Теоретико-методологические основы взаимосвязи реального и финансового секторов

Аннотация

Ушбу мақолада иқтисодиётнинг реал ва молия секторлари ўртасидаги ўзаро муносабатлар хусусида таниқли иқтисодчи олимлар томонидан билдирилган илмий-назарий қарашлар қиёсий ва танқидий асосда таҳлил қилинган. Муаллиф, таҳлил натижаларига асосланган ҳолда, иқтисодиётнинг реал ва молия секторлари ўртасидаги ўзаро муносабатларнинг назарий асосларига хос бўлган хусусиятларни аниқлаган. Таянч сўзлар: бюджет дефицити, кредит, молия сектори, молия бозори, монетизация коэффициенти, пул массаси, пуллар таклифи, рецессия, реал сектор, фоиз ставкаси. Аннотация. В данной статье на сравнительной и критической основе анализированы научно- теоретические взгляды известных ученых-экономистов о взаимоотношениях реальной и финансовой секторов экономики. Автор, опираясь на результаты анализа, выявила особенности теоретических основ взаимоотношений между реальном и финансовом секторов экономики. Ключ слова: бюджетный дефицит, кредит, финансовый сектор, монетизация коэффициент, денежная масса, предложение денежных, рецессия, реальный сектор, процентная ставка. Annotation. This article analyzes comparatively and critically the scientific and theoretical views of the economic scientists about the relationship between the real and financial sectors of the economic. The author has identified the features that are peculiar to the theories in the relationship between the real and financial sectors of the economy on the basis of the results of analysis. Key words: budget deficit, loan, financial sector, financial market, monetary coefficient, mass money, money supply, real sector, recession, interest rate. Иқтисодиёт ва таълим / 2020 № 1 130 МОЛ ИЯ Иқтисодиётнинг молия ва реал сектор- собидан молиялаштириш ҳолатилари юзага лари ўртасидаги муносабатлар хусусида бир келади. Бу эса, трансформация ва ликвидли- қатор методологик ёндашувлар мавжуд лик риски муаммосининг чуқурлашишига бўлиб, фикримизча, бунда уч асосий олиб келади. Мазкур ёндашув тарафдорлари ёндашувни ажратиб кўрсатиш мумкин. Би- қимматли қоғозлар бозорининг реал сектор- ринчи ёндашувга кўра, бу молия секторининг ни ривожлантиришдаги ўрни ва аҳамияти ривожланиш даражаси билан иқтисодиёт- масаласига алоҳида эътибор қаратадилар. нинг реал секторини ривожланиш даражаси Уларнинг фикрига кўра, қимматли қо- ўртасида ижобий корреляцион боғлиқлик- ғозлар бозори, биринчи навбатда, иқтисоди- нинг мавжудлигидир. ётнинг реал сектори корхоналари учун мо- А. Демиргуч-Кинт, Р.Левин, М.Пагано, лиявий ресурслар жалб қилишнинг муҳим Д.Эйсмоглу каби иқтисодчи олимлар томони- манбаидир[3]. дан амалга оширилган тадқиқотлар молия Аммо молия секторининг ривожланиш секторининг ривожланиш даражаси билан даражаси билан иқтисодиётнинг реал секто- реал секторнинг ривожланиш даражаси ўрта- рини ривожланиш даражаси ўртасида ижо- сида ижобий корреляцион боғлиқнинг мав- бий корреляцион боғлиқликнинг мавжуд- жудлигини кўрсатди. Яъни, мамлакатда мо- лиги хусусидаги ёндашувда миллий тўлов лия секторининг ривожланиш даражаси қан- тизимининг иқтисодиётнинг реал секторига чалик юқори бўлса, реал сектор корхоналари таъсири ўз ифодасини топмаган. Юқорида фаолиятининг ривожланиш даражаси ҳам қайд этилган тадқиқотларда дебетли ва кре- шунчалик юқори бўлади[1]. дитли флоут масаласи, тўлов тизимидаги Тараққий этган мамлакатларда кредит ликвидлилик масаласи умуман таҳлил қи- тизимининг ривожланганлиги иқтисодиёт- линмаган. нинг реал сектори корхоналарининг молия- Фикримизча, тўлов тизими, молиявий лаштириш манбаларига бўлган талабларини секторнинг муҳим таркибий қисми сифатида, қондириш имконини беради. Хусусан, банк иқтисодиётнинг реал секторини ривожлан- тизимининг ривожланганлиги хўжалик юри- тиришга бевосита таъсир кўрсатади. Шу са- тувчи субъектларнинг кредитларга, шу жум- бабли, мазкур таъсирга баҳо бериш иқтисо- ладан инвестицион кредитларга бўлган диётнинг реал ва молия секторлари ўртаси- эҳтиёжларини қондириш имконини беради. даги муносабатларни ривожлантириш маса- Француз олим Р.Баранинг фикрига ласини тадқиқ қилишда муҳим аҳамият касб кўра, кредит харид қобилияти умумий балан- этади. сини ва иқтисодиётнинг глобал ликвидлили- Бундан ташқари, мазкур ёндашувда гини таъминловчи муҳим инструмент ҳисоб- иқтисодиётдаги тўловсизлик муаммосининг ланади. реал ва молия секторлари ўртасидаги муно- Проф. О.Лаврушиннинг фикрига кўра, сабатларга таъсири ҳам, фикримизча, асослаб қайта тақсимлаш функцияси туфайли кредит берилмаган. бутун иқтисодий тизимни, шу жамладан, Иқтисодиётнинг реал сектори ва молия ишлаб чиқаришни ривожлантириш учун за- секторлари ўртасидаги муносабатлар хусуси- рур бўлган моддий шарт-шароитларни юзага даги иккинчи ёндашувга кўра, молия сектори келтиради[2]. реал секторнинг ривожланишига ҳал қилув- Аммо ривожланаётган мамлакатлар ва чи таъсир кўрсата олмайди. Ушбу ёндашув ўтиш иқтисодиёти мамлакатларида молия намоёндаларининг фикрига кўра, макроиқ- бозорларининг ривожланмаганлиги молия тисодий таҳлил монетар бўлиши мумкин секторининг иқтисодиётнинг реал сектори- эмас, пул маблағлари эса, ишлаб чиқариш-