Методологические вопросы формирования и оценки инвестиционного климата

Аннотация

Мақолада инвестицион муҳитни шаклланиш ва бахолашнинг ўзига хос хусусиятлари кўриб чиқилган. Инвестиционн муҳитни изоҳлаш ва баҳолашга турли хил ёндашувларни таҳлил қилган ҳолда ёндашуви таклиф қилинган. Калит сузлар: инвестиция, инвестицион муҳит, инвестицион салохият, инвестицион фаоллик, инвестицион жозибадорлик. Аннотация: В статье рассматриваются особенности формирования и оценки инвестиционного климата. Подход инвестирования предлагается путем анализа различных подходов к интерпретации и оценке окружающей среды. Ключевые слова: инвестиция, инвестиционный климат, инвестиционный потенциал, инвестиционная активность, инвестиционная привлекательность. Аннотация: he article discusses the peculiarities of the formation and assessment of the investment climate. The main approaches to the definition and assessment of the investment climate were analyzed and the author 's approach to the assessment of the investment climate was proposed on the basis of them. Keywords: investment potential, structure of investment potential, investment appeal, investment climate, factors of investment process. Кириш. 2017-2021 йилларда Ўзбекис- тон Республикасида инвестиция муҳитини тон Республикасини ривожлантиришнинг тубдан яхшилаш чора-тадбирлари тўғриси- бешта устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар да”ги Фармони мисол қилиб келтириш мум- стратегиясида инвестициявий муҳитни ях- кин[2]. шилаш орқали мамлакатимиз иқтисодиёти Инвестицияларни жалб қилиш ва улар- тармоқлари ҳамда ҳудудларига хорижий дан самарали фойдаланиш учун одатда сармояларни фаол жалб этиш бўйича аниқ инвестиция муҳити деб аталувчи муайян вазифалар белгилаб берилган[1]. шарт-шароитлар талаб этилади. Ҳозирги Ривожланган мамлакатлар амалиётини замон иқтисодиётига оид адабиётларда бу таҳлил қилиш шуни кўрсатадики, инвести- атама жуда кенг тарқалган, аммо шу кунгача ция жалб қилмай туриб, иқтисодиётни етар- аниқ таърифга эга эмас. Ушбу тушунча ли даражада ривожлантириб бўлмайди. Ана иқтисодий тизимлар ҳолатининг ўта ноаниқ шуни эътиборга олиб, мамлакатда инвести- сифат хусусиятлари билан тавсифланади. цион муҳитни шакллантиришга шароит яра- Унинг йўқлиги, албатта, умуман мавжуд тиш ва уни тезлаштириш, рағбатлантириш эмаслигини англатмайди. Фақатгина "инвес- мақсадида давлатимизда бир қатор қонунлар тиция муҳити" тушунчаси ҳали умумэътироф ишлаб чиқилиб, улар ҳаётга татбиқ қилин- этилган илмий категория сифатида шакллан- моқда. маганлигини англатади. Инвестиция муҳити Бунга яқинда эълон қилинган Ўзбекис- деганда “мамлакат иқтисодиётига инвести- тон Республикаси Президентининг “Ўзбекис- цияларнинг фаол жалб қилинишига таъсир Иқтисодиёт ва таълим / 2020 № 1 53 ИННОВАЦИЯ ВА ИНВЕСТИЦИЯ кўрсатувчи молиявий, сиёсий ва бошқа шарт- аниқки, инвестиция муҳити мамлакатда амал шароитлар тушунилади. Ҳукуматнинг барқа- қилувчи шароитлар ва омиллар йиғиндисини рорлиги, сармоядорларнинг ҳуқуқларини ўз ичига олади. белгилайдиган, яхши ишлаб чиқилган меъё- Асосий кисм. "Инвестиция муҳити" рий-ҳуқуқий база қулай инвестиция муҳити- тушунчасининг ноаниқлиги аста-секин иқти- нинг яратилишига ёрдам беради”[4]. содий адабиётларда янги - инвестициявий Ушбу ўта ноаниқ таърифлар маълум жозибадорлик атамасининг пайдо бўлишига даражада инвестиция муҳити тушунчасининг олиб келди. Ушбу тушунчанинг ўзига хос кенглиги ва серқирралигини намойиш этиш хусусияти уни муайян кўрсаткичлар тўплами имкониятини беради ва эҳтимол, шунинг билан ўлчашга уринишдадир. Ушбу муаммо- учун биз ўзбек олимларининг асарларида ни ўрганиш жараёнида, баъзи муаллифлар "инвестиция муҳити" категориясига аниқроқ инвестиция муҳити ва инвестициявий жози- таърифни топа олмадик. Ҳатто "Узбекистан – бадорлик тушунчаларига бир-бирига ўхшаш деловой партнёр (потенциал преобразова- таърифлар берадилар[15]. Бошқалар, инвес- ний, инвестиционный климат)"[3] ва "Инвес- тиция муҳити тушунчаси инвестициявий жо- тиции в Узбекистане"[10] каби йирик асар- зибадорлик тушунчасига нисбатан кенгроқ ларда ҳам инвестиция муҳитининг аниқ таъ- ва сиғимлироқ тушунчадир, ҳамда у инвести- рифи йўқ. Ушбу таъриф юқоридаги келти- циявий фаоллик ва инвестициявий жозиба- рилган таърифларга яқин эканлигини фақат дорлик билан белгиланади[12], дейдилар. (1- матндан англашимиз мумкин. Бир нарса расм). Инвестиция муҳити Инвестициявий Инвестициявий жозибадорлик фаоллик (натижа Y= f(X) (умумлаштирилган кўрсаткичи, Y) факторал белги, Х) Инвестициявий жозибадорлик ни амалга ошириш даражаси (Е) (инвестициявий фаол ликнинг инвестициявий жозибадорликка му носабати, E=Y/X) 1-расм. Инвестиция муҳитни шакллантириш схемаси[6] Бундан кўриниб турибдики, ушбу йўна- Бунда улар, агар инвестициявий сало- лиш тарафдорлари мазкур тушунчаларни ҳият инвестиция хавфидан юқори бўлса, изоҳлашда инвестиция муҳитини инвестор- унинг инвестициявий жозибадорлиги ҳақида нинг сармоя киритиш истагига таъсир кўрса- сўз юритиш мумкин деган хулосага келади- тувчи шартлар (омиллар) тўплами сифатида лар[11]. Юқорида қайд этилганидек, инвести- белгилайдилар, яъни инвестициявий фаол- циявий жозибадорлик