ОСОБЕННОСТИ ПРИМЕНЕНИЯ МЕЖДУНАРОДНЫХ СТАНДАРТОВ ФИНАНСОВОЙ ОТЧЕТНОСТИ В АКЦИОНЕРНЫХ ОБЩЕСТВАХ

Аннотация

This article reveals for the first time the application of international standards of financial reporting in joint-stock companies, its peculiarities. In this, for the first time, special features are revealed in the process of applying international standards. Including for the first time, recommendations have been developed to organize aspects of the formation of financial statements, its specific aspects, reporting on financial status, reporting on profits and losses on the basis of the decision of the president of the Republic of Uzbekistan "on additional measures for the transition to International Financial Reporting Standards" of February 24, 2020, PQ-4611. Keywords: international Standard, Financial Reporting, Assets, Liabilities, Income and expenses, profit, equity, reserve capital, funds, basic activities, investiture activities, financial activities. 151 151-158 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2023-yil, iyul www.e-itt.uz Кириш. Ўзбекистонда молиявий ҳисоботларнинг шаффофлигини таъминлаш, ҳисоб тизимини халқаро стандартлар талаблари асосида юритилиши ҳисобот ахборотларининг ишончлилигини оширишда муҳим саналади. Ушбу масалада Ўзбекистон Республикаси Президенти томонидан қабул қилинган Фармонда ъкидлаганидек, “акциядорлик жамиятлари, тижорат банклари, суғурта ташкилотлари ва йирик солиқ тўловчилар тоифасига киритилган юридик шахслар 2021 йил 1 январдан бошлаб, МҲХС асосида бухгалтерия ҳисоби юритилишини ташкил этади ва 2021 йил якунларидан бошлаб молиявий ҳисоботни МҲХС асосида тайёрлайди, қонун ҳужжатларида МҲХСга ўтишнинг эртароқ муддатлари назарда тутилган юридик шахслар бундан мустасно” (Қарор, 2020). Ушбу Фармонга кўра, акциядорлик жамиятлари 2021 йил 1 январдан бошлаб бухгалтерия ҳисобини юритиш ва молиявий хўжалик фаолиятига оид молиявий ҳисоботларни тайёрлаш МҲХСлари асосида амалга оширади. Ушбу жараёнларнинг амалга оширилиши акциядорлик жамиятларида бухгалтерия ҳисобининг ташкил қилиш ва юритилиши ҳамда молиявий ҳисоботларини дунё амалиётида қабул қилинган молиявий ҳисоботнинг халқаро стандартлари асосида юритилишини амалга ошириш ва унинг натижасида халқаро фонд бозорига чиқиш учун қулай имконият яратади. Шундай қилиб ушбу мақолада акциядорлик жамиятларида бухгалтерия ҳисобини юритиш ва молиявий ҳисоботларни тузиш жараёнларини жаҳон ҳамжамиятда қабул қилинган молиявий ҳисоботнинг халқаро стандартлари асосида юритиш имкониятини беради ва уларда ҳисоб тизимини халқаро стандартлар асосида ташкил этиш тартибини ишлаб чиқиш, ҳисоб сиёсати, ҳисобни ташкил қилиш ва молиявий ҳисоботларни тузиш жараёнларини ушбу талаблар асосида амалга ошириш жараёнини ташкил этишга қулай шарт-шароит яратади. Адабиётлар шарҳи. Ўзбекистон Республикасида бухгалтерия ҳисобини ташкил этишнинг қонунчилик асосларини кўриб чиқадиган бўлсак, энг аввало “Бухгалтерия ҳисоби тўғрисидаги қонун” (янги таҳрири)ни мисол келтиришимиз мумкин. Шу жумладан ушбу қонунда 10-моддаси “Бухгалтерия ҳисоби стандартлари” деб номланиб, унда Бухгалтерия ҳисоби стандартлари бухгалтерия ҳисобини юритиш ва молиявий ҳисоботни тузишга доир минимал талабларни белгилайди. Бухгалтерия ҳисобининг миллий стандартлари бухгалтерия ҳисобини ташкил этиш, юритиш ва молиявий ҳисоботни тузишга доир махсус талабларни белгилайди. Бухгалтерия ҳисоби субъектлари молиявий ҳисоботнинг халқаро стандартларини қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда қўллаши мумкин” (Қонун, 2016). Ушбу модданинг хусусияти шундаки, унда халқаро стандартлар масалаларига алоҳида эътибор берилиб халқаро ҳисоб тизимига ўтиш масаласи кўриб чиқилган. Бунда молиявий ҳисоботнинг халқаро тизимига алоҳида урғу берилган. Акциядорлик жамиятлари томонидан бухгалтерия ҳисобини юритишнинг соддалаштирилган тартиби Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан 2013 йил 14 августда 2501-сон билан рўйхатга олинган 20-сон Ўзбекистон Республикаси бухгалтерия хисоби миллий андозаси, шунингдек, Ўзбекистон Республикаси Молия Вазирлиги томонидан 2002 йил 23 октябрида 1181-сон Қарор билан рўйхатга олинган «Хўжалик юритувчи субъектлар молиявий – хўжалик фаолиятининг бухгалтерия хисоби счетлари режаси ва уни қўллаш бўйича йўриқнома» 21-сон Ўзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисоби миллий стандартига83 асосланиб иш юритиш тавсия этилади. Бундан ташқари, Молия вазирлиги томонидан “Молиявий ҳисоботнинг халқаро стандартлари асосида молиявий ҳисобот тузувчи субъектлар учун ягона счётлар режаси” ишлаб чиқилиб, муҳокама қилинмоқда ва шу асосда келгусида бухгалтерия ҳисобини ташкил қилади ва шу асосда молиявий ҳисоботларни шакллантиради. Чунки ушбу счетлар режаси бирлашган миллатлар ташкилоти қошидаги халқаро ҳисоб стандартлари қўмитаси билан хамкорликда ишлаб чиқилган ва шу талабларга жавоб беради. Айниқса молиявий ҳисоботнинг халқаро стандартига ўтиш бўйича кейинги йилларда шу жумладан Ўзбекистон Республикаси Президентининг ПҚ-4611 сон 24 февралдаги “Молиявий 83 Хўжалик юритувчи субъектлар молиявий – хўжалик фаолиятининг бухгалтерия хисоби счетлари режаси ва уни қўллаш бўйича йўриқнома 21 –сон Ўзбекистон Республика