ОЦЕНКА ЭФФЕКТИВНОСТИ СТРАТЕГИИ НАЛОГОВОЙ ПОЛИТИКИ И ЕЕ ТАКТИЧЕСКИХ НАПРАВЛЕНИЙ В УЗБЕКИСТАНЕ

Аннотация

Evaluating the effectiveness of the tax policy strategy implemented in Uzbekistan, special attention is paid to the analysis of its tactical directions. The study used a comprehensive approach that took into account various economic indicators, fiscal data and socio-economic impacts. The study assessed the tax policy's compliance with national economic goals, its impact on business competitiveness, and its ability to stimulate economic growth and development. In addition, research examines the extent to which tax policy contributes to reducing income inequality and increasing social welfare. In order to increase the overall efficiency of the tax policy in Uzbekistan, potential directions for improvement in strategy and tactics are suggested. Key words: tax, fiscal policy, budget, tax administration, tax potential, normative analysis, positive analysis, tax burden, representative tax rate, average rate, tax reporting, tax revenues, tax credits. Кириш. Ҳозирда жаҳонда солиқ сиёсати стратегиясини ишлаб чиқиш ва амалга ошириш механизмларини такомиллаштиришга йўналтирилган қатор илмий тадқиқотлар амалга оширилмоқда. Солиқ сиёсати стратегияси орқали инклюзив ўсиш суръатларига эришиш, солиқ тизимида даромадларни ошириш қобилиятини ошириш ҳамда давлат харажатларининг барқарорлигини таъминлаш, ривожланаётган давлатларнинг фискал сиёсатини кучайтириш, адолатли ва инклюзив солиқ тизимини жорий этиш, солиқ сиёсати стратегиясини ишлаб чиқиш ва амалга ошириш механизмларини такомиллаштиришда рақамли платформалардан самарали фойдаланиш кабилар бу борадаги илмий тадқиқот ишларининг устувор йўналишларидан ҳисобланади. Адабиётлар шарҳи. Солиқ тизимдаги солиқ сиёсати, шунингдек, давлатнинг солиқ сиёсатини ишлаб чиқиш ва уни амалга оширишнинг стратегик ва тактик йўналишлари билан боғлиқ илмий тадқиқотлар узоқ тарихга бориб тақалади. Бу жараён борасида кўплаб олимлар илмий тадқиқотлар олиб борганлар. Жумладан, Нестеренконинг (2006) илмий хулосалари бюджет сиёсатининг муҳим жиҳатларини очи беришга хизмат қилади. Давлатнинг бюджет сиёсати – марказий ва маҳаллий давлат органларининг стратегия ва тактикаларини ўзида акс эттириб, давлат функицяларини ижросини таъминлашда молиявий ресурсларни жамлаш ва уларни самарали тақсимлаш орқали бюджет барқарорлигини таъминлаш устуворлигини ифода этади, деб таъкидлаб ўтади. бу эса, биринчидан ресурсларни умуммиқёсда тақсимлаш, иккинчидан давлат, хўжалик субъектлари ва аҳолининг манфаатларини уларнинг молиявий муносабатлари орқали таъминлаш, учинчидан бюджет тузилиши, миқёси ва муносабатларини янада такомиллаштиришни ўзида акс эттиради. Пансков (2006) томонидан берилган таъриф: Солиқ сиёсати солиқни шакллантиришга қаратилган давлатнинг иқтисодий, молиявий ва ҳуқуқий чоралари мажмуидир давлатнинг молиявий эҳтиёжларини қондириш учун мамлакат тизими, жамиятнинг айрим ижтимоий гуруҳлари ва орқали ҳам мамлакат иқтисодиётини ривожлантириш молиявий ресурсларни қайта тақсимлашдир деб фикр билдирган. Карп (2001) қуйидагиларни таклиф қилади: Солиқ сиёсати умумий молиянинг ажралмас қисмидир, оммавий ахборот воситалари учун давлат сиёсати ва узоқ муддатли 204 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil yanvar www.e-itt.uz ва солиқ соҳасидаги давлат фаолияти концепцияси, солиқ механизми, шунингдек солиқ тизимини бошқариш каби тушунчаларни ўз ичига олади. Едронова ва Мамикина (2005) фикрича, “Солиқ сиёсати” атамасининг таърифига қуйидагича ёндашиш: “солиқ субъектининг ҳуқуқий, иқтисодий ва ташкилий чора- тадбирлари мажмуи, солиқ сиёсатига муносабат”. Юрийнинг (2000) фикрига кўра, “Солиқ сиёсати” тоифаси турлича “фаолият” деб тавсифланади, уни ташкил этиш соҳасида давлат, ҳуқуқий тартибга солиш ва пул маблағларининг марказлаштирилган фондларига солиқлар ва солиқ тўловларини йиғишни ташкил этиш” талқин қилинади. Орешин (2001) қуйидаги таърифни таклиф қилади: “Давлатнинг солиқ сиёсати иқтисодий сиёсат, иқтисодиётга таъсир воситаси сифатида фойдаланилади. Солиққа тортишнинг асосий воситаси сифатида сиёсатчилар қуйидагилардир: такрор ишлаб чиқариш агентларини солиққа тортиш тартиби, алоҳида солиқ тўловчилар учун солиқ ставкалари даражаси, аҳолининг айрим гуруҳлари учун солиқ имтиёзлари, давлат кредитларини олиш учун солиқларни кечиктириш ва бошқалар. Петрунин ва бошқалар (1995) эса, солиқ сиёсати ва унинг стратегик мазмунини “солиқ қонунчилигидаги корхоналарга солиқ тўлашдан қочиш имконини берувчи бўшлиқларни аниқлашдан иборат” деган фикрни илгари суради. Аронов, Кашинлар (2007) эса “максимал солиқ сиёсатининг мазмунини солиқ сиёсатининг асосий стратегияси сифатида қарайди, яъни, уларнинг фикрича, солиқлар сонини ошириш, солиқ ставкаларини ошириш, солиқ имтиёзларини камайтириш солиқ сиёсатининг стратегик мақсадлари сифатида қабул қилиниши мумкин”. Дементьеванинг (2007) солиқ сиёсатидаги фикрлари анчайин бир бирига ўхшаш ҳисобланади. Ушбу муаллифлар солиқ сиёсатини мазмунини миллий бойликлардан самарали фойдаланишга қаратилган солиқ тизимини яратилиши сифатида баҳолайди. Яъни, уларнинг фикрича, “солиқ сиёсати давлатнин