ВОПРОСЫ СОВЕРШЕНСТВОВАНИЯ НАЛОГООБЛОЖЕНИЯ НЕДРОПОЛЬЗОВАТЕЛЕЙ

Аннотация

In this article, special attention is paid to the regulation of taxation of subsoil users in the Republic of Uzbekistan, ensuring the necessary level of collection of taxes and other mandatory payments, implementation of tax administration of taxpayers and the fundamental improvement of service and technical services on the basis of mutual cooperation in the fulfillment of tax obligations. Taxation of underground entrepreneurs is a complex and difficult area that requires careful consideration and improvement. Provides an overview of issues related to the taxation of underground entrepreneurs and suggests potential areas for improvement. Taxation of underground entrepreneurs is a complex issue that requires deep consideration and improvement. By addressing the issues related to the tax regime, transparency, tax administration and tax incentives, it is possible to create a more favorable and favorable environment for entrepreneurs of underground resources, to promote investment, economic growth and sustainable development of the sector. Key words: resource tax, land use tax, tax, budget policy, budget, tax administration, tax potential, regulatory analysis, positive analysis, tax burden, representative tax rate, average rate, tax reporting, tax revenues, tax benefits. Кириш. Маҳаллий тадбиркорларни солиққа тортиш деганда маълум бир географик юрисдиксияда, одатда маълум бир мамлакат ёки минтақада фаолият юритувчи корхоналар солиққа тортилиши тушунилади. Бу кичик ва ўрта корхоналар, корпорациялар, шериклик ва якка тартибдаги тадбиркорлик каби турли хил бизнес турларини ўз ичига олиши мумкин. Жойларда тадбиркорларнинг солиққа тортилиши давлат даромадларини шакллантириш, давлат хизматлари ва инфратузилмани молиялаштириш, иқтисодий барқарорликни таъминлашда ҳал қилувчи рол ўйнайди. Бироқ, солиқ йиғиш ва тадбиркорлик, сармоя ва иқтисодий ўсишни рағбатлантирадиган қулай ишбилармонлик муҳитини яратиш ўртасида мувозанатни сақлаш жуда муҳимдир. Жойларда тадбиркорларни солиққа тортишда солиқ тизими адолатли бўлиши керак, бу эса корхоналарнинг даромадлилик ва тўлов қобилиятидан келиб чиққан ҳолда ўз ҳиссаларини қўшишини таъминлаши керак. Бу тадбиркорларнинг даромадлари ёки фойдаларини ҳисобга оладиган прогрессив солиқ тузилмаларини лойиҳалашни ўз ичига олади. Адабиётлар шарҳи. Раттан ердан фойдаланиш термини биринчи навбатда географияда, иқтисодда, археологияда ва инсон томонидан аниқ бир мақсад учун фойдаланишга айтилади. “Ер қоплами термини инсон фаолияти давомида ернинг бир бўлагидан фойдаланишга ёки ердан мақсадли фойдаланишга тушунилади80. Басыров (2016) қуйидагича ёндошган: “ер қаъри участкаларини ўзлаштиришни ҳуқуқий тартибга солиш тавсифини берган, “ер қаъри участкаларини ўзлаштириш объектлари” тушунчасининг мазмунини аниқлаган, объектлар эгаллаб турган ер участкаларидан мақсадли фойдаланишни таъминлаш воситаларини аниқлаган, ер қаъридан фойдаланувчиларнинг ер қаъридан фойдаланиш ҳуқуқи тугатилган тақдирда инфратузилма объектларини консервациялаш ва тугатиш, фойдаланилаётган ер участкаларини рекултивация қилиш бўйича ўз мажбуриятларини бажаришини таъминлаш йўлларини, тугатилган ер ости иншоотлари хавфсизлигини таъминлаш зарурдир. Бу йўналишда илмий тадқиқотлар олиб борган яна бир Россиялик олим Блошенконинг (2019) тадқиқотлари ҳам алоҳида аҳамият касб этади. Блошенко (2019) техноген кон тушунчаси ва унинг солиққа тортиш механизмига баҳо бериб, “техноген кон – бу, фойдали қазилмаларни қазиб олишда ер қаъридан фойдаланиш тўғрисидаги қонун ҳужжатларига мувофиқ, минерал хомашёни қазиб олиш ва комплекс қайта ишлаш жараёнида йўқотишлар сифатида олинадиган, алоҳида лицензияланиши керак бўлган иккиламчи фойдали қазилмалардир” деб таъкидлайди. 80 Rattan. Lal, Soil degradation in the united states. P.31 158 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2023-yil, iyun www.e-itt.uz Ильичева (2017) табиий бойликларни солиққа тортиш механизмларини тадқиқини йирик солиқ тўловчилар томонидан нефт ва газ компаниялари томонидан тўланадиган фойдали қазилмаларни қазиб олиш солиғи мисолида олиб борган ҳолда бу борадаги муҳим тадқиқот натижаларини асослаб беради. Хусусан, Ильичева (2017) “нефт ва газ компаниялари томонидан тўланадиган фойдали қазилмаларни қазиб олиш солиғини ундиришни оптималлаштириш ва янада малакали бошқариш, хусусан, давлат бюджети ва умуман унинг иқтисодиётини шакллантириш учун жуда муҳимдир” деб ҳисоблайди. Мустафа (2020) бу борадаги илмий ишларида “Россия конларида жойлашган нефт нархининг ўзгарувчанлиги асосида солиқ юкини прогнозлаш методологиясини ишлаб чиққан, нефт нархининг ўзгарувчанлиги шароитида ўзлаштириш қийин бўлган углеводородлар хом- ашёсини қазиб олиш соҳасида солиққа тортишнинг амалдаги тизимни ислоҳ қилиш зарурлигини асослаган, ўзлаштириш қийин бўлган конларда углеводородлар хом-ашёси ишлаб чиқаришга солиқ солиш тизими соҳасидаги тоифавий аппаратни кенгайтиришни таклиф қилган. Туманова (2017) ўзининг “Ер қаъридан фойдаланишнинг ҳуқуқий асослари” номли ўқув қўлланмасида табиий бойликлар атамасини ҳам геологик,