РАЗВИТИЯ ТЕКСТИЛЬНОЙ ПРОМЫШЛЕННОСТИ УЗБЕКИСТАНА В ГОДЫ НЕЗАВИСИМОСТИ

Аннотация

The article describes the development of the textile industry in our country over the years of independence, the practical experience of state support for this industry. The studies of domestic and foreign scientists who conducted research on the management of the financial activities of textile enterprises, the organization and management of clusters, and the determination of the advantages of clustering production at textile enterprises were studied. Based on the results of the study, scientifically based recommendations were prepared aimed at improving the management of enterprises in the textile industry of Uzbekistan. Keywords: textile enterprises, sewing and knitting industry, investments, cotton fiber, clustering, yarn, cluster, employment, «Uztukimachiliksanoat» association, export geography. Iqtisodiy t w ara w qq w iyo . t e v - a i t t a t h . l u il, z 2 023-yil, may 1 1 9 - 1 3 0 - s a h i f a l a 11r9 www.e-itt.uz I SON. 2023 Кириш. Маълумки, Ўзбекистонда ёшлар ва хотин-қизларни иш билан таъминлаш – бугунги куннинг энг долзарб масалалардан бири ҳисобланади. Ҳозирда енгил саноат маҳсулотларига ички ва ташқи бозорда талабнинг ошиб бориши, ишлаб чиқаришда қўл мехнатининг аҳамияти аҳолининг кўп қисмини, биринчи навбатда, аёлларни иш билан таъминлаш имконини бериб, соҳанинг ижтимоий йўналишдаги аҳамиятини оширади. Демак, мамлакатимизда тўқимачилик ва тикув-трикотаж тармоғининг барқарор ва жадал ривожлананиши аҳоли бандлигини таъминлашда, асосийси, қишлоқ жойларда ушбу муаммони ҳал этишда қўл келмоқда. Бунга хом ашё базамизнинг мавжудлиги, қўшни мамлакатларда тўқимачилик маҳсулотларига бўлган талабнинг юқорилиги, қўшимча капитал талаб қилмайдиган тўқувчилик ускуналарининг етарли эканлиги кўп жиҳатдан ёрдам бермоқда. Бу омилларнинг мавжудлиги, айниқса, аёллар учун қўшимча ишчи ўринлари яратиш бўйича энг муҳим вазифани ҳал этиш имконини беради. Шундай қилиб, сўнгги тўрт йил давомида тўқимачилик маҳсулотлари ишлаб чиқарувчи корхоналари сони 1748 тага, кийим-кечак ишлаб чиқаришда эса 4775 тага кўпайди. Шу билан бирга, Ўзбекистон Республикаси Давлат статистика қўмитасининг маълумотларига кўра, 2017-2020-йилларда тўқимачилик саноатида банд бўлганлар сони 36,0 минг кишига, кийим-кечак ишлаб чиқаришда эса 28,1 минг кишига ошган. Ўзбекистонда пахта-кластер тизимининг ривожланиши аҳоли бандлигини оширишга катта ҳисса қўшмоқда, биринчи навбатда қишлоқ ва туманларда ижтимоий аҳволни, аҳоли турмуш даражасини сифатли қилишга хизмат қилмоқда. Маълумки, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2022 йил 28 январдаги “2022-2026 йилларга мўлжалланган янги Ўзбекистоннинг тараққиёт стратегияси тўғрисида”ги ПФ-60-сон Фармонида бошқа устувор вазифалар билан бир қаторда, миллий иқтисодиёт барқарорлигини таъминлаш, иқтисодиёт тармоқларининг барқарор ўсишига эришиш, рақамли иқтисодиётни драйвер соҳага айлантириш, инвестиция муҳитини яхшилаш, молиявий ресурсларни кўпайтириш, тадбиркорликни ривожлантириш, ҳудудларни ижтимоий-иқтисодий жиҳатдан юксалтириш, экспорт салоҳиятини ошириш чоралари кўзда тутилган. Тўқимачилик саноати ана шундай ўзгаришларнинг ҳаракатлантирувчиларидан тармоқлардан бири ҳисобланади. Тараққиёт стратегиясида саноатни сифат жиҳатидан янги босқичга ўтказиш орқали модернизация ва диверсификация қилиш, маҳаллий хомашёни қайта ишлаш салмоғини ошириш, янги турдаги маҳсулотлар ишлаб чиқаришни йўлга қўйиш, мамлакатимизда ишлаб чиқарилаётган маҳсулотларнинг рақобатбардошлигини ошириш каби вазифаларнинг муҳимлиги белгилаб берилган. Жумладан, 2022–2026 йилларга мўлжалланган Янги Ўзбекистоннинг тараққиёт стратегиясида тўқимачилик саноати маҳсулотлари ишлаб чиқариш ҳажмини 2 баробарга кўпайтириш режалаштирилган (Фармон 2022). Бунда: Тўқимачилик саноати маҳсулотлари ишлаб чиқариш ва экспорт ҳажмларини 2022-2026 йилларда кўпайтириш бўйича дастур ишлаб чиқиш ва амалга ошириш. ип-калавани чуқур қайта ишлаш (2026 йилга қадар ип калавани тўлиқ қайта ишлашни йўлга қўйиш), ишлаб чиқариш занжирида мавжуд бўшлиқларни тўлдиришга қаратилган лойиҳалар рўйхатини шакллантириш; тайёр маҳсулотлар учун миллий брендларни ривожлантириш ва уларнинг экспортини ошириш, жумладан миллий ва хорижий бренддаги тайёр маҳсулот экспорти ҳажмини 2026 йилда 5 млрд АҚШ долларига етказиш; соҳада иш ўринларини 570 минг нафарга етказиш, жумладан амалга ошириладиган лойиҳаларнинг эҳтиёжидан келиб чиқиб Тошкент тўқимачилик технопарки ва бошқа алоқадор Олий ўқув юртларида соҳа учун малакали кадрларни тайёрлаш; сунъий толани қайта ишлаш ҳажмларини 200 минг тоннага етказишни кўзда тутиш. Адабиётлар шарҳи. Тўқимачилик саноати корхоналари фаолиятини самарали ташкил қилиш уларни бошқаришнинг ташкилий масалалари, соҳада кластерлар ташкил этиш, тўқимачилик корхоналарида ишлаб чиқаришни кластерлаштиришнинг афзалликларини аниқлаш масалалари маҳаллий ҳамда хориж олимлари, асарларида тадқиқ этилган. Жумладан, мамлакатимиз олимларидан Абдугаффаров, Мардиев, Сиддиқовларнинг (2021) ҳам тадқиқотлари молиявий жараёнларни баҳолаш моделлари ва амалий масалаларни ёчиш усуллариг