Сравнительно-правовой анализ зарубежных стран по вопросам свободы слова и доступа к информации в СМИ

Аннотация

Ключевые слова: В данной статье подробно рассматривается роль права СМИ, на свободу слова в деятельности средств массовой свобода слова, информации, а также то, как право на информацию информация, закреплено в зарубежном праве. международное право, права человека, общественное развитие, независимость. Insonning so‘z va matbuot erkinligiga asoslangan ommaviy axborot vositalari erkinligiga bo‘lgan huquqi davlat tomonidan, shu jumladan, tegishli (vakolatli) davlat organlari tizimi orqali, shuningdek, e’lon qilingan kafolatlar va prinsiplar orqali ta’minlanishi kerak. Shubha yo‘qki, hozirgi vaqtda ushbu sohada Rossiya Federatsiyasi- ning tegishli davlat va huquqiy asoslariga sezilarli ta’sir ko‘rsatadigan ma’lum xalqaro huquqiy standartlar yaratilgan. Rossiya Federatsiyasining huquqiy tizimiga Rossiya Federatsiyasining xalqaro shartnomalarini kiritish va xalqaro huquq normalari San’atning ichki yurisdiksiyasi bilan qamrab olingan munosabatlarning bevosita tartibga soluvchisi sifatida tan olingan. Rossiya Federatsiyasi Konstitutsiyasining 15-moddasi inson huquqlari va erkinliklarini kelishilgan holda amalga oshirish mexanizmining dolzarbligi va amaliy ahamiyatini oldindan belgilab beradi, shuningdek, nafaqat Rossiya Federatsiyasi Konstitutsiyasida, balki federal qonunlarda ham mustahkamlangan ommaviy axborot vositalarining erkinligini ta’minlaydi. Nafaqat qonunlarda, balki xalqaro-huquqiy hujjatlarda ham [1]. Ommaviy axborot vositalari erkinligining xalqaro huquqiy shart-sharoitlari, asoslari ushbu sohada vujudga kelgan huquqiy munosabatlar bilan qanoatlantirilishi kerak bo‘lgan tegishli ideal modellar (namunalar) majmuasidan iborat. Bunday namunalar, S.A. Lokinskayaning so‘zlariga ko‘ra, xalqaro huquqiy standartlar mavjud, jumladan, fikr va so‘z erkinligini qonun bilan mustahkamlash zarurati, shaxslarning shaxsiy, oilaviy, tijorat sirlarini tashkil etuvchi ma’lumotlarni himoya qilish huquqi, ommaviy ahamiyatga ega bo‘lgan ma’lumotlardan foydalanish huquqi, erkin ishlab chiqarish huquqi; tarqatish, axborot izlash va ular bilan almashish, davlatning davlat sirini tashkil etuvchi ma’lumotlar ro‘yxatini qonuniy ravishda belgilash, undan foydalanish tartibini belgilash, ommaviy axborot vositalarining monopollashuviga qarshi kurashish majburiyati. Biro keyinchalik S.A. Lokinskaya, ommaviy axborot vositalari erkinligining xalqaro huquqiy asoslari tegishli standartlar to‘plamida shakllantiriladi, degan xulosaga keladi, bu mutlaqo to‘g‘ri emas. Darhaqiqat, S.I.ning izohli lug‘atiga ko‘ra, Ozhegning poydevori “bir narsa qurilgan asosiy narsa, bu narsaning mohiyatidir” [2]. O‘z navbatida, standart ma’lum bir turdagi namuna, o‘ziga xos xususiyatlar, sifatlar nuqtayi nazaridan biror narsani to‘ldirishi kerak bo‘lgan standartdir. Shunday qilib, asos 338 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 02 (2022) / ISSN 2181-1415 individual standartlar va namunalarga, ularning umumiyligiga nisbatan yig‘uvchi, umumiyroq tushunchadir. Bu masalada asosiy kategoriya erkinlik tushunchasi, uning mohiyatidan kelib chiqadi. Inson va fuqaro huquq va erkinliklarining asosi bo‘lgan erkinlik kategoriyasi erkinlik va ijtimoiy adolat, erkinlik va davlat tomonidan tartibga solish o‘rtasida oqilona muvozanatni topishga harakat qilayotgan faylasuflar, siyosatshunoslar va huquq- shunoslar tomonidan doimiy ravishda ishlab chiqilmoqda. Erkinlikning tabiiy-huquqiy tushunchasini hujjatlashtirilgan birinchi aktlardan biri 1776-yilgi AQSh Mustaqillik Deklaratsiyasi bo‘lib, unda shunday deyilgan edi: “Barcha odamlar teng yaratilgan va ularning barchasi o‘z yaratuvchisi tomonidan ajralmas huquqlarga ega, ular orasida: hayot, erkinlik va baxtga intilish mujassam” [3]. 1789-yilgi Inson va fuqaro huquqlari deklaratsiyasida (Fransiya) shunday deyilgan: “Har bir davlat ittifoqining maqsadi insonning tabiiy va ajralmas huquqlarini ta’minlashdan iborat”. O‘z mamlakatlarida bugungi kungacha amalda bo‘lgan ushbu hujjatlar keyinchalik xalqaro hujjatlarning asosi sifatida qabul qilindi va ikkinchisi, o‘z navbatida, ichki va davlatlararo huquqning o‘zaro bog‘liqligini ko‘rsatib, ichki huquqiy hujjatlar uchun namuna bo‘ldi. V.E. Chirkin ta’kidlaganidek, 1789-yil Fransiyaning Inson va fuqaro huquqlari deklaratsiyasidan so‘ng dunyo mamlakatlari konstitutsiyalarining aksariyatida inson va fuqaroning huquqiy maqomi, shu jumladan, axborot olish huquqi bilan bog‘liq normalar qo‘shildi [4]. Erkinlik, shu jumladan, ommaviy axborot vositalari erkinligi, alohida davlatda jahon hamjamiyatining boshqa davlatlaridan ajralgan holda mavjud bo‘lishi mumkin emas, qandaydir umumiy tamoyillar, asoslar, umumiy shartlarga asoslanmasligi kerak. Va bunday shartlar faqat xalqaro va davlatlararo aktlardir. 1948-yil 10-dekabrda BMT Bosh Assambleyasi tomonidan ma’qullangan va e’lon qilingan Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasiga muvofiq har bir inson erkinlik huquqiga (3-modda), fikrlash erkinligi huquqiga (18-modda); fikr va fikr erkinligi huquqi k