ОСОБЕННОСТИ ВЕДЕНИЯ УЧЕТА ОБЯЗАТЕЛЬСТВ В КОММЕРЧЕСКИХ БАНКАХ НА ОСНОВЕ МЕЖДУНАРОДНЫХ СТАНДАРТОВ

Аннотация

In this article, proposals have been developed to identify and solve the problems of accounting and auditing obligations in the activities of commercial banks of the republic, the optimal level of formation of banking obligations as a result of accounting obligations in the country's banks based on international standards, the organization of accounting obligations in banks that comply with international banking practice, improving accounting. Proper organization of accounting of liabilities in commercial banks ensures the effective functioning and economic stability of commercial banks. The main part of the liabilities of the balance sheet of commercial banks are liabilities, which amount to almost 85-90%. This article describes the research aimed at developing a methodology for the correct accounting of bank liabilities in commercial banks. Proposals and recommendations on this issue have been accepted for use in the development of accounting policy in the “National Bank of Foreign Economic Activity of the RU”. As a result of the research, the author has developed recommendations for the organization of accounting for liabilities in commercial banks. Keywords: liabilities, long-term liabilities, international standards, passive, counter-passive, deposit, retained earnings, analytical accounting. Кириш. Барчамизга маълумки, банклар иқтисодиётнинг ривожланишида муҳим ўрин тутади. Банкларнинг роли айниқса иқтисодиётнинг еткачи тармоқларини модернизация қилиш, қайта жиҳозлаш, уй-жойлар қурилишини, транспорт ва инфратузилмавий коммуникацияларни ривожлантириш лойиҳаларини амалга ошириш бўйича айниқса аҳамиятлидир. Тижорат банклари томонидан жалб қилинган маблағлар ҳисобидан шаклланган мажбуриятларини барқарор манбалар ҳисобидан шакллантириши тижорат банкларининг самарали ишлашини ва иқтисодий жиҳатдан бақувватлигини таъминлайди. Шунингдек, банкларнинг рақобатбардошлиги, йўлга қўйилган стратегияси, мижозларга йўналтирилганлик даражаси унинг бозорда барқарор ривожланишини таъминлайди. Бугунги кунда янги мижозларни топиш, жалб қилиш, рақобат муҳитида мижозларнинг бошқа банкларга ўтиб кетишининг олдини олиш банклар олдига мижозлар учун доимий равишда янгидан-янги қулайликларни таклиф этиб боришни талаб қилиб қўймоқда. Барқарор манбалардан маблағларни тезкор, камхарж ва ишончли йўл билан жалб қилиш банклар олдида турган долзарб масала бўлиб қолмоқда. Ушбу ҳолатлар банк мажбурияти ҳисобини такомиллаштиришни долзарблаштиради. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2022 йил 28 январдаги ПФ-60-сон "2022-2026 йилларга мўлжалланган Янги Ўзбекистоннинг тараққиёт стратегияси тўғрисида"ги, 2020 йил 24 февралдаги ПҚ-4611-сон "Молиявий ҳисоботнинг халқаро стандартларига ўтиш бўйича қўшимча чоратадбирлар тўғрисида"ги Қарори, 2017 йил 7 февралдаги ПФ-4947-сон "Ўзбекистон Республикасини Президентининг 2018 йил 19 сентабрдаги "Ўзбекистон Республикасида аудиторлик фаолиятини ривожлантириш чора-тадбирлари тўғрисида"ги ПҚ-3946-сон қарорлари, шунингдек тижорат банкларининг мажбуриятлар ҳисоби ва аудитига тегишли мазкур соҳага тегишли бошқа меъёрий ҳужжатларда белгиланган вазифалар мажбурниятларнинг бухгалтерия ҳисобини юритиш масаласининг ечимини топишга муайян даражада хизмат қилaди. Шуни таъкидлашимиз лозимки, тижорат банкларининг асосий ресурслари унинг пассив операциялари, яъни фойда, жалб қилинган маблағлар, мажбуриятлар ҳисобидан шаклланади. Яъни банклар ресурс базасини четдан жалб қилинган маблағлар ҳамда ўз маблағлари ҳисобидан шаклланади. Шунингдек, банк мажбуриятларининг катта қисми жалб қилинган маблағлар ҳиссасига тўғри келиши ҳамда тижорат банкининг асосий фаолият мақсади жалиб қилинган ресурсларни даромад келтирувчи бошқа операцияларга йўналтиришдан орқали фойда олишдан иборат. Банкларда мажбуриятлар ҳисобини тўғри юритиш, ундан фойдаланиш 148 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2023-yil, avgust www.e-itt.uz самарадорлигини ошириш, нисбатан арзон ресурс жалб қилишни такомиллаштириш банк фаолияти самарадорлигини оширишга хизмат қилади деб ҳисоблаймиз. Тижорат банкларида мажбуриятлар ҳисоби ва аудити ушбу мақоланинг асосий объекти ҳисобланади ва ушбу тадқиқотни амалга ошириш ўтказиш учун жуда муҳим аҳамиятга эгадир. Адабиётлар шарҳи. Глобаллашув натижасида тижорат банкларининг фаолиятида мажбуриятларни ҳисобга олиш муҳим ўрин эгаллайди. Ушбу масалада тижорат банклари томонидан олдин молиялаштириш манбаси сифатида фақат ўз маблағларида фойдаланилган бўлса, эндиликда бозор муносабатларининг ривожланиши натижасида тижорат банклари томонида четдан маблағ жалб этиш учун депозит сиёсатини ривожлантиришга катта эътибор қаратмоқда. Чунки халқаро амалиётда компания ва банклар томонида ички бозорларни молиялаштиришга эътибор берган бўлса, бугунга келиб улар акционер капитални ҳам мамлакат ички ресурсларидан ва четдан жалб қилишга катта аҳамият бермоқда. Тижорат банкларида молиявий ҳисоботнинг халқаро стандартлари асосида бухгалтерия ҳисобини юритиш, айниқса унинг Қонунчилик асосларига катта эътибор қаратилмоқда. Шу жумладан энг авввало