Научные подходы к изучению истории гендерных отношений на Востоке и на Западе

Аннотация

Калит сўзлар: Мазкур мақолада Шарқда ва Ғарбда аёлларнинг роли, феминизм, уларнинг ижтимоий ва сиёсий жараёнларда иштироки гендер иерархиялари, ҳамда гендер иерархияларининг мураккаб ижтимоий- аёллар тарихи, маданий белгиланиши, “гендер” атамаси ва феминизм гендер консенсуси, гендер мақоми, ўртасидаги фарқлар баён этилган. эркак ва аёл. 1 Doctoral student, Department of History, Gulistan State University. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 03 (2023) / ISSN 2181-1415 Научные подходы к изучению истории гендерных отношений на Востоке и на Западе АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В данной статье описывается роль женщин на Востоке и феминизм, на Западе, их участие в социальных и политических гендерные иерархии, процессах, а также сложная социокультурная дефиниция женская история, гендерных иерархий, различия между термином «гендер» и гендерный консенсус, гендерный статус, «феминизмом». мужчина и женщина. Аёллар тарихи фанлараро илмий йўналишнинг “аёлшунослик” деб номланган бўлимидир. У Ғарбда олтмишинчи йилларнинг охири ва етмишинчи йилларнинг бошларида шаклланган. Ихтисослашган ҳодиса сифатида биринчи “аёл мавзуси”дагимасала ХИХ аср охирида биринчи феминистик ҳаракат билан боғлиқ ҳолда пайдо бўла бошлади. Йигирманчи асрнинг биринчи ярмида аёллар асарлари яратила бошландиҲозирги кунда ҳам аёллар мавзусини муҳокама қилишда катта ўрин эгаллаган асар таниқли француз файласуфи Симоне де Бовуарнинг 1949 йилда нашр этилган “Иккинчи қават” асаридир. Унда аёл муаммоси фалсафий нуқтаи назардан кўриб чиқилади. Охирги йигирма йилда хотин-қизлар тарихини ўрганишда катта ишлар қилинди. Ўтмишдаги аёлларнинг тарихий тақдири, уларнинг алоҳида жамиятларининг турли даврлардаги тарихий кечинмалари иқтисодий, сиёсий, мафкуравий маданият доирасида таҳлил қилинди. Умуман аёллар тарихида уч йўналиш бўлиниши белгилаб қўйилган бўлиб, уларнинг ҳар бири унинг ривожланиш босқичларини ва кўп қиррали қиёфасининг бир томонини кўрсатади. Бу йўналишлар орасидаги фарқлар уларнинг асосий тадқиқот вазифаларини бажаришда намоён бўлади. Аввало, дастлабки шаклланган биринчи йўналишнинг вазифаси ва билиш фаолияти расмий “эркаклар” тарихшунослигидан унутилган ёки бутунлай чиқариб юборилган “аёлларнинг тарихий турмуш шароитларини тиклаш”дир. 70-йилларнинг ўрталарига қадар аёллар тадқиқотларида ҳукмронлик қилган “аёллар”тарихини ёзишнинг ушбу ўзига хос концепцияси эди. Қоидага кўра, у кўпроқ тавсиф томонига таянган ва тарихий тадқиқотларни жанр шаклида қилган. Одатда, унинг ҳикояси ва унга қарама-қарши бўлган эркаклар тарихшунослиги феминистлар учун тарих эди. Феминистлар инглизча “тарих” сўзининг маъносини ўзгартирмоқчи эдилар. Чунки аввалги тарихий тавсифда у доимо инсонлар тарихини ифодалаган. Бу икки версия бир-бирига мос келмас эди, шунинг учун “аёллар тарихи”нинг изоляцияси давом этди. 1970-йилларнинг 2-ярмида биринчи ўринга чиққан иккинчи йўналиш вакиллари синфий жамиятнинг патриархал тузилишида эркаклар етакчилигини ўрганиш ва аёлларнинг бўйсуниш муносабатларини шакллантиришни асосий мақсад қилиб олдилар. Улар “аёллар тарихи”ни жамият тарихи билан боғлашга, қарама-қарши томонларнинг манфаатларини ва турли ижтимоий тоифадаги аёлларнинг муқобил ҳаёт тажрибасини кўрсатишга ҳаракат қилдилар. Бу ерда улар ўзига хос феминистик нео-марксизмни шакллантирдилар. Улар ижтимоий синф таҳлилини гендер фарқи омили билан тўлдириб, тарихий шахснинг шахс, жинс, оила-гуруҳ 170 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 03 (2023) / ISSN 2181-1415 бирикмаси ҳолати ва синф сифатидаги мақомини аниқладилар. Ушбу талқинда ишлаб чиқариш усули ва мулкий муносабатлар гендер тенгсизлигининг асосий белгиловчилари бўлиб қолди. Гендер ҳолати жамиятда ўрнатилган муносабатларнинг бутун тизимини англатади. Бу нафақат янги туғилган одамни ва унинг барча гендер социализациясини ўз ичига олади, балки ижтимоий шахснинг маданий-тарихий тараққиёти маҳсулини ҳам кўрсатади. Гендер моделлари жамият томонидан яратилган. Шу билан бирга, гендер муносабатлари барча ижтимоий институтларнинг тузилиши билан боғлиқ бўлиб, гендер тушунчасини шахс даражасида амалга ошириш ҳокимият ва бўйсуниш муносабатларининг ўрнатилган тизимини қўллаб-қувватлайди. Шу билан бирга, у меҳнатнинг гендер тақсимотини қўллаб-қувватлайди. Шу нуқтаи назардан қараганда, гендер мақоми ирқи, этник келиб чиқиши ва синфи билан бирга ижтимоий иерархия ва ҳокимиятни тақсимлаш тизимининг таркибий элементларидан биридир. Аёллар фанида табиатдан ижтимоий муносабатларга эътиборнинг ўтиши гендер масалаларини ижтимоий ташкил топган назорат ва бўйсуниш муносабатлари мажмуасига интеграциялашувига йўл очади. Натижада иккала жинс ҳам тарихга қайтади. Шу тарзда муҳокама қилинган гендер ёндашуви ижтимоий тарихчилар ва маданият тарихчилари орасида тезда ўз тарафдорларини топа бошлади. Шундай қилиб, аёллар тарихида учинчи йўналиш – гендер тадқиқотлари пайдо бўлди. У биринчи тадқиқот парадигмасини янгилади. Энди гендер тарихчиларининг тадқиқот предмети аёл