Язык уголовного судопроизводства в законодательстве Республики Узбекистан

Аннотация

Калит сўзлар: Мақолада жиноят процессида жиноят ишлари жиноят ишлари юритиладиган тил тушунчаси ва моҳияти, Давлат тили юритиладиган тил, сифатида ўзбек тилининг мамлакатимиз ҳаётида тутган тилни билмаслик ёки ўрни, норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар ва халқаро етарли даражада тушунмаслик, ҳужжатларда келтирилган она тили ва тилга оид қоидалар, кафолат, миллат, жиноят ишларини юритиш жараёнида иштирок 1 Acting Professor, Doctor of Law, Department of Criminal Procedural Law, Tashkent State University of Law. E-mail: ikhtiyor.djuraev@gmail.com Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 02 (2023) / ISSN 2181-1415 мажбурият, этаётган иш юритилаётган тилни билмайдиган ёки етарли ҳуқуқларни амалга даражада тушунмайдиган фуқароларнинг ҳуқуқларини ошириш, таъминлашга оид масалалар илмий таҳлил қилинган ҳамда Давлат тили, бу борада тегишли таклифлар илгари сурилган. миллат, элат, тил, она тили, инсон ҳуқуқлари. Язык уголовного судопроизводства в законодательстве Республики Узбекистан АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В статье раскрываются понятие и сущность языка, язык уголовного используемого в уголовном производстве в процессе судопроизводства, рассмотрения уголовных дел, роль узбекского языка как незнание или государственного в жизни нашей страны, родной язык и недостаточное понимание языка, языковые нормы, содержащиеся в научно гарантия, проанализированы нормативные правовые документы и обязанность, международные документы, гражданство, вопросы, осуществление прав, связанные с обеспечением прав участвующих в уголовном государственный язык, судопроизводстве граждан, не владеющих языком нация, этническая группа, судопроизводства или не понимающих на необходимом язык, уровне, и выдвинуты соответствующие предложения в родной язык, этом отношении. права человека. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 1992 йил 8 декабрда қабул қилиниши халқаро ҳуқуқнинг умумтан олинган принциплари ва нормаларига мувофиқ давлат халқ иродасини ифода этиб, унинг манфаатларига хизмат қилади. Давлат органлари ва мансабдор шахслар жамият ва фуқаролар олдида масъул ҳисобланишини белгилаб берди. Бунда инсон ва фуқаро ҳуқуқлари ва эркинликларининг бевосита амал қиладиган олий қадрият деб ҳисобланиши давлат томонидан кафолатланади. Ўзбекистон Республикаси фуқароси ва давлат бир-бирига нисбатан бўлган ҳуқуқлари ва бурчлари билан ўзаро боғлиқдирлар. Фуқароларнинг Конституция ва қонунларда мустаҳкамлаб қўйилган ҳуқуқ ва эркинлари дахлсиздир, улардан суд қарорисиз маҳрум этишга ёки уларни чеклаб қўйишга ҳеч ким ҳақли эмас (Конституциянинг 19-моддаси). Шунингдек Конституциянинг 20-моддасида фуқаролар ўз ҳуқуқларини амалга оширишда бошқа шахсларнинг, давлат ва жамиятнинг қонуний манфаатлари, ҳуқуқлари ва эркинликларига путур етказмасликлари шартлиги таъкидланган. Ўзбекистон Конституциясида ва амалдаги қонунчиликда ҳуқуқ ва эркинликларни чеклаш ҳоллари ва асослари кўрсатилган бўлиб, бунда инсонийлик, адолат ҳамда эркинликнинг доираси ва ўлчови нуқтаи назаридан баъзи ҳолларда ҳуқуқ ва эркинликлар чекланиши кўрсатилган [1]. Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш.Мирзиёев: “Бугунги кунда биз янги Ўзбекистонни, янги Ренессанс пойдеворини барпо этишдек эзгу мақсадларимизга 281 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 02 (2023) / ISSN 2181-1415 эришишда, ҳеч шубҳасиз, она тилимизнинг ҳаётбахш қудратига таянамиз. Чунки, неча асрлар оша аждодларимиздан бизга безавол ўтиб келаётган она тилимизнинг равнақи ва истиқболи ҳақида қайғуриш – бу миллатнинг ўзлигини англаши, унинг маънавий камолотини юксалтириш учун кураш демакдир. Давлат тилининг обрў- эътибори – бутун халқ, бутун жамиятнинг обрў-эътиборидир” [2], – деб таъкидлаган эди. Инсон ва фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликларини ҳимоя қилиш жиноят ишини юритишнинг асосий вазифаси ҳисобланади. Инсон ва фуқаронинг қонун билан қўриқланадиган ҳуқуқлари ва эркинликлари орасида процесснинг барча иштирокчилари она тилидан ёки ўзлари биладиган бошқа тилдан, шунингдек, жиноят ишлари юритиладиган тилни билмайдиган ёки етарли даражада тушунмайдиган ҳолларда таржимон хизматидан фойдаланиш каби ажралмас ҳуқуқлари ҳам мустаҳкамланган. Тил – бу инсонлар мулоқотининг универсал воситаси, ноёб ва бетакрор инсоний қадрият, ҳар қандай этник умумлашма ва унинг маданиятининг ажралмас унсури ҳамда ижтимоий муносабатлар феномени, фаолиятнинг ҳар қандай соҳасида, шу жумладан, жиноят ишини юритишда борлиқни билишнинг асосий воситасидир. Мамлактимиз Конституцияси Ўзбекистон Республикасининг Давлат тили ўзбек тили эканлигини мустаҳкамлаб, Ўзбекистон Республикаси ҳудудида истиқомат қилувчи барча миллат ва элатларнинг тиллари, урф-одатлари ва анъаналари ҳурмат қилинишини, улар ривожидаги ўзига хос хусусиятларнинг, шунингдек, улар тенг ҳуқуқлилигининг, ҳар кимнинг она тилидан фойдаланиш, унда сўзлаш, тарбия, таълим олиш ва ижод қилиш тилини ихтиёрий танлаш бўйича ҳуқуқларининг кафолатланганлиги тасодифий эмас. Бунда тил соҳаси билан боғлиқ шахс ҳуқуқларининг Конститу