История возникновения обеспечения безопасности участников уголовного процесса

Аннотация

Калит сўзлар: Ушбу мақолада жиноят процесси иштирокчилари жиноят процесси, хавфсизлигини таъминлашнинг пайдо бўлиш тарихи, жиноят процессида Қадимги Юнонистон, Қадимги Рим, шунингдек ўрта иштирокчилар асрларда Европа, шунингдек ислом ҳуқуқида жиноят хавфсизлиги, иштирокчилар процесси иштирокчилари, хусусан, гувоҳ ва хавфсизлиги тарихи, жабрланувчилар қандай ҳимоя қилинганлиги ҳақида гувоҳ, ёритилади. жабрланувчи, Қадимги Юнонистон. 1 Lecturer, Department of Criminal and Procedural Law, Tashkent State University of Law. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 07 (2023) / ISSN 2181-1415 История возникновения обеспечения безопасности участников уголовного процесса АННОТАЦИЯ Ключевые слова: Статья посвящена истории обеспечения безопасности уголовное участников уголовного судопроизводства. Рассматриваются судопроизводство, механизмы защиты свидетелей и потерпевших в различных безопасность участников, исторических периодах и культурах, включая Древнюю исторический обзор, свидетель, Грецию, Древний Рим, Средневековую Европу и исламское потерпевший, право. Древняя Греция, Древний Рим, Средневековая Европа, исламское право Жиноят процесси иштирокчиларининг хавфсизлиги ҳар даврда муҳим аҳамият касб этган. Жиноят процесси иштирокчиларининг хавфсизлигини таъминлаш генезиси ҳуқуқий тизим сифатида биринчи марта ташкил этилиши қадимги даврларга тўғри келади. Қадим замонларда одамлар одатда шафқатсиз ва баъзан ҳатто ўлимга олиб келиши мумкин бўлган суд жараёнларида қатнашишган. Масалан, баъзи жамиятларда одамлар ҳуқуқий тизимнинг бир қисми сифатида гладиатор жангларида курашишга мажбур бўлишган. Агарда жангда қатнашиб ғолиб бўлишмаса, суд қилиниб жазога тортилган. Жанг давомида улар айбсизлигини исботлаш учун қийноққа ёки бошқа жисмоний жазоларга дучор бўлишган. Жамият ривожланиб, цивилизациялашган сари ҳуқуқий тизимда ҳам инсонпарварлик ғоялари илгари сурила бошлади. Ҳуқуқий тизим тарихидаги муҳим ўзгаришлардан бири жиноят процесси иштирокчиларининг хавфсизлигини таъминлашга қаратилган расмий қоидалар ва тартибларни ўрнатиш эди. Жиноят процесси иштирокчиларининг хавфсизлигини таъминлаш концепциясини қадимги даврлардан бошлаш мумкин. Қадимги жамиятларда айбланувчилар одатда шафқатсиз ва қадр-қимматларини камситувчи жазоларга, шу жумладан қийноқ ва ҳатто ўлим жазосига дучор бўлган. Бундай ҳуқуқбузарликларнинг олдини олиш учун ҳуқуқий тизимлар айбланувчини адолатсиз жазодан ҳимоя қилиш чораларини ишлаб чиқа бошлади. Бундай кафолатларнинг дастлабки мисолларидан бири Бобилнинг Ҳаммурапи Қонунларидир. Бу қонунлар милоддан аввалги 1754 йилга тўғри келади. Ҳаммурапи Қонунларида далиллар, гувоҳлар ва айбланувчининг ҳуқуқлари тўғрисидаги қоидалар киритилган ва судьялардан қарор қабул қилишдан олдин барча далилларни кўриб чиқишни талаб қилган . Жиноятга гувоҳ бўлган гувоҳларнинг хавфсизлиги қасамёд ва жазолар тизими орқали таъминланган. Гувоҳлардан ҳақиқатни айтишга қасамёд қилиш талаб қилинган ва агар улар ёлғон эканлиги аниқланса, улар жазоланиши ҳақида огоҳлантирилган. Ёлғон гувоҳлик учун жазо оғир, жаримадан қамоқ ёки ҳатто ўлимгача бўлиши мумкин,. Бундан ташқари, Бобил ҳуқуқий тизими гувоҳларнинг кўрсатмаларига катта аҳамият берган ва гувоҳга зарар етказиш ёки қўрқитиш жиддий жиноят деб ҳисобланган. Агар гувоҳга таҳдид қилинган ёки зарар етказилган бўлса, жиноятчи 28 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 07 (2023) / ISSN 2181-1415 жазоланади ва гувоҳнинг кўрсатмалари ҳали ҳам ҳақиқий деб ҳисобланади. Умуман олганда, Бобил ҳуқуқий тизими гувоҳларнинг хавфсизлигини таъминлашга ва уларнинг қасос ёки қасос олишдан қўрқмасдан ҳақиқат билан гувоҳлик беришларини таъминлашга катта эътибор қаратди. Гувоҳларнинг хавфсизлигини таъминлаш учун қўлланиладиган усуллар замонавий стандартларга кўра қаттиқ туюлиши мумкин бўлса-да, улар ҳамма учун адолат ва адолатни таъминлашга интилган ҳуқуқий тизимларни ривожлантиришда муҳим қадам бўлди. Жиноят процесси иштирокчиларининг хавфсизлиги институти тушунчаси қадимги Юнонистонда замонавий ҳуқуқий тизимларда бўлгани каби мавжуд эмас эди. Бироқ қадимги Юнонистонда жиноятларда айбланаётган шахсларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилишга қаратилган баъзи амалиётлар мавжуд эди. Масалан, қадимги Афинада ҳуқуқий тизим демократик адолат тамойилига асосланган бўлиб, бу барча фуқароларнинг суд жараёнида иштирок этиш ҳуқуқига эга эканлигини англатарди. Бунга жиноий суд жараёнларида судя сифатида хизмат қилиш ҳуқуқи, шунингдек, жиноий айбловлардан ўзини ҳимоя қилиш ҳуқуқи киритилган . Қадимги Афинада судланувчиларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш усулларидан бири жамоат ҳимоячилари тизимидан фойдаланиш эди. Ушбу ҳимоячилар давлат томонидан ўзларининг юридик маслаҳатчиларини ёллашга қодир бўлмаган шахсларнинг вакили сифатида тайинланган. Жамоат ҳимоячиларидан фойдаланиш барча судланувчиларнинг молиявий имкониятларидан қатъи назар, қонуний вакиллик қилиш имкониятини таъминлашга ёрдам берди. Қадимги Юнонистонда судланувчиларнинг ҳуқуқ