Формирование и развитие управления системой дошкольного образования

Аннотация

The article describes the formation of the management of the preschool education system, the theory of education management, changes in the management of the primary education system over time, the nature of preschool education in the period of independence. Keywords: preschool education, preschool education organization, education management, preschool education system. Кириш. Инсон қалбининг илк даврла- лан қамраб олиш даражасини жорий йилда ридан бошлаб яхшилик, инсонпарварлик, 60 фоизга етказишимиз зарур. Ушбу мақсад- одамгарчилик, ақл-идроклилик, одоб-ахлоқ- ларга шу йилнинг ўзида бюджетдан қарийб лилик, меҳнатсеварлик, ватанпарварлик, ҳа- 1,8 триллион сўм маблағ ажратилади. лоллик, поклик, хушсўзлилик, илмли бўлиш Бу йилдан бошлаб, тарихимизда илк каби олийжаноб ҳислатлар билан бойитиш бора 6 ёшли болаларни мактабга тайёрлаш қадимдан инсон камолотининг меъёри бўлиб тизими жорий қилинади. Бунга бюджетдан келган. Ўзбекистон Республикаси Президен- 130 миллиард сўм ажратилиб, бу жараёнда ти Шавкат Мирзиёев 2020 йилнинг 24 ян- хусусий мактабгача таълим муассасалари ҳам варидаги Олий Мажлисга Мурожаатномала- бевосита иштирок этади” [3, 2-б.]. рида мактабгача таълимни устувор масала Ёш авлодни баркамол инсон даражаси- сифатида белгилаб, тизимни ривожланти- да шакллантириш учун инсоннинг туғилган риш бўйича қўйидагиларни билдирдилар: вақтидан бошлаб, сифатли таълим ва тарбия “Биз 2020 йил номида белгиланган соҳалар- бериш муҳим аҳамиятга эга бўлиб, бу жара- ни устувор даражада ривожлантириш ва ис- ёнда мактабгача таълим ва тарбиянинг аҳа- лоҳ этиш бўйича кенг кўламли ишларни мияти юқорилиги мактабгача таълим тизими амалга оширишимиз лозим. Хусусан, боғча ва бу тизимни самарали бошқариш тўғриси- ёшидаги болаларни мактабгача таълим би- Иқтисодиёт ва таълим / 2020 № 3 186 ТАЪЛ ИМ даги тадқиқот ишлари долзарблигини асос- эгаллашга ёрдам беришини таъкидлайди: лайди. “Гуруҳ бўлиб ўқитиш жамиятга катта фойда Асосий қисм. Ўзбекистон Республика- келтиради. Ўзаро суҳбатда ўқувчилар бир-би- сининг “Мактабгача таълим ва тарбия тўғ- рига китобдан ўқиб олганларини, катталар- рисида”ги Қонунида “мактабгача таълим ва дан эшитганларини ҳикоя қиладилар, баҳсла- тарбия” тушунчаси қуйидагича баён қилин- шадилар, бир-бирларини ҳурмат қиладилар, ган: “мактабгача таълим ва тарбия-болаларга дўстлашадилар. Яхши одобларни қабул қила- таълим ва тарбия беришга, уларни интеллек- дилар. Амир Темур саройидаги болалар - туал, маънавий-ахлоқий, этик, эстетик ва шахзодалар тўрт ёшидан бошлаб ўқитилган. жисмоний жиҳатдан ривожлантиришга, шу- Дастлаб савод ўргатилган, кейин 4-8 ёш ора- нингдек, болаларни умумий ўрта таълимга сида уларга махсус қиссахонлар халқ қисса- тайёрлашга қаратилган узлуксиз таълим ларини, достонларини айтиб берганлар, бо- тури” [1, 1-бет]. Ушбу талқин мактабгача таъ- лалар қаҳрамонлик, ботирлик, поклик руҳида лим фаолияти болани баркамол шахс қилиб тарбияланганлар, уларнинг зеҳни, идроки- тарбиялаш жараёнининг дастлабки босқичи нинг шаклланишига эътибор қилганлар. эканлигини билдириб, умумий ўрта таълим- Алишер Навоий асарларидаги таьлим- га тайёрлаш вазифасини бажарувчи таълим- тарбия ғоясининг негизи инсон ва унинг нинг дастлабки тури сифатида белгиланган. камолотини ифода этишдан иборат бўлиб, Қонуннинг 3-моддасида мактабгача уларда инсоний фазилатлар: инсонпарвар- таълим ташкилоти ҳақида фикр билдирилиб, лик, одамийлик, дўстлик, биродарлик, ўзаро мактабгача таълим ташкилоти мактабгача ёрдамлашиш, меҳр-оқибатли, хайр-эхсонли таълим ва тарбия соҳасида таълим ва тарбия бўлиш ҳақида, одобли-ахоқли, инсоф-диёнат- хизматлари кўрсатувчи давлат ва нодавлат ли бўлиш, сабр-тоқат, қаноат, камтарлик ҳа- ташкилоти деб белгилаб қўйилган [1, 3-б.]. қида чуқур фалсафий фикр юритилади. Мактабгача таълим ташкилоти мактабгача Буюк аждодларимизнинг таълим-тар- бўлган ёшдаги болаларга таълимнинг даст- бияга доир фикрлари, ўгитлари таълим ва лабки, мактабгача таълим ҳамда тарбия хиз- тарбияни мактабгача таълимдан бошлаб матлари кўрсатувчи ташкилот ҳисобланиб, ўргатиш, ёш авлоднинг билимли бўлиши би- мулкчилик шакли давлат, давлат-хусусий ше- лан биргаликда, нутқини ўстириш, одоб-аҳ- риклик асосида ҳамда хусусий кўринишида лоқли этиб тарбиялаш зарурлигини кўрсата- бўлади. ди. Мактабгача таълим жараёнининг шакл- Ёш авлод таълим ва тарбиясига бўлган ланиши қадим замонларга, давлатчиликнинг юқори эътибор қадим замонлардан шакллан- юзага келиши билан боғлиқ. Ёш болаларга ган бўлиб, Юсуф Хос Хожиб, Аҳмад Югнакий, таълим ва тарбия бериш сарой амалдорла- Аз-Замахшарий, Абу Наср ал-Фаробий, Абу рининг ёш фарзандларига дунёвий ва диний Райҳон Беруний, Абу Али Ибн Сино, Амир билимларни, давлатни бошқариш сир-асрор- Темур, Улуғбек, Алишер Навоий, Заҳириддин ларини ўргатишдан бошланган. Муҳаммад Бобур каби буюк аждодларимиз- Расмий мактабгача таълим муассасала- нинг одоб-ахлоқ, таълим-тарбия ҳақидаги ри аввал Европанинг кўплаб мамлакатлари- фикрлари халқимизнинг ёш болаларга таъ- да, сўнгра Россияда ибодатхоналарда етим, лим ва тарбия бериш жуда муҳим