«Зеленая экономика»: особенности и факторы развития

Аннотация

The article discusses the peculiarities and content of the UN Sustainable Development Concept, deepening structural reforms, modernization and diversification of the leading sectors of Uzbekistan's economy, increasing competitiveness through the introduction of energy-saving technologies, reducing energy, material expenditures and resources, expanding the use of renewable energy sources. Special attention is paid to the formation of a green economy and the promotion of green growth. Key words: sustainable development, green economy, green growth, eco-innovation, new development model, low-carbon economy, sustainable development goals. Бирлашган Миллатлар Ташкилоти тармоқларини модернизация ва диверсифи- (БМТ) томонидан илгари сурилаётган «Бар- кация қилиш ҳисобига унинг рақобатбардош- қарор ривожланиш» концепцияси дунё мам- лигини ошириш бўйича иқтисодиётда энер- лакатларининг асосий мақсадига айланган. гия ва ресурслар сарфини камайтириш, иш- XXI асрда барча давлатларнинг юқори иқти- лаб чиқаришга энергия тежайдиган техноло- содий ўсишга эришиш мақсади барқарор рив- гияларни кенг жорий этиш, қайта тиклана- ожланиш мақсади билан алмашди. Бу, ўз нав- диган энергия манбаларидан фойдаланишни батида, жаҳон иқтисодиётнинг барча йўна- кенгайтириш мақсад ва вазифалар белгилан- лишлари: қишлоқ хўжалиги, саноат, транс- ган [2]. порт, молия, энергетика, қурулиш соҳалари Ўзбекистон Республикаси Президенти барчаси “яшил” тус олиши муҳимлигини Ш.М. Мирзиёевнинг Олий Мажлисга мурожа- англатади. атномасида 2020 йил ва кейинги йилларда Ўзбекистон Республикаси Президенти иқтисодиёт соҳасида амалга ошириш зарур Шавкат Мирзиёев БМТ Бош Ассамблеясининг бўлган дастурий ва мақсадли вазифаларга 72-сессиясида сўзлаган нутқида “2017-2021 атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва экологик йилларда Ўзбекистон Республикасини ри- ҳолатни яхшилашга эътиборни кучайтириш, вожлантиришнинг бешта устувор йўналиши ишлаб чиқариш жараёнини экологик назорат бўйича Ҳаракатлар стратегиясининг” маз- қилиш тизимини такомиллаштириш, эколо- мун-моҳияти Бирлашган Миллатлар Ташки- гик аудит ўтказиш тартибини қайта кўриб лотининг Барқарор ривожланиш мақсадлари чиқиб, хусусий аудиторлик фаолиятини жон- билан тўла ҳамоҳанг эканини таъкидлаб ўт- лантириш муҳим вазифалар сифатида қайд ди[1]. “Ҳаракатлар стратегияси”да мўлжал- этилди[3]. ланган таркибий ўзгартиришларни чуқур- Ўзбекистон Республикаси 2015 йилдан лаштириш, миллий иқтисодиётнинг етакчи кейинги даврда БМТ томонидан 2030 йилга- Иқтисодиёт ва таълим / 2020 № 1 12 МАКРОИҚТИС ОДИЙ СИЁСАТ ча мулжалланган 17 та мақсад ва 169 та вази- мавжуд. Биринчи йўналиш – бу умуман жа- фалардан иборат барқарор тараққиёт дасту- миятни ривожлантириш мақсадларини бел- рини қўллаб-қувватлаб, барқарор ривожла- гилаб олиш ва уларга эришишни таъминлай- нишни учта соҳалари (иқтисодий, экологик диган шарт-шароитларни аниқлашдир. Бар- ва ижтимоий) бўйича комплекс ишларни қарор тараққиётни таъминлаш мақсадлари олиб боришини маълум қилди [4 ]. иерархиясига мувофиқ иқтисодий мақсадлар Барқарор тараққиёт 2030 дастури янги жамиятни ривожлантириш мақсадларидан 17 та Барқарор тараққиёт мақсадлари (БТМ) қуйида жойлашади, яъни умуман барқарор дан, ёки Глобал мақсадлардан иборат бўлиб, тараққиётни таъминловчи восита сифатида кейинги 15 йиллик даврдаги умумжаҳон сиё- кўриб чиқилади. сати ва сармоялар йўналишларини белгилаб Иккинчи йўналиш – барқарор иқтисо- берувчи дастурдир. дий тараққиётни таъминловчи омилларни 2017-2021 йилларда Ўзбекистон Рес- ўрганиш: барқарор тараққиёт параметрлари публикасини ривожлантиришнинг бешта ус- ва омиллари аниқланади, унинг мутаносиб- тувор йўналиши бўйича Харакатлар страте- лиги, шарт-шароитлари, мақбуллиги мезон- гиясида белгиланган вазифаларни изчил лари аниқланади, ўсиш имкониятлари ўрга- амалга ошириш, шунингдек, Париж битими нилади[8]. (Париж, 2015 йил 12 декабрь) мажбуриятла- Барқарор тараққиёт деганда доимий ри бажарилишини таъминлаш, иктисодиёт- миқдорий ўсиш каби том маънодаги барқа- нинг базавий тармоклари энергия самара- рорлик эмас, балки экологик ва ижтимоий дорлигини ошириш, иқлим ўзгариши оқибат- хусусиятлар инобатга олинган ҳолда “низо- ларига мослашиш ва уларни юмшатиш, сиз” ривожланиш назарда тутилади. “Барқа- “яшил” иқтисодиётни кўллаб-кувватлашнинг рор” маъносини берувчи “Sustainable” сўзини молиявий ва номолиявий механизмларини “доимий” эмас, балки “мустаҳкам” ёки “барда- ишлаб чиқиш мақсадида Ўзбекистон Респуб- вом” деб тушуниш лозим. ликасининг “яшил” иқтисодиётга ўтиш стра- Охирги вақтда хорижда инклюзив бар- тегияси тасдиқланди [5 ]. қарор ўсиш концепцияси (inclusive sustаinablе Иқтисодиёт ва жамиятни салбий ўзга- growth) анча машҳур бўлди. Унинг асосий ришларга бардош турадиган ҳамда уларнинг қоидалари, шу жумладан иқтисодиёт ўсиши оқибатларидан тезда тиклана оладиган бар- суръатлари ва кенг доирадаги ижтимоий қарор ривожланиш концепциясини, барча муаммолар ҳал этилиши ўртасида кучли боғ- турдаги ресурслардан (сув, энергетика ва ва лиқлик мавжудлиги, шу жумладан жамиятда х.к.) самарали