ЭКОНОМИКО-ТЕОРЕТИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ ЦИФРОВОЙ ЭКОНОМИКИ В УСЛОВИЯХ ЦЕНТРАЛИЗАЦИИ УСЛУГ

Аннотация

Мазкур мақолада рақамлаштириш жараёнларининг иқтисодий асосга эга концепция, илмий-назарий қарашлар ҳамда ёндошувларнинг рақамли иқтисодиёт хизматларининг марказлаштирилишидаги аҳамияти ва ўрни борасида маълумотлар қаламга олинган. Таъкидланишича, рақамли технологиялардан фойдаланиш диспетчерлик хизматининг рақамли ривожланиши ва унинг хизмат кўрсатиш сифатининг оперативлигини ошириш юзасидан такомиллашуви ўзига хос бизнес- моделларни амалиётга тадбиқ этишни тақозо этмоқда. Калит сўзлар: рақамли иқтисодиёт, марказий бошқарув, диспетчерлик хизмати, оператив бошқарув фаолияти. ЭКОНОМИКО-ТЕОРЕТИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ ЦИФРОВОЙ ЭКОНОМИКИ В УСЛОВИЯХ ЦЕНТРАЛИЗАЦИИ УСЛУГ Мухитдинов Ахрор Анварович Ташкентский университет информационных технологий Аннотация. В данной статье написана информация о значении и роли концепций цифровой экономики, научно-теоретических взглядах и подходах в централизации услуг цифровой экономики. Отмечается, что цифровое развитие диспетчерской службы с использованием цифровых технологий и повышение оперативного качества ее обслуживания требуют реализации конкретных бизнес-моделей. Ключевые слова: цифровая экономика, централизованное управление, диспетчерская служба, оперативно-управленческая деятельность. ECONOMIC THEORETICAL FOUNDATIONS OF THE DIGITAL ECONOMY IN THE CENTRALIZATION OF SERVICES Mukhitdinov Ahror Anvarovich Tashkent University of Information Technologies Annotation. In this article, information about the importance and role of digital economy concepts, scientific-theoretical views and approaches in the centralization of digital economy services has been written. It is noted that the digital development of the dispatching service using digital technologies and the improvement of its operational quality of service require the implementation of specific business models. Key words: digital economy, central management, dispatch service, operational management activities. II SON - FEVRAL, 2024 506-513 506 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, fevral www.e-itt.uz Кириш. Рақамлаштириш тушунчаси бугунги куннинг ва ижтимоий-иқтисодий жиҳатдан жамиятнинг ажралмас қисмига айланиб улгурди. Ҳар қандай хизматларнинг масофани ҳамда инсониятнинг вақт сарфлашига нисбатан рақамлаштирилишнинг қўлланилиши ишлаб чиқаришдан ижтимоий ривожлантиришга кўчиши рақамлаштиришда оддий халқни ҳам иштирок этишини таъминлади. 1980 йилларнинг сўнгига келиб рақамли технологик революция нафақат иқтисодиётни, балки ижтимоий қарашларни ҳам янги босқичга чиқишига етаклади. “Мануфактура” тушунчаси ва у билан боғлиқ революция тарих саҳифаларни мутолаа қилувчилар учун хайратланарли воқеалар кетма-келиги сифатида танилсада, бугунги кун жамияти бу каби технологик ўзгаришларни талаб этилган технология сифатида қарши олади. Рақамлаштириш тушунчаси йирик кўламдаги ахборотнинг йўғон тасмали тармоқлар орқали Интернетга иқтисодий маълумотларнинг юкланиши асосида юзага келди. Бунинг натижасида хизматлар ва маҳсулотларни савдосини амалга ошириш учун Интернет тармоқлараро йирик платформаларидан фойдаланишда бизнес-модел сифатида қўлланилишига имкониятлар яратиб берди. Рақамлаштириш борасидаги илмий қарашларнинг ўсиши натижасида, нафақат техник-иқтисодий, балки ижтимоий ҳамда экологик ўлчовлар учун аҳамияти ошиб борди. Бу ўз навбатида рақамлаштириш ва у билан боғлиқ соҳаларнинг тавсифланишига, тамойилларини ҳамда омилларини хизмат кўрсатиш ва ишлаб чиқариш тармоқларига қаратилган гуруҳларга ажратишга олиб келди: рақамли иқтисодиёт, рақамли технология, рақамли автоулов, рақамли емакхона, рақамли алоқа ва ҳ.к. Шунга кўра, рақамли иқтисодиёт тушунчаси наноиқтисодий назариянинг асосий категориялари қаторидан ўрин эгаллади. Адабиётлар шарҳи. Рақамли иқтисодиёт тушунчаси ахборот технологияларининг ривожланиши билан боғлиқ бўлиб, унинг алоҳида фан сифатида ажралиб чиқишига дастлабки қадам 2000 йилнинг ахборот асри сифатида қарши олиниши билан асосланади. Социолог Кастельснинг (2010) фикрига кўра, ахборот асри инсоният тарихидаги асосий ўзгаришларга сабабчи давр саналиб, у микроэлектрон ахборотлар ва коммуникацион технологияларнинг генетик муҳандисликнинг асосий технологик парадигмасини асосини ташкил этади. Бу хусусият маълум даврга тегишли технологик парадигмаларнинг саноатлаштириш даврида энергия тақсимотини бошқаришга асосланади ва чексиз такомиллаштириш имконини беради. Рақамли иқтисодиёт даставвал электрон иқтисодиёт, интернет иқтисодиёти сифатида талқин этилган. Унинг рақамли мақомини олишига сабаб электрон воситаларнинг тижоратлаштирилиши саналади. Бу ўз навбатида тадбиркорликда хизматлар бозори савдосини амалга оширишда электрон валюталарни шакллантиришга туртки бўлди (Steve Kinney, 2018). Рақамли иқтисодиёт атамаси 1990 йилдан бошлаб АҚШнинг Нъю-Йорк университетининг марказий тадқиқотларида тадқиқ этилган мақола ва рисолаларида қайд этилган ва қўлланилган бўлсада, Канада иқтисодчиси Дон Тепскотнинг 1995 йилда илмий рисола сифатида нашр этилган “рақамли иқтисодиёт: тармоқ интеллекти давридаги хавфлар ва ваъдалар” номида аталганлиги о