ВОПРОСЫ ОРГАНИЗАЦИИ ВНУТРЕННЕГО АУДИТА В НАЛОГОВОЙ СИСТЕМЕ

Аннотация

Ушбу мақолада солиқ органлари тизимида ички аудитни ташкил этиш ва такомиллаштириш масалалари ёритилган. Ички аудитни ташкил этиш амалиёти таҳлили асосида таклифлар берилган. Калит сўзлар: солиқ тизими, аудит, аудиторлик фаолияти, рақамли аудит, ички аудит, аудиторлик хизмати. ВОПРОСЫ ОРГАНИЗАЦИИ ВНУТРЕННЕГО АУДИТА В НАЛОГОВОЙ СИСТЕМЕ Мухамедов Санжар Талибович Фискальный институт Аннотация. В данной статье рассматриваются вопросы организации и совершенствования внутреннего аудита в системе налоговых органов. Предложения вносятся на основе анализа практики организации внутреннего аудита. Ключевые слова: налоговая система, аудит, аудиторская деятельность, цифровой аудит, внутренный аудит, аудиторские услуги. ISSUES OF ORGANIZATION OF INTERNAL AUDIT IN THE TAX SYSTEM Muhamedov Sanjar Talibovich Fiscal Institute Annotation. This article covers the issues of organization and improvement of internal audit in the system of tax authorities. Proposals are made based on the analysis of internal audit organization practice. Key words: tax system, audit, audit activity, digital audit, internal audit, audit service. Кириш. Солиқ органлари тизимида ички аудит ўз фаолиятида Ўзбекистон Республикаси Конституциясига, Ўзбекистон Республикаси Солиқ кодексига, Ўзбекистон Республикаси “Давлат солиқ хизмати тўғрисида”ги қонунига, “Ўзбекистон Республикаси давлат солиқ хизмати органларида хизматни ўташ тўғрисида”ги Низом ва бошқа қонун ҳужжатларига, Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг қарорларига, Ўзбекистон Республикаси Президентининг фармонлари, қарорлари ва фармойишларига, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг қарорлари, фармойишларига, Қўмитанинг ички норматив ҳужжатларига ҳамда ушбу Низомга амал қилади (Қарор, 2022). II SON - FEVRAL, 2024 501-505 501 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, fevral www.e-itt.uz Адабиётлар шарҳи. Солиқ тизимида ички аудитнинг моҳияти ва вазифалари тўғрисида иқтисодчиларнинг фикрларини келтириб ўтамиз. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2022 йил 1 августдаги “Вазирлик ва идораларнинг ички аудит хизмати тўғрисида намунавий низомни тасдиқлаш ҳақида”ги 416-сон қарорда ички аудит фаолияти — вазирлик ва идораларда бюджет интизомини мустаҳкамлаш, бюджет тўғрисидаги қонунчилик бузилиши ҳолатларининг олдини олиш, бюджет тизими бюджетлари ҳамда қонунчилик ҳужжатлари билан тақиқланмаган бошқа манбалардан фойдаланиш самарадорлигини баҳолашга қаратилган мустақил фаолият деб белгиланган (Қарор, 2022). Фадеевани (2021) ёзишича,Солиқ органларининг ички аудити - бу юқори солиқ органлари томонидан қуйи солиқ органларининг қонун ҳужжатлари, ме'ёрий-ҳуқуқий ҳужжатлар, шунингдек Россия Федерал Солиқ хизмати ички ҳужжатлари талабларига риоя этилишини назорат қилишнинг ягона тизими. Ички аудиторлар институти (The institute of internal auditors) томонидан берилган таърифга кўра «Ички аудит – бу ташкилот фаолиятини такомиллаштиришга қаратилган мустақил, холис кафолатлар ва маслаҳатлар бериш фаолиятидир. Ички аудит ташкилотга ўз фаолиятини ундаги рискларни бошқариш, назорат ҳамда корпоратив бошқарув жараёнларининг самарадорлигини баҳолаш ва яхшилашга тизимли ва изчил ёндашиш орқали амалга оширишда кўмаклашади»211. Гриченкони (2015) такидлашича, Солиқ мажбуриятларининг ички аудити - бу ташкилотнинг солиқ мажбуриятларининг бажарилиши устидан ички назорат тизими бўлиб, у солиқ мажбуриятларини тўлиқ бажаришга қаратилган бизнес жараёнларини текшириш ва баҳолаш, шунингдек, тегишли ҳисоботларни шакллантириш бўйича мустақил ва объектив кафолатлар ва маслаҳатлар беришдан иборат. Казакованинг (2019) эътироф этишича, давлат секторида аудитнинг асосий вазифалари қуйидагилардан иборат: бюджет маблағларини тақсимланишининг объективлигини ўрганиш; бюджет маблағларидан фойдаланишнинг натижавийлигини текшириш; бюджет маблағларидан мақсадли ва тўғри фойдаланишни аудиторлик текширувидан ўтказиш; маблағлардан мақсадли фойдаланиш бўйича бошқарув стратегиясини ишлаб чиқиш; тегишли органларга текшириш натижаси бўйича ахборот ва ҳисоботлар тайёрлаб бериш. Аҳмаджоновнинг (2016) таъкидлашича, ички аудит – хўжалик юритувчи субъектларга рискларни бошқариш, назорат қилиш ва корпоратив бошқарув тизимига мақбул ёндашув асосида қўйилган мақсадларга эришишда ёрдам берувчи, молиявий- хўжалик фаолияти самарадорлигини оширишга қаратилган объектив кафолат ва маслаҳатлар берувчи мустақил тизим бухгалтерия маълумотларининг тўғри бўлишини таъминлаш ва корхонада самарали ички назорат тизимини ташкил этишга йўналтирилган фаолият. Меҳмонов (2018) эса бюджет ташкилотларида ички аудитга қуйидагича таъриф берган: “ Ички аудит – ташкилот томонидан сметаларни тузиш ҳамда ижросини амалга оширишни қонунчилик ҳужжатларига риоя қилинишини текшириш ҳамда мониторинг олиб бориш йўли билан назорат қилиш, молиявий ҳисобот маълумотларини ишончлилигини таъминлаш, бюджет – смета интизомига риоя қилиш, маблағларни мақсадли ва оқилона сарфланишга йўналтирилган фаолиятдир”. Тураев (2017) «ички аудит» тушунчaсигa муaллифлик тaърифи қуйдагича бер