РАЗРАБОТКА МЕТОДИКИ ОЦЕНКИ ЭФФЕКТИВНОСТИ УПРАВЛЕНИЯ БИЗНЕСПРОЦЕССАМИ НА ТЕКСТИЛЬНЫХ ПРЕДПРИЯТИЯХ

Аннотация

Мақолада тўқимачилик корхоналарида бизнес жараёнларни бошқариш самарадорлигини баҳолаш усулини такомиллаштириш масаласи ўрганилган. Калит сўзлар: жараён, бизнес жараён, бошқариш, самарадорлик, усул, баҳолаш. РАЗРАБОТКА МЕТОДИКИ ОЦЕНКИ ЭФФЕКТИВНОСТИ УПРАВЛЕНИЯ БИЗНЕС- ПРОЦЕССАМИ НА ТЕКСТИЛЬНЫХ ПРЕДПРИЯТИЯХ Джуманиязова Муътабархан Равшанбековна Ташкентского института текстильной и легкой промышленности Аннотация. В статье рассматривается вопрос совершенствования метода оценки эффективности управления бизнес-процессами на предприятиях текстильной промышленности. Ключевые слова: Процесс, бизнес-процесс, управление, эффективность, метод, оценка. THE METHOD OF EVALUATING THE EFFICIENCY OF BUSINESS PROCESS MANAGEMENT IN TEXTILE ENTERPRISES DEVELOPMENT Djumaniyazova Mo'tabarkhan Ravshanbekovna Tashkent Institute of Textile and Light Industry Annotation. The article examines the issue of improving the method of assessing the effectiveness of business process management in textile enterprises. Key words. Process, business process, management, efficiency, method, evaluation. Кириш. Жаҳон тўқимачилик маҳсулотлари истеъмолчиларининг талаби янада ошиши оқибатида иштирокчилар ўртасида рақобат тобора кескинлашиб бормоқда. Саноат корхоналари ишлаб чиқаришни реконструкция қилмасдан, замонавий илғор технология билан жиҳозламасдан, ишлаб чиқарилаётган маҳсулот турларини янгиламасдан туриб, уларнинг иқтисодий ва молиявий барқарорлигини таъминлаш мумкин эмас. II SON - FEVRAL, 2024 362-366 362 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, fevral www.e-itt.uz Шунингдек, мавжуд барча ресурслардан оқилона фойдаланишга йўналтирилган замонавий ишлаб чиқаришни ташкил этишда бизнес жараёнларини бошқариш механизмларини такомиллаштириш ҳам мамлакатимиз тўқимачилик саноатини ривожлантириш ҳамда экспортбоп сифатли маҳсулотлар ишлаб чиқариш бўйича амалга оширилаётган чора-тадбирларнинг энг муҳим шарти ва манбаи бўлмоғи керак. Шу боисдан, тўқимачилик корхоналари асосий ишлаб чиқариши бизнес жараёнларини бошқариш самарадорлигини холисона баҳолаш масаласи долзарб аҳамият касб этади. Адабиётлар шарҳи. Ҳозирги вақтда «бизнес жараёни» тушунчасига кўплаб таърифлар мавжуд. Уларнинг барчаси бизнес жараёнини турли нуқтаи назардан тавсифлайди. Умуман олганда, ҳозирда мавжуд бўлган барча таърифларни икки гуруҳга бўлиш мумкин. Тадқиқотчиларнинг биринчи гуруҳи (Девенпорт, 2013; Хаммер, 2016) «бизнес жараёни» тушунчасини мустақил бирлик сифатида кўриб чиқадилар (Андерсен, 2013), иккинчиси (Портер, Шеер, Жигунова, Логинов, ИСО 9001:2000 стандарти услубиёти) - “жараён” тушунчаси орқали ва кейинчалик уни бевосита «бизнес жараёни»да янада аниқлаштириш. Айрим муаллифлар “бизнес жараёни” ва “лойиҳа” тушунчаларини бир- бирига тенглаштирадилар (Калянов, 2019). Реинжиниринг жараёнининг асосчиси Хаммер (2016)нинг таъкидлашича: «бизнес- жараён - бу истеъмолчи учун қимматли бўлган натижани яратувчи (янги маҳсулотни ишлаб чиқиш) биргаликда олиб бориладиган жараёнлар мажмуидир». Бошқа бир тадқиқотчи Девенпорт (2013)нинг фикрича, «жараён деганда вақт ва маконда мавжуд бўлган, уларни амалга оширишнинг бошланиши ва охири, кириш ва чиқишдаги ресурслар белгилаб қўйилган муайян тартибланган ишлар, ҳаракатлар мажмуи» тушунилади. Тадқиқот методологияси. Илмий-тадқиқот методологияси бўлиб диалектика услуби ҳисобланади ва тадқиқот жараёнида статистик, танлаб кузатиш, таққослаш, экспертлар баҳоси каби усуллардан фойдаланилди. Таҳлил ва натижалар муҳокамаси. Бизнес жараёнлари самарадорлиги кўрсаткичлари масаласи бўйича иқтисодий адабиётларни кўриб чиқиш кўрсаткичлар таркибига ягона ёндашув йўқлигини кўрсатди. Сўнгги йилларда корхоналарда жараёнли ёндашувни қўллашнинг мақсадга мувофиқлиги ва юқорида айтиб ўтганимиздек, бошқарувни жараён нуқтаи назаридан кўриб чиқиш аниқ бўлди. Корхона бошқарувини баҳолашнинг мавжуд ёндашувларида, бизнинг фикримизча, мураккаблик тамойили мавжуд эмас, улар бутун жараён ҳақида эмас, балки унинг алоҳида жиҳатлари ҳақида маълумот олишга имкон беради. Бизнинг фикримизча, бошқарув жараёнининг самарадорлигини баҳолаш тизими объектив ва субъектив кўрсаткичларни (бошқарув ходимларининг сўрови натижасида олинган маълумотлар) ўз ичига олиши керак, бу бошқарув ишининг ўзига хос хусусиятлари билан белгиланади (1-расм). Бизнинг фикримизча, бизнес-жараёнларни баҳолашнинг қиймат, сифат, тезлик ва таркиб каби параметрлари корхона фаолияти натижадорлигини ошириш учун энг катта аҳамиятга эгадир. Бизнес жараёнларини баҳолашнинг мавжуд тизимларини таҳлил қилиш асосида биз корхонанинг бизнес-жараёнлари самарадорлигини баҳолаш учун мўлжалланган кўрсаткичлар тизимини ишлаб чиқдик. 363 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, fevral www.e-itt.uz САНОАТ КОРХОНАСИ БИЗНЕС- ЖАРАЁНИНИ БАҲОЛАШ ТУРЛАРИ Субъектив баҳолаш Объектив баҳолаш Меъёрлар билан солиштириш Бизнес-жараёнлар самарадорлигини тавсифловчи кўрсаткичларни танлаш Танланган кўрсаткичларни муҳимларини экспертлар ёрдамида гуруҳларг а ажратиш Бизнес-жараёнлар самарадорлигини тавсифловчи якуний кўрсаткичларни ажратиш ва баҳ