Конституционно-правовое регулирование гражданства: сравнительно-правовой анализ

Аннотация

Калит сўзлар: Фуқароликни конституциявий-ҳуқуқий тартибга солиш давлат суверенитети, юзасидан тадқиқотлар ўтказиш давр талаби саналади. “тупроқ ҳуқуқи” (jus soli), Сабаби мазкур институт бўйича олимлар томонидан турли қон ҳуқуқи (jus sanguinis), илмий ишлар олиб борилган бўлса-да, замонавий фуқароликдан маҳрум бўлиш ҳуқуқи, глобаллашув даврида фуқаролик институтини илмий- фуқароликни олиш назарий жиҳатдан тадқиқ этиш долзарб саналади. Бундан мезонлари, ташқари, постпандемия шароитида давлатнинг фуқаролар дуал фуқаролик, олдидаги мажбуриятларини ҳуқуқий тартибга солиш фуқароликни тугатиш, муҳим аҳамият касб этади. Ҳозирги даврда фуқаролик натурализация. 1 Independent researcher, Tashkent State University of Law. E-mail: mamasobirovd@gmail.com Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 07 (2023) / ISSN 2181-1415 институтини конституциявий-ҳуқуқий тартибга солиш орқали фундаментал ва умумэътироф этилган ҳуқуқларни таъминлаш қонун устуворлигига эришишда муҳим аҳамиятга эга. Бундан ташқари, давлат ўз фуқароларининг ўз ҳудудидан ташқарида ҳам уларнинг ҳуқуқлари ва манфаатларини ҳимоя қилишлари ҳал этишига оид ижтимоий муносабатларни янги ракурсда тадқиқ этиш долзарб аҳамиятга эга. Конституционно-правовое регулирование гражданства: сравнительно-правовой анализ АННОТАЦИЯ Ключевые слова: Проведение исследований по конституционно-правовому государственный регулированию гражданства считается требованием нашего суверенитет, времени. Причина в том, что, хотя учеными этого института принцип «права почвы», были проведены различные научные работы, в эпоху право быть лишенным гражданства, современной глобализации исследования гражданского критерии получения института в научно-теоретическом плане считаются гражданства, актуальными. Кроме того, в условиях постпандемии двойное гражданство, правовое регулирование обязательств государства перед прекращение гражданами имеет первостепенное значение. В настоящий гражданства, натурализация. период обеспечение фундаментальных и общепризнанных прав посредством конституционно-правового регулирования гражданского института имеет важное значение для достижения верховенства закона. Кроме того, крайне важно исследовать социальные отношения в новом ракурсе в связи с решением государства защищать права и интересы своих граждан даже за пределами своей территории. Фуқаролик давлат суверенитетининг муҳим атрибутидир. Пандемия, постпандемия шароити, дунёнинг айрим нуқталарида давом этаётган геосиёсий жараёнларга оид янги сиёсий воқеликлар янги муаммоларни келтириб чиқарди. Улар орасида фуқаролик муаммоси алоҳида аҳамиятга эга, чунки у давлат ва унинг аҳолиси манфаатларига бевосита дахл қилади. Кейинги йиллардаги динамик ўзгаришлар фуқаролик институтида мутлақо янги йўналишларнинг пайдо бўлишига олиб келди. Шунинг учун уларни ўрганиш нафақат илмий, балки амалий жиҳатдан ҳам катта қизиқиш уйғотади. Фуқароликнинг умумий масалалари С.А.Авакян, В.Я. Кикот, О.Э. Кутафин ва Н. М. Смородин, О. И. Чуприс, Т. Н. Михалева, фуқароликни олиш ва тугатишнинг айрим амалий муаммолари С.Н. Бобурин, А.Н. Головистика, И.С. Далдинова, Э.В. Михайлова, М.М. Харитонов, В.А. Яковлев каби олимлар томонидан ўрганилди. Фуқароликни конституциявий-ҳуқуқий тартибга солиш бу – Конституция ва бошқа қонунчилик ҳужжатларида белгиланган нормалар ва қоидалар тизими бўлиб, фуқароликни олиш ва уни йўқотиш тартибини, шунингдек фуқароларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятларини белгилайди. Тартибга солиш деганда эса фуқароликни олиш, йўқотиш ва сақлаб қолиш билан боғлиқ шартлар, тартиблар ва ҳуқуқларни белгилаш назарда тутилади. Фуқароликни конституциявий-ҳуқуқий тартибга 82 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 07 (2023) / ISSN 2181-1415 солишнинг қиёсий-ҳуқуқий таҳлили турли мамлакатларда қўлланиладиган қонунлар ва қоидаларни ўрганиш ва таққослаш имконини беради. Бундай таҳлил ҳуқуқий нормалардаги фарқлар ва ўхшашликларни аниқлашга, шунингдек, ушбу масалани ҳал қилишнинг турли ёндашувларини тушунишга ёрдам беради. Турли мамлакатларда фуқароликни олиш ва йўқотиш, уни тўхтатиб қўйиш билан боғлиқ тизимлар турлича саналади. Баъзи мамлакатлар фуқароликни “тупроқ ҳуқуқи" тамойилига кўра белгиласа, яъни фуқаролик мамлакатда туғилган болаларга автоматик равишда берилиши, бошқа мамлакатларда фуқаролик “қон ҳуқуқи” тамойили билан белгиланиши, яъни болалар туғилган жойидан қатъи назар, автоматик равишда ота-онасидан фуқароликни олиши мумкин. Фуқароликни конституциявий ҳуқуқ билан тартибга солиш фуқароликни аниқлаш ва бошқариш учун мамлакат Конституциясида белгиланган принциплар ва қоидаларни англатади. Конституцияларда одатда фуқароликни олиш ва йўқотиш мезонлари, шунингдек фуқаролик билан боғлиқ ҳуқуқ ва мажбуриятлар белгиланади. Қиёсий таҳлил фуқароларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятларини, масалан, дахлсизлик, эркин ҳаракатланиш, сайловларда иштирок этиш ва бошқа ҳуқуқларни таҳлил этишни ўз ичига қамраб олади. Таҳлил, шунингдек, фуқароликни олиш ва йўқотиш тартиб-қоида