Институциональные основы организации исполнения нормативно-правовых актов: современное состояние и перспективы совершенствования

Аннотация

Калит сўзлар: Мақолада қабул қилинган норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар норматив-ҳуқуқий ижросини ташкил этишнинг институционал ва ҳуқуқий ҳужжат, асослари, шу жумладан, ҳуқуқий мониторинг ва тартибга ҳуқуқий мониторинг, солиш таъсирини баҳолаш институтининг юридик табиати тартибга солиш таъсирини баҳолаш, ва ўзига хос хусусиятлари таҳлил қилинган. Мақолада ушбу институционал асослар, соҳани самарали ҳуқуқий тартибга солиш ва норматив-ҳуқуқий институционал асосларини янада такомиллаштириш ҳужжатни тарқатиш, бўйича таклифлар ишлаб чиқилган. давлат назорати, ҳуқуқий онг, ҳуқуқий маданият. 1 Master of Laws, Independent Researcher, Tashkent State University of Law. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 04 (2024) / ISSN 2181-1415 Институциональные основы организации исполнения нормативно-правовых актов: современное состояние и перспективы совершенствования АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В статье анализируются институционально-правовые нормативно-правовой акт, основы исполнения нормативно-правовых актов, в том правовой мониторинг, числе правовая природа и особенности института оценка регуляторного правового мониторинга и оценки регуляторного воздействия, институциональные воздействия. В статье разработаны предложения по основы, эффективному правовому регулированию и дальнейшему распространение совершенствованию институциональных основ данной нормативно-правового сферы. акта, государственный контроль, правосознание, правовая культура. Мамлакатимизда ислоҳотларнинг фаол амалга оширилиши муносабати билан давлат ва жамиятни ривожлантиришга оид қабул қилинаётган норматив- ҳуқуқий ҳужжатларнинг сони ва кўлами ошди. Шу билан бирга, норматив-ҳуқуқий ҳужжатларнинг қабул қилиниши билан бир қаторда унинг ижросини ташкил этиш ҳам муҳим аҳамиятга эга. Зеро, норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар ижроси таъминланмас экан, унинг қабул қилиниши ижтимоий муносабатларга ҳеч қандай таъсир кўрсатмайди. Натижада норматив- ҳуқуқий ҳужжат ва умуман давлат ҳокимиятининг аҳоли ўртасидаги обрўсизланиши рўй беради. Бу борада мутахассислар таъкидлаганидек, “ижро қилинмаган қонун, қабул қилинмаган қонундан зарарлироқ ҳисобланади. Чунки ҳар қанча долзарб қонун, фармонлар ва қарорлар қабул қилинмасин, улар ўз вақтида ижро қилинмаса аҳолининг ҳаёт сифати ва даражасини юксалтириш бўйича ислоҳотлар самарасизлигича қолиб кетади. Бу эса, қонун устуворлигини таъминлаш бўйича олиб борилаётган ишларни шубҳа остига қўяди” [1]. Ҳақиқаттан ҳам, норматив-ҳуқуқий ҳужжат қабул қилиш орқали давлат жамиятнинг барча аъзолари учун умумий бўлган “ўйин қоидалари”ни белгилаб беради, унинг ижро этилмаслиги эса, давлат учун жиддий салбий иқтисодий, ижтимоий, сиёсий ва бошқа оқибатларни келтириб чиқаради. Шу нуқтаи назардан барча давлатларда норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар ижросини таъминлашга алоҳида аҳамият қаратилади. Мамлакатимизда ҳам “Норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар тўғрисида”ги Қонуннинг [2] 7-бобида “Норматив-ҳуқуқий ҳужжатларнинг ижросини ташкил этиш ва таъминлаш” масаласи тартибга солинган. Шу маънода норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар ижросини ташкил этишда унинг институционал асосларини ўрганиш муҳим аҳамиятга эга. Қонунчилик ҳужжатлари таҳлили мамлакатимизда норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар ижросини ташкил этиш тизимининг институционал асослари сифатида қуйидагиларни кўрсатиш имконини бермоқда: 22 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 04 (2024) / ISSN 2181-1415 Биринчидан, норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар ижросини ташкил этиш ва таъминлаш бўйича масъул вазирлик ва идоралар тизими мавжудлиги. Хусусан, “Норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар тўғрисида”ги Қонунда норматив- ҳуқуқий ҳужжатларнинг ижросини ташкил этувчи ва таъминловчи органлар белгилаб қўйилган. Унга кўра, Вазирлар Маҳкамаси Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва қонунлари, Олий Мажлис палаталари қарорлари, Ўзбекистон Республикаси Президенти фармонлари ва қарорлари ҳамда ҳукумат қарорларининг Ўзбекистон Республикасининг бутун ҳудудида ижросини ташкил этади ҳамда таъминлайди. Вазирликлар ва идоралар, уларнинг мансабдор шахслари эса ўз ваколатларига киритилган масалалар бўйича норматив-ҳуқуқий ҳужжатларнинг ижросини ташкил этадилар ҳамда таъминлайдилар. Мазкур Қонун билан норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар ижросини ташкил этиш ва таъминлашга доир Вазирлар Маҳкамасининг 4 та, Адлия вазирлигининг 5 та, вазирлик ва идораларнинг 6 та, шунингдек, маҳаллий давлат ҳокимияти органларининг 5 та ваколатлари белгилаб берилган. Шу билан бирга, ушбу тизим ҳам муайян камчиликлардан холи эмас. Бу борада ҳужжатларда белгиланган ва тегишли вазирлик, идора фаолиятига тааллуқли бўлган янги тартиб-таомилларни ходимларга етказиш ҳамда уларнинг бу борадаги билимини баҳолаш тизимини жорий этиш лозим, деб ҳисоблаймиз. Бу айниқса, аҳоли билан мулоқот қилиш, фуқароларга давлат хизматларини кўрсатиш билан боғлиқ бўлган давлат хизматчиларга биринчи навбатда тегишли бўлиши керак. Башарти, бундай давлат хизматчилари ўз фаолиятларига бевосита тааллуқли бўлган қонунчиликдаги янгиликларни билмасалар,