Способ сборки и использования полупроводниковых транзисторов в программе LabWIEV

Аннотация

Ключевые слова: В данной статье были исследованы процессы информационные проведения экспериментов и лабораторий в физике и технологии, электронике с использованием компьютерных технологий. панели, Были представлены возможности использования анимации, динамические модели, технологии создания виртуальных лабораторий в LabVIEW. палитры. программе «LabVIEW» в образовательных сферах. Данная собранная программа представляет собой виртуальную сборку и создание полупроводникового NPN-транзистора, изучаемого в лабораторных работах исследователей, ведущих образовательные направления. Bugungi kunda ta’lim sohalarini rivojlantirish hamda uni zamonaviy texnologiyalar bilan takomillashtirish maqsadida ko‘plab ishlar olib borilmoqda. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 19-martdagi PQ–5032-sonli “Fizika sohasidagi ta’lim sifatini oshirish va ilmiy tadqiqotlarni rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarorida “Umumiy o‘rta ta’lim maktablarida fizika fanini o‘qitish sifatini oshirish, darslik va o‘quv qo‘llanmalarni takomillashtirish; ta’lim jarayoniga zamonaviy o‘qitish uslublarini ta’limga joriy qilish asosiy ustuvor vazifa qilib qo‘yilgan [1]. Bizga ma’lumki bugungi kunda elektr o‘tkazuvchanligining samaradorligi va kamxarajatligi jixatidan karxona va xo‘jalik qurilmalarida keng miqyosda qo‘llanilayotgan asboblar asosiy tarkibini yarimoʻtkazgich materiallar tashkil etadi. Yarimoʻtkazgich elementlarning yorug‘lik nuriga ta’sirchanligi juda yuqori, ya’ni tashqi yorug‘lik tasirida elektr o‘tkazuvchanligi 1000 marotabagacha ortib boradi. Ya’ni quyoshdan yarimoʻtkazgich panellariga tushadigan energiyaning 20-23 foizini elektr energiyasiga aylantirib berishi takidlangan. Yarimoʻtkazgichli quyosh panellari ham bugungi kunda virtual maketlaridan laboratoriya ishjarida keng qo‘llanilmoqda [2], [3]. Biz fizika va elektrotexnika fanlarida va kundalik maishiy texnika jixozlarida yarimoʻtkazgichli asboblardan foydalanamiz. Yarimoʻtkazgichli materiallardan asosan diodlar va tranzistorlarning turli xildagi turlari yasaladi. Tranzistorlarning asosan to‘g‘rilagich va kuchaytirgichlar sfatida foydalaniladi. Zamonaviy elektron asboblar va qurilmalarda mikro va nano kattalikdagi diodlar va tranzistorlardan foydalanilib kelinmoqda. Bu metallardan yasalgan asboblardan elektr o‘tkazuvchanligi bir necha marotaba yuqoriligi, kamxarajatligi va bir necha marta yengilligi bilan yuqori imkoniyatlar beradi. Shu imkoniyatlar bilan bir qatorda kichik o‘lchamdagi tranzistorlar elektrofizik xossalarini o‘rganishda tatqiqotchilarga qiyinchiliklar tug‘dirmoqda. Bu kabi muammolarni yechish maqsadida fizika ta’limida va elektrotexnika fanlarida axborot va kompyuter texnologiyasini qo‘llanishning istiqbolli yo‘nalishlaridan biri bu fizikaviy jarayonlarni va tajribalarni kompyuterda modellashtirilib virtual laboratoriyalarda qo‘llanilmoqda [4], [5]. Kompyuter modellari bu an’anaviy va noan’anaviy dars jarayonlarini faollashtiradi, o‘qituvchining darslarni o‘zlashtirishiga ko‘pgina yengilliklar tug‘diradi va fizikaviy jarayonlarni oydinlashtiradi. Laboratoriya ishlarini talabalarga monitorda namoyish etib, bir necha marta takrorlab ko‘rib foydalanish jarayonlari yuqori natijalar bermoqda va bu jarayon fizika va elektronika darslarida virtual laboratoriya ishlarida qo‘llanilmoqda [6], [7]. 155 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 01 (2024) / ISSN 2181-1415 Bunday fizik jarayonlarning real lobarotoriyalarni bajarish qiyin bo‘lganda, lobarotoriya natijalarining yuqori aniqlikda qayt qilish va jarayonni bir necha bor takrorlab o‘rganish uchun biz LabVIEW dasturidan foydalanishimiz mumkin. Ularning ko‘rinishi, bajarilishi xuddi real o‘lchov asbobiga o‘xshash bo‘ladi. Bugungi kunda LabWIEV dasturida yig‘ilgan maketlardan robototexnika fanlarida ham keng qo’llanilmoqda [8], [12]. LabWIEV da yig‘ilgan jarayonlardan foydalanib turli xil tashqi qurilmalarni tekshirish, o‘lchashlar olib borish, boshqarish va hisobotlarni tayyorlash mumkin. LabWIEV dasturida yig‘ilgan elektromagnet signallarni modulayatsiyalashtirish, sevetaforlarni loyixalashtirilmoqda va virtual yig‘ish jarayonlarni amaliyotga tatbiq qilinmoqda [9], [10], [11]. LabWIEV dasturida NPN tranzistorning ishlash prinspini o‘rganish uchun LabWIEV dasturini yuklaymiz va bizga ekranda ikkita panel ochiladi. Biz orqa panelga o‘tamiz va Modem→Decorations→vertical Smo buyrug‘ini panelga yuklaymiz. Huddi shu holatda yana bitta vertical Smo buyrug‘ini panelga yuklaymiz va bu vertical Smo ga tranzistor NPN deb nomlaymiz. Modem→Numeric→vertical controlni tanlaymiz va panaldagi birinchi vertical Smo ga yuklaymiz. Shu holatda vertical Smo ga 5 ta vertical controlni yuklab olamiz. Bu vertical controllar yordamida tranzistorning kirish signallarini boshqarishimiz mumkin bo‘ladi. Sichqoncha o‘ng tugmasini bosamiz va Modem→Numeric→vertical indicatorni tanlaymiz va panaldagi birinchi vertical Smo ga yuklaymiz. 1-rasm. LabWIEV dasturida orqa oynada yig‘ilgan