Корпоративное управление в акционерных обществах с участием государства

Аннотация

In this article it is analysed the conditions of state’s participation in joint stock companies, average amount of private and state owned companies across regions of country, and based on them given proposаls toward improving joint stock companies as well. Key words; stock, joint stock companies, state, charter capital, state’s share, private joint stock companies, state owned joint stock companies. Кириш. Бозор иқтисодиёти шароитида тимиздаги акциядорлик жамиятлари фаолия- давлатнинг иқтисодиётга аралашув даражаси тида давлат иштироки таҳлилини кўриб чи- кескин қисқариб боришига қарамасдан, бу- қамиз. тунлай барҳам топмайди. Яъни бозор иқти- Илмий адабиётлар шарҳи. Давлат улу- содиёти юқори даражада ривожланган мамла- ши мавжуд акциядорлик жамиятларида кор- катларда ҳам иқтисодиётнинг маълум бир поратив бошқарув тўғрисида илмий изланиш- соҳа ва тармоқларида давлат ўз улушини лар олиб борган иқтисодчи олимлар кўпроқ сақлаб қолганлигига бугунги кунда ҳам гувоҳ хусусийлаштириш тарафдори бўлган, Savas бўлмоқдамиз. Умумий олганда корпоратив хусусийлаштиришнинг турли хил усуллари- бошқарув моделлари хусусиятлари, мамла- дан тўғри фойдаланишни намойиш этувчи катларнинг ривожланиш хусусиятларидан хусусийлаштириш назарияси ва амалиётини келиб чиққан ҳолда иқтисодиётда давлат улу- ва хизматларни алтернатив равишда тақдим ши даражаси хорижий давлатларда турлича этиш механизмларини тавсифлайди[2]. эканлигини ҳам шу ўринда қайд этиб ўтиш Эллиот Слар маҳаллий бошқарув тажри- лозим. Ҳар бир давлатнинг корпоратив тузил- басидан фойдаланган ҳолда хусусийлашти- малардаг улуши даражаси кўп жиҳатдан риш учун стандарт бозор таклифларини тан- ижтимоий-иқтисодидий тараққиётга таъсир қид қилади. Унинг таъкидлашича, кўрсатиш зарурати билан ўзаро боғлиқ ҳисоб- хусусийлаштириш тарафдорлари эҳтиёт- ланади. Бунда албатта маълум бир мақсадлар корлик билан ҳаракат қилишлари керак деб белгилаб олинади. Давлат иштирокидаги таъкидлашади. акциядорлик жамиятларида корпоратив бош- 1970 йилда Маргарет Тэтчер томонидан қарув амалиёти хусусий корпоратив тузилма- илгари сурилган хусусийлаштириш бозор ра- лардаги корпоратив бошқарув амалиётидан қобати иқтисодий самарадорликни оширади, маълум бир хусусиятларига кўра фарқ қила- истеъмолчиларнинг овози сифатини яхши- ди. Юқоридагилар асосида қуйида давлат лайди ва шаҳар хизматлари интеграциясини улуши мавжуд акциядорлик жамиятларида оширади[3]. корпоратив бошқарув хусусиятлари, давлат- Маҳаллий олимларимиздан Ж. Қурбо- нинг корпоратив бошқарувдаги иштирокидан нов мамлакатимиздаги ҳар бир акциядорлик асосий мақсади ва вазифалари, олтин акция жамиятининг инвестицион жозибадорлиги амалиётининг қўлланиш тартиби, мамлака- юқори даражада бўлиши ва исталган вақтда Иқтисодиёт ва таълим / 2020 № 1 81 КОРПОРАТИВ БОШҚАРУВ хорижий инвестицияларни жалб қила олади- фақат давлат томонидан устав капиталини ган даражага чиқишида хорижий инвестор- тўлиқ шакллантириш амалиёти асосида ҳам ларнинг муҳим аҳамиятга эга эканлигини давлатнинг корпоратив бошқарувдаги ишти- таъкидлаб ўтган. роки кузатилади. Бунда давлат акциядорлик Асосий қисм. Давлатнинг корпоратив жамиятида ягона акциядор сифатида фаолият тузилмалар фаолиятидаги иштирокини қу- юритади ва якка тартибда қарорлар қабул йидаги иккита йўналиш асосида кўзга таш- қилади. Мазкур амалиёт мамлакатимиздаги ланади: акциядорлик жамиятларида ҳам кузатилади; Биринчидан, корпоратив бошқарув ама- - акциядорлик жамиятлари акциялар лиёти бўйича меъёрий-ҳуқуқий ҳужжатларни назорат пакетига эгалик қилиш. Мазкур ҳо- қабул қилади ва корпоратив тузилмаларнинг латда давлат йирик акциядор сифатида май- фаолияти давомида қонунчиликда белгилаб донга чиқади ва биринчи навбатда давлат қўйилган талабларнинг бажарилиши ҳолати- манфаатларини кўзлаб фаолият юритади. ни назорат қилиб боради. Мазкур жиҳат барча Яъни бошқа акциядорларнинг қарорлар қа- мамлакатлар тажрибасида қўлланилади. бул қилишга таъсири нисбатан паст бўлади; Иккинчидан, давлат корпоратив бошқа- - акциядорлик жамияти устав капита- рув амалиётида бевосита иштирок этади ва лида маълум бир улушга эгалик қилиш. Бунда акциядорлик жамиятлари фаолиятига доир давлат ўз эгалигидаги акцияларнинг устав қарорлар қабул қилишга ўз таъсирини кўр- капиталидаги улушига мос тарзда овоз бериш сатади. Бунда давлат устав капиталидаги орқали корпоратив бошқарувда иштирок эта- маълум бир улушга эгалик қилиш орқали ди. Агарда акциялар улуши асосида кузатув мулкдор сифатида иштироки кун тартибига кенгаши ёки тафтиш комиссияси аъзоларини чиқади. кўрсатиш ваколатига эга бўлса акциядорлар- Умуман давлатнинг корпоратив бош- нинг йиллик умумий йиғилишида кузатув қарувда бевосита иштироки қуйидагилар асо- кенгашига ёки тафтиш комиссиясига ўз ном- сида амалга оширилади: зодларини тақдим этади ва кумулятив овоз - акциядорлик жамияти овоз берувчи беришда иштирок этади; акцияларига тўлиқ эгалик қилиш. Шунингдек 1-жадвал Давлатнинг корпоратив бошқарувдаги иштироки афзалликлари ва камчиликлари Афзалликлари Камчиликлари 1. Стратегик аҳамиятга эга иқтисодиёт соҳ