Специфика преступлений, совершаемых в киберпространстве и проблемы их раскрытия

Аннотация

Ключевые слова: В этой статье автор с практической точки зрения киберпространство, объясняет ряд отличий преступлений, совершаемых через киберпреступность, интернет, от преступлений, совершаемых в общественной кибербезопасность, повседневной жизни. Каждый из них доказывает свое квалификация преступлений. мнение, используя практические примеры для обоснования. Он также выполняет анализ с использованием статистических данных. Это означает лучшее понимание киберпреступности, а также допустимость действий в процессе расследования с правильной оценкой степени общественной опасности преступления. В то же время автор приводит ценную информацию о том, как расследовать киберпреступность и как эффективно ее защитить, используя свои личные взгляды, а также научно обоснованные ресурсы. Статья состоит из введения, анализа проблем, практических предложений, а также частей заключения. Bugungi kunda internet tarmog‘i yetib borgan makon borki, bu tarmoq orqali sodir etiladigan u yok bu darajdagi jinoyatchilik qurboniga aylanib ulgurdi. Oddiy jinoyatchilikdan farqli o‘laroq kiberhududda [1, Masanao Takeyama] sodil etilgan jinoyatlar o‘zining fosh qilish juda murakkabligi bilana alohida qiyinchilik keltirib chiqaradi. 2020-yilning birinchi yarmida O‘zbekistonda firibgarlik jinoyatlari soni bir yil oldingiga qaraganda ikki barobarga ko'payib, olti oyda 3 ming 881 tani tashkil etgani va boz ustiga, texnologiya rivoj topgani sari firibgarlikning yangidan yangi turlari paydo bo‘layotganligi ta’kidlangan edi [2,Qutbiddin Burhonov]. Kiberjinoyatchilik g‘oyasi yangi emas, ammo olimlar, kompyuter xavfsizligi bo‘yicha mutaxassislar va foydalanuvchilar o‘rtasida haqiqiy kiberjinoyatchilik ko'lami haqida katta chalkashliklar mavjud. Shuningdek, bugunga kelib, “Kiberjinoyatchilik” va “zararli dastur” atamalarini aniqlash orqali kompyuter jinoyatlarining kengligini tahlil qilish birmuncha qiyinchilik tug‘dirmoqda. Statistik ma’lumotlarga yondashadigan bo‘lsak, NCSI(National cyber security index- milliy kiberjinoyatchilik indeksi) ma’lumotlariga qaraganda, O‘zbekiston 2022-2023 yillrda ushbu indeksda 92 pog‘onani egallamoqda . Yo‘nalishlar bo‘yicha beriladigan jami 100 balldan O‘zbekiston 36.36 ball to‘plaganligini qayd etish joiz. 303 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 06 (2023) / ISSN 2181-1415 1-rasm. NCSI(National cyber security index-milliy kiberjinoyatchilik indeksi)reytingida O‘zbekiston. Mazkur indeks bo‘yicha eng xavfsiz davlat deb Belgiya belgilangan bo‘lib, u 100 balldan 94 ball olgan holda kiberxavfsizlik barqaror bo‘lgan davlat sifatida baholanmoqda. Axborot texnologiyalarining rivojlanishi va jamiyatni raqamlashtirishning salbiy tomoni tarmoqda amalga oshirilgan jinoyatlar sonining ko‘payishi kabi misli ko‘rilmagan yangi xavf-xatarni ham tezlik bilan rivojlantirmoqda [4, Kobets,P.N., Krasnova.K.A]. Nafaqat birgina yurtimiz misolida, balki dunyoning rivojlangan davlatlarida ham kiberjinoyatchilikning juda tezlik bilan o‘sib borayotganligini keltirish mumkin. Xususan, 2020-yilda Rossiya Federatsiyasida kiber jinoyatlar soni 2019-yilga nisbatan 94,5 foizga oshganligini alohida ta’kidlash zarur . Shu bilan birga, kiberjinoyatchilik nafaqat miqdoriy, balki sifat jihatidan ham oshib, jinoiy faoliyatning barcha yangi shakllarini yaratmoqda. Bugungi kunda internetdagi jinoyatchilik juda ko'p shakllarda qayd etilgan, shu bilan birga onlayn va oflayn jinoyatlarning birlashishi kuzatilmoqda. Bu esa yanada yomonroq oqibatlarni keltirib chiqaradi. TOR tizimidan foydalanib, “Darknet” deb nomlangan noqonuniy xizmatlardan foydalanish mumkin: giyohvand moddalarni buyurtma qilish yoki hatto qotilni yollash [5,Uzdenov.R.M]. Shu bilan birga, gunderich to'g'ri ta'kidlaganidek, Kiberjinoyatlarning qat'iy o'sishi ham kiber jinoyatlarning yuqori kechikishini, shuningdek Rossiya Federatsiyasida jinoyatlarni hisobga olish tizimlarining mukammal emasligini hisobga olgan holda, ishlarning haqiqiy holatiga to'liq javob bermaydi. O‘zbekistonda ham tobora kiberjinoyatchilikning yangi-yangi turlari qayd etilib borilayotganligini ijtimoiy tarmoqlar orqali hamda rasmiy saytlar orqali kuzatib bormoqdamiz. Jumladan, O‘zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligining rasmiy veb 304 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 06 (2023) / ISSN 2181-1415 sahifasida berib boriladigan yangiliklarning aksariyat qismini kiberjinoyatlar haqidagi xabarlar tashkil etayotganligini ko‘rish mumkin. Xususan, 2023-yilning 22iyul sanasida sayt yangiliklarining quyidagi ko‘rinishini keltirish mumkin. 2-rasm. IIV rasmiy saytida kiberjinoyatchilik bilan bog‘liq jinoyatlar holati. Ko‘rinib turganidek, sodir etilayotgan jinoyatlar ko‘lamida ham kiberjinoyatchilikning o‘rni kuchayib bormoqda. Bank akkaunt ma’lumotlarining o‘g‘irlanishi, onlayn do‘konlar orqali firibgarlikning amalga oshirilishi, shaxsiy ma’lumotlarning g‘arazli maqsadlarda ommaga tarqatilishi va hokozolar. Masalaning bos