ИНВЕСТИЦИОННАЯ ПРИВЛЕКАТЕЛЬНОСТЬ И МЕТОДОЛОГИЧЕСКИЕ АСПЕКТЫ ЕЕ УПРАВЛЕНИЯ

Аннотация

this article deeply analyzes the attractiveness of investments in the strategic development of the textile industry, which is one of the leading industries in Uzbekistan, and the methodological aspects of its management, as well as offers and recommendations on this issue. Key words: comfortable investment environment, foreign investment, product, potential, joint venture, product production capacity, high added value, processing, modernization, diversification. Кириш. Жaҳондa интеграциялашув жараёнининг чуқурлашуви шaроитидa тўқимaчилик корхонaлaрини стратегик ривожлантиришда инвестицияларни бошқариш бўйичa олиб борилaётгaн илмий тaдқиқотлaрдa cтрaтегик бошқaриш, риск менежмент, лойиҳани бошқариш, стратегик режалаштириш ва стратегик дастурларни ишлаб чиқиш, стратегик таҳлил, мaқcaдлaр бўйичa бошқaриш; рақамлаштириш технологияларини қўллаш асосида стратегик бошқарувни ташкил этиш; корхонaлaр инновaцион cтрaтегиялaрини ишлaб чиқиш, инвестицияларни бошқаришгa йўнaлтирилгaн илмий излaнишлaргa aлоҳидa эътибор қaрaтилмоқдa. 210-216-sahifalar www.e-itt.uz Iq tisodiy taraqqiyot va tahlil, 2023-yil, may 210 www.e-itt.uz I SON. 2023 Олиб борилaётгaн илмий излaнишлaрдa caноaт корхонaлaридa инвестиция фаолиятини cтрaтегик бошқaрув мехaнизмлaрини тaкомиллaштириш, унинг илмий-уcлубий acоcлaрини ишлaб чиқиш илмий тaдқиқотнинг уcтувор йўнaлишлaри ҳиcоблaнaди. Адабиётлар шарҳи. Вечканов ва Вечкановаларнинг (2016) таъкидлашича: «Инвестиция – бу фойда олиш мақсади билан мамлакатда ёки хорижда халқ хўжалигининг турли тармоқларига давлат ёки хусусий капиталнинг узоқ муддатли қўйилмаларидир». Бочаров (2019) эса: «Инвестиция тадбиркорлик ва бошқа кўринишдаги фаолият объектларига қўйилган барча турдаги мулкий ва интеллектуал қимматликлар бўлиб, натижада фойда (даромад) юзага келади ёки ижтимоий самарага эришилади», деб ҳисоблайди. Юқорида келтирилган тушунчаларда инвестицияни маълум бир объектга қўйилган қимматлик ёки ресурс сифатида қараб чиқилган. «Инвестиция жозибадорлиги» тушунчасини Казакова ва Валинуровалар (2014) инвестицияларга салоҳиятли тўловга қобилиятли талабни назарда тутган объектив белгилар, хусусиятлар, воситалар ва имкониятлар бирлиги, деб таърифлайдилар. Фарқли нуқтаи-назарлар ҳам мавжуд. Жумладан, Гиляровская ва бошқалар (2019) «инвестиция жозибадорлиги» термини замирида хусусий ва қарз капиталидан фойдаланиш самарадорлигини баҳолаш, тўловга қобилиятлилик ва ликвидлиликни таҳлил қилишни эътироф этадилар. Инвестиция жозибадорлигини даромад ва риск нуқтаи-назаридан баҳолаб, шундай тасдиқни айтиш мумкинки, бу - рискнинг минимал даражасида воситаларни қўйишдан юзага келадиган даромад (иқтисодий самара). Инвестиция муҳити ва инвестиция фаоллигини тавсифлашда берилган таърифнинг ролини қуйидаги 1-расмда кузатиш мумкин. Ҳукумат сиёсати Ишбилар- Инвести- Инвести- Ишбилар- монлик ция Таваккал ция монлик муҳити муҳити ва салоҳияти муҳити ноаниқ- (талаб (талаб лик (таклиф (таклиф шарти) ахбороти) ахбороти) шарти) Инвести- Инвести- Мақсад- ция мезон- ция Инвести- лар лари жозиба- циялар дорлиги 1-расм. Инвестиция жозибадорлиги (Тренев, 2019) Шундай қилиб, эксперт ёки таҳлилчи томонидан «инвестиция жозибадорлиги» атамасига таъриф беришдаги ёндашувдан шу нарса маълум бўляптики, мазкур терминдан у ёки бу объектга капитални қўйишда муқобил вариантларни танлаш ва ресурсларни тақсимлаш самарадорлигини аниқлашни баҳолашда фойдаланилади. Таъкидлаш жоизки, «инвестиция жозибадорлиги» тушунчаси инвестиция жалб этиш бўйича бошқарув қарорларини қабул қилиш учун объектив мақсадга йўналтирилган иқтисодий омиллар ҳамда рағбатлар йиғиндисидан иборатдир. Шу сабабли, уни баҳолашга ёндашишда иқтисодий ривожланиш даражаси ва инвестиция жозибадорлиги атамалари фарқларига эътибор қаратиш керак. Биринчиси, инвестиция киритиладиган объектнинг ривожланиш даражаси, иқтисодий кўрсаткичлар йиғимини аниқласа, инвестиция жозибадорлиги эса, объектнинг ҳолати, унинг келгуси ривожланиши, даромадлилиги ва ўсиши билан тавсифланади. Амалиётда инвестиция жозибадорлигини баҳолашда инвестициялаш назарда тутилган объектлар молиявий ҳолати таҳлил этилади. Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2023-yil, may 211 www.e-itt.uz I SON. 2023 Тадқиқот методологияси. Мақолада тизимли, илмий мушоҳада, иқтисодий статистик, корреляцион-регрессион, иқтисодий математик, SWOT таҳлил, монографик тадқиқот, статистик танланма, гуруҳлаш, қиёслаш, экспертлар баҳоси ва бошқа усулларидан фойдаланилган. Таҳлил ва натижалар. Мамлакат, ҳудуд инвестиция жозибадорлиги – бу ҳудудга сармоя киритилишини аниқлайдиган ва инновацион фаоллик билан баҳоланадиган белгилар (шарт-шароитлар, чекловлар) бирлигидир. Ҳудуднинг инвестиция фаоллигига сармоя оқими жадаллиги, деб қаралиши лозим. У инвестиция жозибадорлиги каби жорий (таҳлил даврида), прогнозли ёки истиқболли бўлиши мумкин. Шунингдек, ҳудуднинг инвестиция жозибадорлиги ва фаоллигини баҳолашда қўлланилаётган ёндашувлар таҳлил босқичида ўзгаришсиз қолиши лозим. Айни пайтда, ҳудуднинг инвестиция жозибадорлиги ва фаоллигини баҳолашда қўлланилаётган кўрс