Роль и значение нотариальных методов в регулировании экономики

Аннотация

Ushbu maqolada notarif usullarning ahamiyati ularning turlari va jahon savdosida tutgan o`rni qay darajada ekanligi 53 ko`rsatib berilgan. Shuningdek, O`zbekiston iqtisodiyotida notarif usullardan foydalanish hamda proteksionizm siyosati qay darajada tashqi savdoga ta’sir ko`rsatayotganligi hamda uni yumshatish chora- tadbirlari sanab o`tilgan. "Tarifsiz choralar" (NTM) atamasi maqsadi, huquqiy shakli va iqtisodiy samarasi bo'yicha turli xil chora-tadbirlar majmuini o'z ichiga oladi. NTMlar xalqaro savdoda ozmi-ko'pmi to'g'ridan-to'g'ri ta'sir ko'rsatadigan tariflar va tarif stavkalari kvotalaridan boshqa barcha siyosat choralarini o'z ichiga oladi. Ular sotiladigan mahsulotlarning narxiga, sotiladigan miqdoriga yoki ikkalasiga ham ta'sir qilishi mumkin. Bu choralarni umuman olganda ikki guruhga bo'lish mumkin. "Texnik" choralar deb nomlangan birinchi turga qoidalar, standartlar, sinovlar va sertifikatlar, birinchi navbatda sanitariya va fitosanitariya (SPS) va savdo uchun texnik to'siqlar (TBT) tadbirlari kiradi. "Texnik bo'lmagan" choralar deb nomlangan ikkinchi turga miqdoriy cheklovlar (kvotalar, importni avtomatik bo'lmagan litsenziyalash), narx o'lchovlari, majburiy logistika yoki tarqatish kanallari va boshqalar kiradi. Tovarlar va xizmatlarning xalqaro savdosiga ichki qoidalardan kelib chiqadigan tarifsiz choralar kuchli ta'sir ko'rsatishi mumkin. Bu chora-tadbirlar, odatda, axborot nosimmetrikligi yoki salbiy tashqi ta'sirlar kabi bozor muvaffaqiyatsizligini bartaraf etish uchun qo'llaniladi. Ular iste'molchilarning xorijiy mahsulotlar ichki qonun- qoidalarga bo'ysunishiga ishonchini mustahkamlab, sifat signalini berishi mumkin. Mamlakatlar bir xil maqsadlarga ega bo'lishlari mumkin bo'lsa-da, ular tartibga solish choralariga rioya qilishni ta'minlash uchun ko'pincha turli standartlar yoki usullarni qo'llaydilar. Bu farqlar bir nechta bozorga chiqmoqchi bo'lgan korxonalar uchun xarajatlarni oshirishi mumkin. Natijada, agar savdogarlar bozorning qo'shimcha talablariga javob beradigan xarajatlar juda yuqori deb qaror qilsalar, iqtisodiyot global savdoda ishtirok etish imkoniyatidan voz kechishi mumkin. Bunday xarajatlar mahsulot va ishlab chiqarish talablari, muvofiqlikni baholash va sertifikatlashtirish talablari yoki yangi bozorga chiqish uchun axborot talablari bilan bog'liq bo'lishi mumkin. Bu, ayniqsa, kerakli 54 ma'lumotlarni yig'ish xarajatlari nomutanosib ravishda yuqori bo'lishi mumkin bo'lgan kichik firmalar uchun taqiq bo'lishi mumkin. Yaxshi ishlab chiqilgan va samarali jarayonlar, shu jumladan tegishli xalqaro standartlardan foydalanish, ko'proq va kichik firmalarning savdo- sotiqda ishtirok etishiga, iste'molchilar ishonchini ta'minlashga va yaxshi tartibga solish amaliyotini qo'llab-quvvatlashga yordam beradi. Hukumatlar oldida turgan vazifa - bu tartibga solish va davlat siyosatining maqsadlariga erishish, bu ularga hamma uchun savdodan tushadigan daromadni maksimal darajada oshirish imkonini beradi. Hukumatlarga bu muammoni hal qilishda yordam berish uchun, OECD turli NTMlarning savdo hajmi va narxiga aniq ta'sirini baholaydi. Bu tarifsiz choralar bilan bog'liq xarajatlarni ko'paytiruvchi ta'sirni oshkoralikni yaxshilash va iste'molchilarni import qilinadigan mahsulotlar muhim ichki standartlarga javob berishiga ishontirishdan kelib chiqadigan talabni oshiruvchi ta'sirlardan ajratish imkonini beradi. Bu ikkita aniq effektni aniqlash hukumatlarga o'z siyosiy maqsadlariga erishishning kam xarajatli yoki og'ir usullari borligini o'ylashga yordam beradi. Xalqaro tartibga soluvchi hamkorlik keraksiz savdo xarajatlarini kamaytirishga yordam beradi Hukumatlar o'rtasida NTMlarni ishlab chiqishda maqsadli hamkorlik tartibga soluvchi maqsadlarga erishish uchun, shuningdek, kerak bo'lmagan savdo xarajatlarini kamaytirishning samarali variantini taklif etadi. Bu yondashuv milliy tartibga soluvchi rejimlar o'rtasida yanada uyg'unlik va o'zaro muvofiqlikni keltirib chiqarishi mumkin, shu bilan iqtisodiyot farovonlikni oshiruvchi savdodan foyda olish imkoniyatini beradi4. Shu maqsadda xalqaro tartibga soluvchi hamkorlik (IRC) milliy siyosat maqsadlarini saqlab, savdo sheriklari o'rtasida ichki tartibga solishning keraksiz xilma-xilligini kamaytiradigan variantlarni yaratishga yordam beradi. Rivojlanayotgan ARM siyosat maqsadlarini va bu siyosatdan talabni oshiruvchi imtiyozlarni saqlab qolish imkoniyatiga ega, shu bilan birga eksportchilar va ishlab chiqaruvchilar uchun tartibga solish bilan bog'liq yuklarni (ko'pincha xarajatlarni) 4 https://read.oecd-ilibrary.org/economics/non-tariff-measures-affecting-eu- exports_545677411266#page1 55 kamaytiradi. ARM soyaboni ostida guruhlash mumkin bo'lgan variantlar, ba'zi farqlarga qaramay, uyg'unlashtirish, xalqaro standartlarga moslashtirish va ikki mamlakat standartlarini ekvivalent deb tan oladigan tartiblarni o'z ichiga oladi. Hukumat va nazorat organlari o'rtasida ishonchni mustahkamlaydigan, tartibga solish amaliyotini tushunishni yaxshilaydigan muloq