ПУТИ СОВЕРШЕНСТВОВАНИЯ ВНЕДРЕНИЯ НОВЫХ МЕХАНИЗМОВ УЛУЧШЕНИЯ ОБСЛУЖИВАНИЯ НАЛОГОПЛАТЕЛЬЩИКОВ В УЗБЕКИСТАНЕ

Аннотация

This article focuses on further reducing the negative impact on the competitiveness of the republic's economy by gradually reducing the monopoly in the commodity and financial markets, increasing the efficiency of the system of giving benefits and preferences, as well as reducing the legislative regulatory system. It is envisaged to fundamentally improve the mutual cooperation of taxpayers in the implementation of tax administration and the fulfillment of republican tax obligations. Key words: tax, fiscal policy, budget, tax administration, tax potential, regulatory analysis, positive analysis, tax burden, representative tax rate, average rate, tax report, tax revenues, tax credits. 22-29 22 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2023-yil, iyun www.e-itt.uz Кириш. Солиқ маъмурияти мамлакат тараққиёти учун солиқларнинг самарали ва самарали ундирилишини таъминлашда ҳал қилувчи рол ўйнайди. Солиқ тўловчиларнинг солиқ мажбуриятларини бажариш даражасига солиқ маъмурияти томонидан кўрсатилаётган хизматлар сифати катта таъсир кўрсатади. Кўпгина мамлакатларда бўлгани каби Ўзбекистонда ҳам солиқ маъмурияти томонидан солиқ тўловчиларга хизмат кўрсатишни яхшилаш бўйича турли чора-тадбирлар амалга оширилди. Ушбу мақола Ўзбекистонда солиқ маъмуриятчилигида солиқ тўловчиларга хизмат кўрсатишни яхшилаш йўлларини ўрганишга қаратилган. Мазкур мақолада Ўзбекистондаги солиқ маъмуриятчилиги ва солиқ тўловчиларга хизмат кўрсатишни яхшилашнинг аҳамияти ҳақида қисқача маълумот беришдан бошланади. Сўнгра солиқ тўловчиларга хизмат кўрсатишни яхшилашнинг турли йўллари, жумладан, технологиялардан фойдаланиш, солиқ тартиб-қоидаларини соддалаштириш ва солиқ органлари ходимларининг салоҳиятини ошириш масалалари муҳокама қилинади. Адабиётлар шарҳи. Солиқ тўловчиларга хизмат кўрсатишни яхшилаш бўйича адабиётлар мамлакатларда ўзига хос солиқ тизимлари ва маъмурий тузилмаларига асосланган ўзига хос ёндашувлардир. Хусусан, Aдам Смит (1992) фикрича, рақобатни бозор субъектлари ўртасида товарлар харид қилиш ва сотиш борасида қулайроқ шароитлар учун олиб бориладиган, тўғри, ҳалол, тил бириктиришларсиз кураш, мусобақа билан боғлаган. У рақобат курашининг асосий усули деб нарх ўзгаришларини билган. Бунда у жамоа иродаси (ихтиёри) билан бошқарилмайдиган, умумий мўлжалларга эга бўлмаган бозорда қатъий хулқ-атвор қоидаларига амал қилишини қайд этган. Демак, рақобат–бозор қатнашчилари фаолиятини мувофиқлаштирувчи айнан ўша «кўринмас қўл»дир. Шумпетер (2007) иқтисодий ривожланиш назарияси доирасида рақобатни эскиликнинг янгилик билан рақиблик кураши сифатида таърифлаган. Янгиликлар киритиш бозор томонидан шубҳа билан қабул қилинади, бироқ агар новатор уларни амалга оширишнинг уддасидан чиқса, рақобат механизми эскирган технологиялардан фойдаланувчи корхоналарни бозордан сиқиб чиқаради деган фикирни такидлаган. Токарев ва Манина (2015)ларнинг фикрига кўра, экспорт салоҳияти корхонанинг экспорт учун рақобатбардош маҳсулотлар яратиш ва ишлаб чиқариш, уни ташқи бозорларга тарғиб қилиш, у ерда товарларни сотиш ва керакли даражада хизмат кўрсатиш қобилияти сифатида белгиланиши мумкин. Aмерикалик иқтисодчи Наисбит (2013) корхонанинг экспорт салоҳиятини иқтисодий салоҳиятнинг динамик ўзгарувчан компоненти сифатида белгилайди, унинг ташкилий-техник тузилиши, корхона миссияси ҳамда мақсадларига мувофиқ, экологик омиллар ва ички шароитларнинг таъсирини ҳисобга олган ҳолда, узоқ ва яқин хориж бозорларида рентабеллик даражаси билан барқарор савдо ҳажмларини таъминлайди. Пугачев, Парфеноваларнинг фикрича, “Солиқ сиёсати соҳасида рақамли иқтисодиётни тартибга солиш иккита асосий йўналишни ажратиш зарур: 1) рақамли иқтисодиёт операсияларини солиққа тортиш ва бож таърифларини тартибга солиш; 2) солиқ ва божхона маъмуриятчилиги ва назоратига рақамли технологияларни киритиш.” Вишневскийнинг эътироф этишича солиққа тортишни рақамлаштириш шароитида ишлаб чиқариш жараёни ва иқтисодий муносабатлар тизимини роботлаштиришга асосланган автоматлаштириш билан боғлиқ янги солиқ институтлари шаклланади. Солиққа тортиш тизими объектив равишда трансформасияланади. Погорлеский ва Кешнерларни ёзишича: “Солиқ маъмуриятчилигига рақамлаштириш ва ахборот технологияларни киритиш солиқ органларида иш юкламасини камайтириш, шунингдек, солиқ турлари, суғурта бадаллари бўйича қарзларни камайтиришга олиб келиши шарт”. Тадқиқот методологияси. Солиқ тўловчиларга хизмат кўрсатишни яхшилашнинг янги механизмларини ислоҳотларнинг босқичлари ва консептуал асосларини тадқиқ қилишида илмий 23 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2023-yil, iyun www.e-itt.uz абстраксиялаш, индуксия-дедукция каби назарий усулларидан ва кузатиш, статистик таҳлил, вертикал ва горизонтал таҳлил ва усуллардан кенг фойдаланилган. Таҳлил ва натижалар муҳокамаси. Ўзбекистонда солиқ маъмуриятчилигида солиқ тўловчиларга, хусусан, кичик бизнес субъектларига хизмат кўрсатишни такомиллаштириш бўйича янги механизмларнинг ҳаётга татбиқ этилиши истиқболли самаралар бермоқда. Солиқ маъмуриятчилигининг умумий тизимини такомиллаштириш, кичик бизнес суб