ПУТИ ТЕРРИТОРИАЛЬНОГО РАЗМЕЩЕНИЯ ПРОМЫШЛЕННОСТИ НА ОСНОВЕ СОВРЕМЕННЫХ КОНЦЕПЦИЙ

Аннотация

Мақолада республикамиз иқтисодиётининг замонавий тармоқларидан бири бўлган саноатнинг мамлакат иқтисодий кўрсаткичларига таъсири, соҳадаги мавжуд муаммолар, соҳага оид олимларнинг қарашлари, назарий ва амлий натижалари таҳлил қилиниб, саноатни ҳудудий жойлаштириш имкониятлари ва истиқболлари ўрганилган ва мавзу юзасидан хулоса ва таклифлар келтириб ўтилган. Калит сўзлар: саноат, иқтисодиёт, давлатлар, иқтисодий ўсиш, инновация, ишлаб чиқариш, аҳоли, даромад, енгил саноат, истеъмолчи, товар, ходим, экспорт, ресурс, ҳудуд, концепция. ПУТИ ТЕРРИТОРИАЛЬНОГО РАЗМЕЩЕНИЯ ПРОМЫШЛЕННОСТИ НА ОСНОВЕ СОВРЕМЕННЫХ КОНЦЕПЦИЙ PhD, доцент Махмудов Мираббос Фазлиддинович Института макроэкономических и территориальных исследований при Кабинете Министров Республики Узбекистан Аннотация. В статье анализируется влияние промышленности, одного из современных секторов экономики республики, на экономические показатели страны, существующие проблемы в данной области, взгляды ученых на данную область, теоретические и прикладные результаты, исследуются возможности и перспективы территориального размещения промышленности и делаются выводы выводы и предложения по данной теме. Ключевые слова: промышленность, экономика, государства, экономический рост, инновации, производство, население, доход, легкая промышленность, потребитель, товар, работник, экспорт, ресурс, территория, концепция. SPECIFIC WAYS OF TERRITORIAL PLACEMENT OF INDUSTRY ON THE BASIS OF MODERN CONCEPTS PhD, Associate Professor Mahmudov Mirabbos Fazliddinovich Institute of Macroeconomic and Territorial Studies under the Cabinet of Ministers of the Republic of Uzbekistan Annotation. The article analyzes the impact of industry, one of the modern sectors of the economy of the Republic, on the economic indicators of the country, the existing problems in the field, the views of scientists on the field, theoretical and Amli results, explores the possibilities and prospects for territorial placement of industry and draws conclusions and suggestions on the topic. Keywords: industry, economy, States, economic growth, innovation, production, population, income, light industry, consumer, commodity, employee, export, resource, territory, concept. VI SON - OKTABR, 2023 162-116682 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2023-yil, oktabr www.e-itt.uz Кириш. Саноат республикамиз иқтисодиётининг асосий тармоқларидан бири ҳисобланади. Чунки, саноат ўзининг қўшимча қиймат яратиши, аҳоли эҳтиёжини қондиришдаги ўрни ва юқори даражага эга бўлган ишлаб чиқариш локомотиви билан бошқа соҳа ва тармоқлардан тубдан фарқ қилади. Ҳудудларда саноат тармоғининг ривожланиши миллий иқтисодиётнинг барқарор суръатлар билан ривожланишига олиб келади. Саноат соҳасида қазиб олинган, экиб ўстирилган барча ресурсларни қайта ишлаш, улардан янгидан-янги маҳсулотлар ишлаб чиқариш, ассортимент ва номенклатуранинг кўпайиши ҳисобига диверсификациялашув жараёнлари такомиллашади (Мамаджонов, 2018). Ривожланаётган ва янги индустриал давлатлар тажрибаларининг кўрсатишича, мазкур давлатлардаги иқтисодий муваффақиятларнинг аксарияти саноатда, айниқса, қайта ишловчи саноатда чуқур тузилмавий ўзгаришлар билан изоҳланади (Industrial Development Report, 2016). Тадқиқотларда қайд этилишича, саноат иқтисодий ўсишни ҳаракатга келтирувчи асосий куч ҳисобланади ва аксарият тадқиқотлардаги мазкур фикр, айнан иқтисодиётнинг бошқа тармоқларига нисбатан саноатда инновация ва билимларнинг янги комбинациясидан фойдаланиш имкониятининг юқорилиги билан изоҳланади. Бу эса меҳнат унумдорлиги ва ишлаб чиқаришнинг ўсишига олиб келади, натижада иқтисодий ўсиш таъминланади (Lall, 2000). Бугунги кунда саноат бозордаги зарурий мувозанатни таъминлаш, иқтисодиётнинг рақобатбардошлиги ва аҳоли даромадларини ошириш, ишлаб чиқаришни маҳаллийлаштириш каби муаммоларни самарали ечиш имкониятини ҳам беради ҳамда мазкур тармоқ иш ўринларини яратишда муҳим ўрин тутади. Хусусан, қайта ишловчи саноатда битта иш ўрнининг яратилиши бошқа тармоқларда икки ёки учта иш ўринларининг яратилишига олиб келади (Industrial Development Report, 2016). Тадқиқотларга кўра, меҳнатга ҳақ тўлаш даражасининг ошиши, индустриаллаштириш йўлидаги таркибий ўзгаришлар билан бевосита боғлиқ бўлиб, у аҳоли даромадларининг ўсишига катта ёрдам беради. Ривожланиш даражаси суст бўлган мамлакатларда паст технологияли кўп меҳнат талаб қилувчи саноат тармоқларининг (кийим-кечак, текстил маҳсулотлари ишлаб чиқариш) очилиши аҳоли бандлигининг барқарор ўсишини қўллаб қувватлайди ва бу аҳоли даромадларининг ўсишига олиб келади. Ўртача даромад даражасига эга бўлган мамлакатларда ўрта технологик даражадаги саноат тармоқларининг ривожланиши (рангли металлургия ва металл буюмлар ишлаб чиқариш) катта сондаги иш ўринларини яратмасада, бироқ, юқори меҳнат унумдорлигини таъминлайди. Саноат аҳолининг ҳаёт сифатини яхшилайди ва унда қўлланилаётган технологиянинг ривожланиб бориши аҳолининг маълумот даражасига таъсир этади. Қайта ишловчи саноатнинг шаҳар марказидан чекка ҳудудларга кириб бориши ишлаб чиқариш суръатини тез