Использовать экономический анализ как инструмент аудита для повышения качества аудита финансовых результатов

Аннотация

The article discusses the use of analytical procedures in the audit of the report on the financial results of the company. The data in the study methods of factor analysis of financial results allow us to correctly assess the financial and economic activities of enterprises, the search for on-farm reserves to increase profits and thereby ensure their stable financial condition. Key words: audit, financial statements, analytical procedures, financial results, internal economic reserves, efficiency, financial condition, comparable analysis, factor analysis. Кириш. Республикамизда иқтисодиёт- эса, ўз навбатида хўжалик юритувчи субъ- ни ривожлантириш ва либераллаштириш ектлар фаолиятини ривожлантириш, самара- шароитида иқтисодий ўсиш, макроиқтисо- дорлигини оширишни тақозо этади. дий ва молиявий барқарорликка эришиш Самарадорлик хўжалик субъектлари асосий вазифалардан бири ҳисобланади. Бу фаолиятининг молиявий натижаларида ўз Иқтисодиёт ва таълим / 2020 № 2 86 БУХГАЛТЕРИЯ ҲИ СОБИ ВА АУДИТ ифодасини топади. Молиявий натижалар бири бўлиб, уларни молиявий жиҳатдан бар- корхона фаолиятининг барча томонларини қарор бўлиши олган фойдасининг тўғри акс эттирувчи кўрсаткич бўлиб, унинг миқ- шакллантирилиши билан алоқадордир. Шу дорида маҳсулот ҳажми ва сифати, маҳсулот сабабга кўра ҳам хўжалик юритувчи субъект- тури, таннарх даражаси ва бошқа бир қанча ларнинг молиявий натижаси кўрсаткичлари- омиллар таъсир қилади. Ўз ўрнида молиявий ни ифодаловчи молиявий натижалар тўғри- натижа корхонанинг ўз айланма маблағла- сидаги ҳисоботи устидан доимий назорат рига, тўлов қобилиятига таъсирини ўтказа- олиб бориш муҳим масалалардан бири ҳи- ди. Молиявий натижаларни ифодаловчи кўр- собланади. Бу вазифаларни бажариш учун саткич бўлиб фойда ва рентабеллик даража- молиявий натижалар тўғрисидаги ҳисобот си ҳисобланади. Зеро, молиявий натижалар аудитини халқаро стандартлар талаби дара- уларнинг иқтисодий ва молиявий барқарор- жасида ташкил қилиш, молиявий ҳисобот лигини таъминлашда муҳим омиллардан маълумотларини таҳлил қилиш, хорижий бири ҳисобланади. давлатлар тажрибаси асосида аудит жараё- Ҳозирги даврда фойданинг ўрни ва нини такомиллаштириш зарурияти сезил- аҳамияти янада ошиб бормоқда. Чунки у кор- моқда. Бу эса, ўз навбатида тадқиқотни дол- хона фаолиятини кенгайтириш, техникавий зарб мавзуга бағишланганлигидан далолат ривожланиш ва модернизация қилишнинг беради. ягона манбаи бўлиб қолмоқда. Шунингдек, Мавзуга оид адабиётлар таҳлили. Хў- корхона жамоасининг ижтимоий ҳамда иқ- жалик субъектларида молиявий натижалар тисодий масалаларини ҳал қилишда фойда- аудити ва таҳлили масалалари республика- нинг аҳамиятига кенг ўрин берилган. Ҳозир- миз ва мустақил давлатлар ҳамдўстлиги ги шароитларда фаолият кўрсатаётган кор- иқтисодчи олимларининг илмий ишларида хоналарда фойда капитал қўйилмалар ва ай- кенг кўламда ўрганиб чиқилган. Мазкур тад- ланма маблағлар шаклланиши, бюджетнинг қиқотларда молиявий натижалар аудити ва даромад қисмини тўлдиришнинг асосий таҳлилининг умумметодологик асосларига манбаи сифатида хизмат қилмоқда. таянган ҳолда айрим муаммолар, ташкилий Молиявий натижалар даражасини оши- жиҳатлари тадқиқ қилинган. риш имкониятларини аниқлаш корхона фао- Хусусан, М.М.Тўлахўжаева[6], Ш.И.Илхо- лиятининг энг асосий вазифаларидан бири мов [12], Шoaлимoв A.X.,Илxoмoв Ш.И., Тoжи- бўлиб ҳисобланади. Буни фақатгина корхона бoeвa Ш.A [8], Л.В Донцова [7] , В.И. Подоль- фаолиятини ҳар томонлама ўрганиш, таҳлил ский [11], М.Қ. Пардаев [9], А.Х.Шоалимов[5] ва аудит қилиш асосида эришилади. томонидан айнан олинган корхонанинг мо- Иқтисодиётни янада ривожлантириш лиявий натижалари аудити ва таҳлили маса- ва либераллаштириш шароитида корхона- лалари кўриб чиқилган. Зеро, бу кўрсаткич- лар фаолиятининг самарадорлигини оши- ларни корхоналар молиявий ҳолатига баҳо риш, аудиторлик текширувидан ўтказиш беришдаги аҳамияти, муҳимлигидан келиб ҳамда ҳисоб-китобни яхшилаш мақсадида чиқиб, уларни алоҳида ўрганиш ва тавсиф- уларга маслаҳат, йўл-йўриқ, ҳуқуқий ва бош- лаш лозим. Тадқиқотлар кўрсатишича, мо- қа турдаги ёрдам кўрсатадиган малакали лиявий натижаларнинг назарий муаммолари хизматнинг янги шакли – аудиторлик фао- масаланинг бир томони бўлса, иккинчи то- лиятига эҳтиёж янада кучаймоқда. Бундай мони унинг амалий жиҳатдан турли соҳалар- фаолиятнинг асосий вазифаси, биринчи нав- га мос келиши ҳисобланади. батда, корхона молия-хўжалик фаолиятини Зеро, Ўзбекистон Республикаси Вазир- назорат қилиб турадиган бухгалтерия ҳисо- лар Маҳкамасининг 2015 йил 28 июлда қа- би тизими, фаолият натижаларини баҳолай- бул қилинган «Давлат улуши бўлган акция- диган молиявий ҳисоботларнинг қонуний- дорлик жамиятлари ва бошқа хўжалик юри- лигини тасдиқлашдан иборатдир. Шуларни тувчи субъектлар фаолияти самарадорлиги- инобатга олган ҳолда мамлакатимизда ке- ни баҳолаш мезонларини жорий этиш тўғри- йинги пайтларда аудиторлик фаолиятини сида»ги 207-сон қарори[2] ҳамда Ўзбекистон ривожлантириш бўйича керакли тадбирлар Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2018 амалга ошир