ОСНОВНЫЕ ХАРАКТЕРИСТИКИ ФИНАНСИРОВАНИЯ ВУЗОВ В УСЛОВИЯХ МАССИФИКАЦИИ ВЫСШЕГО ОБРАЗОВАНИЯ В УЗБЕКИСТАНЕ

Аннотация

Ушбу тадқиқот ишида бутун дунёда кузатилган олий таълимнинг оммавийлашув даврида олий таълим муассасаларини молиялаштириш тартибларида учрайдиган асосий жиҳатлар Ўзбекистондаги олий таълим соҳасидаги сўнгги ўзгаришлар мисолида таҳлил қилинган. Олий таълимни молиялаштиришнинг оммавийлашув даврига хос хусусиятлар эмпирик таҳлиллар асосида шарҳлаб берилган. Мақолада Ўзбекистонда олий таълим олишнинг оммавийлашув даврида олий таълим муассасаларини молиялаштиришда эътибор берилиши зарур бўлган жиҳатлар очиб берилган. Шунингдек уларни баҳолаш орқали тегишли чора-тадбирлар ишлаб чиқилиши бўйича илмий хулосалар ва тегишли таклифлар берилган. Калит сўзлар: олий таълим олишнинг оммавийлашув даври, олий таълим муассасаларини молиялаштириш, молиявий тежамкорлик муҳити, олий таълим билан қамров даражаси, бир нафар талабага харажатлар, олий таълим муассасалари даромадлари. ОСНОВНЫЕ ХАРАКТЕРИСТИКИ ФИНАНСИРОВАНИЯ ВУЗОВ В УСЛОВИЯХ МАССИФИКАЦИИ ВЫСШЕГО ОБРАЗОВАНИЯ В УЗБЕКИСТАНЕ Валиев Шамсиддин Эшпулатович Университет цифровой экономики и агротехнологий Аннотация. В данной исследовательской работе на примере последних изменений в сфере высшего образования Узбекистана анализируются основные аспекты процедур финансирования высших учебных заведений в период массификации высшего образования, наблюдаемой во всем мире. На основе эмпирического анализа объяснены особенности финансирования высшего образования в период массификации. В статье раскрываются аспекты, на которые необходимо обратить внимание при финансировании высших учебных заведений в период массификации высшего образования в Узбекистане. Кроме того, приводятся научные выводы и соответствующие предложения по разработке соответствующих мер путем их оценки. Ключевые слова: период массификации высшего образования, финансирование высших учебных заведений, уровень охвата высшем образованием, среда жёсткой финансовой экономии, затраты на одного студента, доходы высших учебных заведений. THE CORE PECULIARITIES OF THE FINANCING OF HIGHER EDUCATION INSTIRUTIONS IN THE PERIOD OF MASSIFICATION IN UZBEKISTAN Valiev Shamsiddin Eshpulatovich University of Digital Economics and Agrotechnologies Annotation. The paper, using the example of recent changes in the field of higher education in Uzbekistan, analyzes the main aspects of the procedures for financing higher education institutions during the period of massification of higher education observed throughout the world. Based on empirical analysis, the features of financing higher education during the period of massification are explained. The article reveals aspects that need to be paid attention to when financing higher educational institutions during the period of massification of higher education in Uzbekistan. Scientific conclusions and corresponding proposals are also provided for developing appropriate measures by evaluating them. Key words: massification of higher education, financing of HEI, participation rate in higher education, financial austerity, per-student costs, revenues of HEI. 241 VII SON - NOYABR, 2023 240-249 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2023-yil, noyabr www.e-itt.uz Кириш. Олий таълим олиш қамровининг кенгайиши бутун дунёда бўлгани каби Ўзбекистон учун ҳам мамлакатнинг тараққиётлар стратегиясидан келиб чиқувчи асосий зарурият сифатида намоён бўлди. Янги Ўзбекистоннинг тараққиётлар стратегиясида таълим олиш ва таълимга таяниш устувор вазифа дея эълон қилинди. Илгари аҳолининг нисбатан кам қисми учун ижтимоий имтиёз ўлароқ намоён бўлган олий таълим олиш ҳоҳиши эндиликда давлат ва нодавлат институтлари кўмагида рағбатлантириладиган ҳуқуқ сифатида қабул қилина бошланди. Сўнгги йилларда олий ўқув юртлари сони ва талабалар сони кескин суръатларда ошиши кузатилди. Олий таълим бериш соҳасига кенг миқёсда нодавлат олий таълим ташкилотлари жалб қилина бошланди. Олий таълим олишнинг мамлакат учун том маънода янги даври бошланди. Олий таълим тизимлари бошидан кечирадиган даврийлаштиришнинг ушбу босқичи бутун дунёда бўлгани каби Ўзбекистон учун ҳам ўзига хос хусусиятларни юзага чиқармоқда. Бу илгари мавжуд бўлган элитар ёндашув давридан умуман ўзгача ва фарқли жиҳатларга эга янги босқич бўлиб, ушбу ўзгаришларни олий таълим тизимидан манфаатдор бўлган барча томонлар ҳис қилиши ўта муҳим ҳисобланади. Айнан шу нуқтаи назардан келиб чиққан ҳолда олий таълим олишнинг оммавийлашув даврига хос бўлган олий таълим муассасаларини молиялаштириш йўналишини ҳам таҳлил қилиш ва ўзига хос хусусиятларини очиб бериш долзарб аҳамият касб этади. Мамлакатимизда олий таълим олишнинг оммавийлашув даврида олий таълим муассасаларини молиялаштиришда эътибор берилиши зарур бўлган жиҳатлар ва уларни баҳолаш орқали тегишли чора-тадбирлар ишлаб чиқилиши мақсадга мувофиқ бўлади. Ушбу тадқиқот ишида бутун дунёда олий таълимнинг оммавийлашув даврида олий таълим муассасаларини молиялаштириш тартибларида учрайдиган асосий жиҳатлар мамлакатимиз мисолида таҳлил қилинган. Оммавийлашув даврига хос хусусиятлар эмпирик таҳлиллар асосида шарҳлаб берилган ҳамда бу б