ЭФФЕКТИВНОСТЬ СФЕРЫ УСЛУГ И ПУТИ ЕЁ ПОВЫШЕНИЯ

Аннотация

Хизматлар соҳасининг кейинги тараққиёти соҳа самарадорлигини ошириш билан бевосита боғланган. Мазкур мақолада хизматлар самарадорлигини ошириш учун унинг хусусиятлари, ўзига хос имкониятлари ва ривожланиш шарт – шароитлари, таьсир этувчи омиллар, ташкилий–бошқарув тизими кабиларни ҳисобга олиш зарурлиги илмий асосланилган. Калит сўзлар: хизмат, хизмат кўрсатиш, ишлаб чиқариш, самара, ташкилий- иқтисодий тизим, инновацион хизмат, рақамли хизматлар, модернизация, самарадорлик. ЭФФЕКТИВНОСТЬ СФЕРЫ УСЛУГ И ПУТИ ЕЁ ПОВЫШЕНИЯ д.э.н., Мирзаев Кулмамат Джонузокович Самаркандский институт экономики и сервиса, Джонузаков Мирзабек Кулмаматович Ташкентский государственный экономический университет Аннотация. Дальнейшее развитие сферы услуг напрямую связано с повышением эффективности отрасли. В данной статье научно обоснована необходимость учета ее особенностей, уникальных возможностей и условий развития, влияющих факторов, организационно-управленческой системы и т. д. в целях повышения эффективности оказания услуг. Ключевые слова: сервис, предоставление услуг, производство, эффективность, организационно-экономическая система, инновационный сервис, цифровые услуги, модернизация, эффективность. EFFICIENCY OF THE SERVICE SECTOR AND WAYS TO IMPROVE IT DSc, professor Mirzaev Kulmamat Dzhonuzokovich Samarkand Institute of Economics and Service Jonuzakov Mirzabek Kulmamatovich Tashkent State University of Economics Annotation. The further development of the service sector is directly related to the improvement of the sector's efficiency. In this article, the need to take into account its characteristics, unique opportunities and development conditions, influencing factors, organizational-management system, etc., in order to increase the efficiency of services, is scientifically justified. Keywords: service, service delivery, production, efficiency, organizational-economic system, innovative service, digital services, modernization, efficiency. II SON - FEVRAL, 2024 479-48457 9 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, fevral www.e-itt.uz Кириш. Хизматлар соҳасида самарадорликка эришиш ҳар бир субьектлар фаолиятининг энг асосий вазифаларидан бири ҳисобланади. У хизмат кўрсатиш жараёнининг сифат ва миқдор кўрсаткичларини, шунингдек, буюмлашган ва жонли меҳнат харажатлари ҳамда олинган натижалар ўртасидаги муносабатни ифодалайди. Бугунги рақамли иқтисодиётга ўтиш шароитида “самарадорлик” тушунчаси, даромад олиш, харажатларни камайтириш, меҳнат самарадорлигининг ўсиши, фонд қайтими каби иқтисодий даромадлиликнинг табиатига мос келиб, баҳо, фойда, рентабеллик каби тушунчалар асосида натижадорликни ифодалайди. Самарали ишлаш дегани ўз моҳиятига кўра, мўлжалланган (режалаштирилган) фойдани олиш, хизмат кўрсатиш харажатлари ва йўқотишларни камайтириш, мавжуд қувватлари ва ишчи кучидан яхшироқ фойдаланиш, меҳнат самарадорлигини ошириш, кўрсатаётган хизматнинг сифатини яхшилашни англатади. Шунингдек, хизмат кўрсатиш самарадорлигини ошириш, соҳани рақамлаштириш, модернизациялаш, диверсификациялаш чора тадбирлари зарурлигини ҳам белгилайди. Адабиётлар шарҳи. Россиялик олим Далнинг (1882) луғатида хизмат тушунчаси қуйидагича талқин этилган: Хизмат кўрсатиш, ёрдам, имтиёз, кўмак, кўнглини топмоқ, истагини бажо келтирмоқ. Бироқ ушбу луғатларда келтирилган талқинларда “хизмат” тушунчасининг моҳияти тўлиқ ифодаланмаган. Ожегов (1991) таҳрири остида чоп этилган рус тили граматик луғатида “хизматлар” бу “наф, фойда келтирадиган ҳаракат, бошқаларга ёрдам деб ҳисобланади” деган фикр илгари сурилган. Америкалик иқтисодчи Котлер (1992) “хизматлар – бу объектни сотиш жараёнида ўз манфаатини қондириш, муайян бир наф олиш учун қилинган ҳаракт” деган ҳолда, ўзининг фикрини давом эттириб, “ишлаб чиқаришда хизматлар моддий кўринишдаги товарлар блан боғлиқ бўлиши ёки бўлмаслиги мумкин”, деб ҳисоблаган. Ширай (2003) “Хизмат – алоҳида олинган инсон ёки бир бутун жамиятни қандайдир эҳтиёжини қондирувчи, натижалари самарали фойдада гавдаланувчи, мақсадли меҳнатнинг фаолиятидир”. Котлер (2006): “Аслида товар харидори ҳисобланмиш мижоз унга таклиф этилган товар кўринишидаги хизматни харид этади... Пировард натижада ҳаммаси хизмат кўрсатишга бориб тақалади”, - деб изоҳ берди. Николайчукнинг (2005) таъкидлашича: “Ҳамма соҳада хизматлар яратилади, аммо ҳамма соҳада ҳам моддий товарлар яратилмайди (банк, транспорт, консалтинг ва бошқалар)”. Тадқиқот методологияси. Мазкур тадқиқот ишида билиш назариясининг мантиқий ёндашув, индукция ва дедукция, қиёсий ва омилли тахлил, замон ва макон, таққослаш, монографик кўзатиш каби усуллардан фойдаланилди. Таҳлил ва натижалар муҳокамаси. Тадқиқот олиб борар эканмиз, “самара”, “самарадорлик”, “иқтисодий самарадорлик”, “ижтимоий-иқтисодий самарадорлик” каби тушунчаларнинг орасидаги фарқни англаб олишимиз зарур. Самара – бу, кўрсатилаётган хизматдан олинадиган, фойда ва даромад ҳажмини ошириш, хизматлар таннархини камайтириш, сифатсиз хизмат кўрсатишни камайтириш ёки умуман у ёки бу тадбирни амалга ошириш билан боғлиқ бўлган корхо