Анализ факторов, влияющих на развитие рынка туристических услуг

Аннотация

In this article, in-depth analysis of problematic issues in the field of tourism services based on the factors influencing the development of the tourism services market. Keywords: tourism services market, cultural-historical, natural-geographical, stimulus factor, seasonality, export of services. Кириш. Жаҳон иқтисодиётида кечаёт- якуний кўрсаткичларни баҳолашнинг наза- ган глобаллашув жараёнлари шароитида ту- рий, методологик жиҳатларини тадқиқ қи- ризм индустрияси, иқтисодиётининг фаол лиш масалалари етарли даражада ўрганилма- ривожланаётган ва истиқболли соҳалари- ганли тадқиқотнинг долзарблигини белги- дан бири ҳисобланади. Бутунжаҳон сайёҳлик лаб беради. ташкилоти (UNWTO)нинг статистика маълу- Ўзбекисон Ресубликасида 2025 йилгача мотларига кўра, 2019 йилда дунё бўйлаб х- бўлган даврда туризм соҳасини ривожланти- рижий сафарлар 1,5 миллиардга етган ҳамда риш Концeпциясига кўра, туризм соҳасида бу кўрсаткич 2018 йилга нисбатан 4 фоиз давлат сиёсатининг асосий мақсади ички, юқори натижани қайд этган.[1] Бутун жа- чиқувчи ва кирувчи туризмни ривожланти- ҳон саёҳат ва туризм кенгаши (WTCC) маълу- риш асосида туризм хизматлар бозорини мотларига кўра, 2017 йилда дунё ЯИМдаги барқарор ривожланишига эришишни таъ- соҳанинг улуши 10,4 фоиз ёки 8,3 трлн. АҚШ минлашга қаратилган. Ушбу ислоҳотлар на- долларини ташкил этган бўлса, 2028 йилга тижаси ўлароқ мамлакатимизда 2019 йилда бориб ушбу кўрсаткич мос равишда 11,7 фоиз туристик хизматлар экспорти кўрсаткичи 1,3 ёки 12,5 трлн. АҚШ долларига етиши кутил- миллиард долларни ташкил қилиб, бу 2018 моқда[2]. йилга нисбатан (1 миллиард доллар) 26,1 Туризм хизматлар бозорини ривожла- фоизга ўсган[3]. нишида ички ва кирувчи туризмни бошқа- Бугунги кунда жаҳонда юз бераётган риш самарадорлигини ошириш билан боғлиқ глобаллашув жараёнларининг тезлашиб бо- муаммолар, туризмнинг ижтимоий-иқтисо- риши давлатлардан туризм тармоғини ри- дий самарадорлиги бўйича жорий, оралиқ ва вожлантириш орқали муҳим масалаларни Иқтисодиёт ва таълим / 2020 № 3 252 РЕКРЕАЦИЯ ВА ТУРИЗМ ечиш имкониятини яратишни тақозо этмоқ- чиси ва истеъмолчиси ўртасидаги иқтисодий да. Шу ўринда, мамлакатимизда олиб борила- муносабатлар вужудга келадиган жой санала- ётган ислоҳотларнинг муҳим йўналишлари- ди. Туристик маҳсулотларнинг ҳар бир ишлаб дан бири туризм соҳасини ривожлантириш чиқарувчи ва истеъмолчиси ўзининг иқтисо- энг долзарб вазифалардан бири сифатида дий манфаатларига эга ҳисобланади. Манфа- белгиланди. Ўзбекистон Республикаси Прези- атлар мос келмаслиги савдо-сотиқ актини дентининг 2020 йил учун мўлжалланган энг амалга ошмаслигига олиб келиши мумкин, муҳим устувор вазифалар ҳақидаги Олий лекин улар мос келса туристик маҳсулотнинг Мажлисга Мурожаатномасида “...туризмни савдо-сотиқ акти амалга оширилади. Шунинг иқтисодиётнинг стратегик тармоғига ай- учун бозор бу ишлаб чиқариш ва истеъмолчи лантириш биз учун устувор вазифа бўлиб қо- қизиқишларини қондирадиган ўзига хос қу- лади. Ҳукумат олдидаги энг муҳим вазифалар- рол бўлиб, мазкур хўжалик юритувчи ҳукм- дан бири – жорий йилда юртимизга келадиган рон туристик субъект учун субъектнинг ту- туристлар сонини 7,5 миллионга етказишдан ристик маҳсулотига қизиққан ва уни эртами- иборат. Маълумки, қатор нуфузли хорижий кеч харид қилишга маблағи етадиган истеъ- оммавий ахборот воситалари 2020 йилда молчилар йиғиндисини намоён этади. Ўзбекистонни саёҳатга албатта бориш тав- Тадқиқот методологияси. Тадқиқотда сия этилган мамлакатлар қаторига кирит- туризм хизматлар бозори ривожланишига ди. Биз бундай имкониятдан унумли фойдала- таъсир кўрсатувчи мавжуд муаммо ва наза- нишимиз керак” [4]- лиги ҳақида алоҳида тўх- риялар ўрганилди. Мамлакатимиздаги унинг талиб ўтилди. ривожланиш жараёнлари таҳлил қилинди. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили. Тадқиқотни амалга оширишда анализ ва син- Туризм хизмат бозорининг иқтисодий моҳия- тез, мавсумийлик коэффиценти, қиёсий баҳо- ти кўп жиҳатдан туризмда кенг қамровли лаш ҳамда илмий абстракция усулларидан бўлган мультипликатив самара таъсирига фойдаланилди. Тизимли таҳлил қилишда асосланади. Туризм назариётчиларидан бири 2017-2019 йиллардаги статистик маълумот- бўлган Ирена Енджейчикнинг таъкидлашича, лар қўлланилди. Статистик манба сифатида, “мультипликатив самаранинг таъсири нати- Бутун жаҳон саёҳат ва туризм кенгаши жасида туризмда яратилган битта ишчи ўрни (WTCC) маълумотлари, Бутунжаҳон туризм туризм билан ҳамкорлик тизими орқали ташкилоти (UNWTO) ва Ўзбекистон Респуб- боғланган бошқа соҳа ва тармоқларда еттита ликаси Давлат статистика қўмитасининг янги ишчи ўрнини яратади” [5.10-11]. маълумотларидан кенг фойдаланилди. Ўзбекистон Республикасининг “Туризм Бутун дунёда кечаётган интеграцияла- тўғрисида”ги Қонуннинг 3-моддасида “турис- шув жараёнида туризм хизматлар бозорини тик хизматлар - жойлаштириш, овқатланти- ривожланиши республикамизда ҳам хизмат риш, транспорт, экскурсия ва маслаҳат хизма- кўрсатиш тармоғининг жадал ривожланаёт- ти кўрсатиш бўйича хизматлар, шунингдек ган энг истиқболли соҳаларидан бири туризм турист