СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ МЕТОДОВ ПРОГНОЗИРОВАНИЯ НАЛОГОВЫХ ДОХОДОВ ГОСУДАРСТВЕННОГО БЮДЖЕТА РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН

Аннотация

Мазкур мақолада иқтисодиёт тармоқлари ва ҳудудлар бўйича солиқ салоҳиятини ҳисоблаш формулалари келтирилган, шунингдек, солиқ сиёсатини такомиллаштириш, бюджет харажатлар эҳтиёжларини тенглаштириш дастурларининг асосий жиҳатларини аниқлашда мавжуд инновацион усуллар ва услубий ёндашувларни ишлаб чиқишни такомиллаштириш, давлат молиясини бошқариш самарадорлигини ошириш мақсадида иқтисодий-математик моделлаштириш ва прогнозлашнинг кенг кўламли усулларини жорий этиш юзасидан таклифлар келтирилган. Калит сўзлар: солиқ-бюджет сиёсати, давлат бюджети, солиқ солиш маъмурчилиги, солиқ салоҳияти, норматив таҳлил, позитив таҳлил, солиқ юки, солиқ ставкаси, ўртача солиқ ставкаси, солиқ ҳисоботи, солиқ тушумлари ва солиқ имтиёзлари. СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ МЕТОДОВ ПРОГНОЗИРОВАНИЯ НАЛОГОВЫХ ДОХОДОВ ГОСУДАРСТВЕННОГО БЮДЖЕТА РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН Аллаяров Камолбек Рахмонберганович Фискальный институт Аннотация. В данной статье представлены формулы расчета налогового потенциала отраслей экономики и регионов, а также развитие существующих инновационных методов и методических подходов при определении основных аспектов программ совершенствования налоговой политики, выравнивания потребностей бюджетных расходов и широкий спектр экономико-математического моделирования и прогнозирования с целью повышения эффективности управления государственными финансами.Представлены предложения по внедрению крупномасштабных методов. Ключевые слова: налогово-бюджетная политика, государственный бюджет, налоговое администрирование, налоговый потенциал, нормативный анализ, позитивный анализ, налоговая нагрузка, налоговая ставка, средняя налоговая ставка, налоговая отчетность, налоговые поступления и налоговые льготы. 299 II SON - FEVRAL, 2024 299-305 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, fevral www.e-itt.uz IMPROVING THE METHODS OF FORECASTING TAX REVENUES OF THE STATE BUDGET OF THE REPUBLIC OF UZBEKISTAN Allayarov Kamolbek Rakhmonberganovich Fiscal Institute Annotation. This article presents the formulas for calculating the tax potential of economic sectors and regions, as well as the development of existing innovative methods and methodological approaches in determining the main aspects of programs for the improvement of tax policy, the equalization of budget expenditure needs, and a wide range of economic-mathematical modeling and forecasting in order to increase the efficiency of public finance management. Proposals for the introduction of large-scale methods are presented. Key words: tax-budget policy, state budget, tax administration, tax potential, normative analysis, positive analysis, tax burden, tax rate, average tax rate, tax reporting, tax revenues and tax benefits. Кириш. Давлат бошқарув тизими ва тараққиёт даражасидан қатъий назар, давлат ўз функцияларини бажариши учун бюджет даромадларини лозим даражада шакллантириши зарур ҳисобланади. Мазкур вазифа солиқ сиёсатини тўғри юритишда ҳамда бюджет дефицитини қоплаш усулларини тўғри танлашда ҳам муҳим аҳамият касб этади. Иқтисодиётни эркинлаштириш шароитида ҳукуматимиз олдига иқтисодиётни бошқаришнинг муҳим шарти бўлган молиявий барқарорликни таъминлашнинг замонавий усулларидан фойдаланиш вазифасини қўймоқда. Бу вазифа, авваламбор, давлат бюджети даромадларини сифатли режалаштириш орқали амалга оширилади шу билан бирга бюджет даромадларининг солиқли тушумлари ҳам шулар жумласидандир. Давлат бюджетининг тасдиқланган кўрсаткичларига ўзгартиришлар киритиш халқнинг норозилигига олиб келиши ва қатор фискал муаммоларни юзага келтириши мумкин. Иқтисодий-ижтимоий жараёнларнинг тез суръатларда ўзгариши, жаҳон бозоридаги беқарор вазият, солиқ соҳасидаги кўплаб ислоҳотлар Давлат бюджети даромадларини солиқли тушумларини прогнозлаштириш тизимини такомиллаштириш барча давлатлар учун долзарб масалага айланган. Адабиётлар шарҳи. Давлат бюджети лойиҳасини кўриб чиқиш, солиқ сиёсати йўналишларини белгилаш молиявий сиёсатнинг энг марказий масалаларидан бўлганлиги сабабли, мазкур мавзу кўплаб олимлар ва мутахассислар томонидан атрофлича муҳокама ва тадқиқ қилинган. Хусусан, Давлат бюджети даромадларини шакллантиришнинг алоҳида олинган назарий ва амалий жиҳатлари хорижлик иқтисодчи олимлар – Боресович ва Кандаурова (2001) ларнинг фикрича, давлат бюджети даромадларини прогнозлаштириш – илмий ҳисоб-китоблар ва тахминларга асосланган ҳолда, бюджет даромадларини келгусидаги миқдори, манбалари ва келиб тушиш муддатларини аниқлашдан иборат дейилган. Григоров (2004) таъкидлашича, бюджет даромадларини прогнозлаштириш – бюджет даромадлари манбалари, турлари бўйича доимий таҳлилларга асосланган ҳолда келгусидаги даромад миқдорларини аниқлашдан иборат деб эътироф этилган. Халқаро валюта жамғармаси иқтисодчиларининг кузатувларига қараганда, бюджет даромадларини прогнозлаштириш ривожланаётган мамлакатларда солиқ 300 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, fevral www.e-itt.uz маъмурчилигини яхшилашдаги асосий воситалардан бири ҳисобланади деб бахолашган. Шу нуқтайи назардан, Лиенерт ва Саррафларнинг (2001) қайд этишича, қо