ЛИНГВИСТИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ ОБУЧЕНИЯ РОДНОМУ ЯЗЫКУ УЧАЩИХСЯ

Аннотация

This article is about the development of students' oral and written communication skills, creative thinking skills, speaking culture. Key words: language competence, knowledge of grammar, phonetics, lexicology, morphology. ЛИНГВИСТИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ ОБУЧЕНИЯ РОДНОМУ ЯЗЫКУ УЧАЩИХСЯ Аннотация. В данной статье говорится о развитии у учащихся навыков устного и письменного общения, навыков творческого мышления, культуры и разговорной речи. Ключевые слова: языковая компетентность, знание грамматики, фонетики, лексикологии, морфологии. Mamlakatni qudratli, millatni buyuk qiladigan kuch bu-ilm-fan, ta’lim-tarbiya ekanligi asl haqiqatdir. Lingvistika. Ba'zan bu atama til kompetensiyasining sinonimi sifatida ishlatiladi, ammo tushuncha yanada kengroqdir. Bu og'zaki va yozma nutqni - uning qonuniyatlarini, qoidalarini, tuzilishini chuqurroq tushunishni o'z ichiga oladi. Lingvistik kompetentsiya o‛quvchining kognitiv madaniyatini, mantiqiy fikrlash, xotira, tasavvurni rivojlantirish, o'z-o'zini tahlil qilish va o'zini o'zi qadrlash ko'nikmalarini egallashni ta'minlaydi. Ma'lumki so'zlar va ularning qoidalari juda yaxshi iste'mol qilish, foydalanish talaffuz me'yorlari, grammatik shakllar va konstruksiyalar, bir fikrni ifodalashning turli usullaridan foydalana olishi, boshqacha aytganda, lingvistik va lingvistik jihatdan malakali bo‛lishi, lekin bu 117 30-Sentabr, 2024-Yil bilim va ko‛nikmalarni real nutqiy vaziyatda yoki olimlar ta’kidlaganidek, kommunikativ vaziyatda yetarlicha foydalana olmasligi. Boshqacha qilib aytganda, tilni bilish uchun muayyan so'zlarni va grammatik tuzilmalarni muayyan muloqot yoki muloqot sharoitida ishlatish ko'nikma va malakalari muhimdir. Ona tilini o‛rganish jarayonida o‛quvchilarda ilmiy dunyoqarash asoslarini shakllantirish masalasini hal qilishda maktabda ona tilini o‛rgatishga asos bo‛ladigan material alohida qimmatga ega. Materialning haqiqiy tomoni, uning g’oyaviy yo‛nalishi va badiiy ifodaliligi o‛quvchilarning fikrlash faoliyatiga, his-tuyg’ulariga ta’sir etadi, atrof-muhit haqidagi bilimlarini kengaytiradi, tilga va uni yaratgan xalqqa qiziqishini tarbiyalaydi, o‛quvchilarning umumiy taraqqiyoti darajasini o‛stiradi va ularning shaxsiy sifatlarining, dunyoqarashlarining shakllanishiga ta’sir ko‛rsatadi. Ona tili boshlang’ich sinflarda asosiy o‛rinni egallar ekan, har bir o‛quvchida ona tiliga qiziqish va muhabbatni tarbiyalab borish zarur. Ona tili fanining o‛quv dasturi o‛quvchilarda kompetensiyalarni shakllantirishga yo‛naltirilgan davlat ta’lim standarti talablaridan kelib chiqib tuzilgan. O‛quv dasturida o‛quvchilarda fanga doir nutqiy va lingvistik kompetensiyalarni hamda tayanch kompetensiyalarning elementlarini shakllantirish ko‛zda tutilgan. Boshlang’ich ta’limda – o‛quvchilarning savodxonligini ta’minlash, og’zaki va yozma nutqida adabiy nutq me’yorlariga rioya qilishni shakllantirishdan iborat. Nutqiy kompetensiya (tinglab tushunish, so‛zlash, o‛qish, yozish): mavzu doirasida o‛qituvchi nutqini va sodda audio (multimedia ilovalari) matnlarni va topshiriqlarini tinglab tushuna oladi; ko‛rgan rasmlari va o‛qib eshittirilgan matn yuzasidan o‛qituvchi yordamida suhbatga kirisha oladi, nutq jarayonida o‛zlashtirgan yangi so‛zlarni og’zaki nutqda qo‛llay oladi. Nutq va matnning gaplardan tuzilishi, matnni mazmunan bog’langan gaplardan tuzilishini aytib bera oladi; kishilarning his-hayajonini bildirgan gaplarni, gaplarni mazmuniga ko‛ra farqlaydi, oxiridagi nuqta, so‛roq va undov belgilariga qarab o‛qiy oladi, ajrata oladi, gap ohangiga rioya qilgan holda ravon va ifodali o‛qiy oladi; gapni bosh harf bilan boshlab yoza oladi, rasmlarga qarab gap tuzadi va yoza oladi, harflarni yozuvda imlo va husnixat qoidalariga amal qilgan holda harflarni bir-biriga ulab, ko‛chirib, namunaga qarab yoza oladi. Bir mavzu doirasidagi savollarga javob yoza oladi, 15-20 so‛zli diktant yoza oladi. Lingvistik kompetensiya: o‛zbek tilida nutq tovushlarini to‛g’ri talaffuz qila oladi, so‛zlarni talaffuz me’yorlariga rioya qilagan holda bo‛g’inlab ko‛chirish qoidasiga rioya qila oladi, mavzuga oid so‛zlarni og’zaki va yozma nutqda qo‛llay oladi, tinish belgilarini to‛g’ri qo‛llay oladi. Boshlang’ich sinflarda grammatik tushunchani o‛zlashtirish uzoq davom etadigan va kichik 118 30-Sentabr, 2024-Yil yoshdagi o‛quvchilar uchun ancha murakkab jarayondir. Shunga ko‛ra, o‛qituvchi boshlang’ich sinflarda tushunchani o‛zlashtirishga oid ishlarni tashkil etishda o‛rganiladigan tushunchaning lingvistik mohiyatini, bilimlarni o‛zlashtirish jarayoning psixologik-didaktik xususiyatlarini, o‛quvchilarning nutqiy va aqliy faoliyatini rivojlanish darajasini aniq bilib olishi zarur. Boshlang’ich sinflarda ona tili va o‛qish savodxonligi fanida o‛quvchilarni og’zaki va yozma nutqini har jihatdan shakllantirish ta`lim sohasidagi barcha pedagogik fanlar bilan bog’langan holda amalga oshiriladi va ana shu fanlarni to‛liq o‛rganishga tayyorlaydi. Bu jarayonda o‛quvchilarga ta`lim-tarbiya berish bilan birga barkamol shaxsni sh