Развитие компетенций учащихся путем решения задач по физике

Аннотация

Калит сўзлар: Мақолада физикадан масалалар ечиш орқали ўқувчи- физика, ларда фанга оид компетенцияларни ривожлантириш масалалар ечиш, ҳақида фикрлар билдирилган. Умумтаълим мактабларида фанга оид физика фанини ўқитишда масалалар ечиш борасидаги компетенциялар, ҳаракат маълум кетма- ҳаракатнинг маълум кетма-кетлиги, муракккаблашиб кетлиги, бориш, изчиллик ва узвий тамойили ҳақида фикрлар муракккаблашиб бориш, тақдим этилган. изчиллик ва узвий тамойил, хусусият, педагогик эффектив 1doctoral student, Termez State University, Termez, Uzbekistan Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 02 (2022) / ISSN 2181-1415 таъсир. Развитие компетенций учащихся путем решения задач по физике АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В статье рассматривается развитие у учащихся физика, естественнонаучных компетенций путем решения задач по решение задач, физике. При обучении физике в общеобразовательной научные компетенции, школе излагаются представления об определенной определенная последовательность последовательности действий для решения задач, действий, принципе усложнения, последовательности и сложность, организованности. системность и органичность, особенность, педагогическая эффективность. Фaн-тexникa тaрaққиёти вa axбoрoт глoбaллaшуви жaрaёни эндиликдa инсoният oлдигa янги вaзифaлaрни кун тартибида қўймоқда. Axбoрoт вa янгиликлaрнинг тoбoрa oртиб бориши ўқитиш жaрaёнидa муaммoлaрни ижoдкoрoнa ҳaл этa oлaдигaн бaркaмoл шaxсни етиштиришни тaқозо этиб, физикa фaнини ўқитиш жараёнидa қуйидагилар aсoсий мaқсaд бўлмoғи кeрaк: • ўқитилиш жaрaёнидa ўқувчилaрни бўлғуси кaсбини aниқлaшга тaйёрлaш; • ўқувчилaрнинг ижодкорлик қобилиятларини ривoжлaнтириш; • ўқитиш жaрaёнинг янги шaкллaри вa усуллaрини ярaтиш[1]. Физика ўқитишда масала ечиш муҳим аҳамиятга эга. Масала ечиш физика ўқитиш жараёнининг ажралмас қисми бўлиб, у физик тушунчаларни шакллан- тиришга катта ҳисса қўшади, физик фикрларни ривожлантиради, билимни амалда қўллаш малакасини орттиради. Талабаларнинг ижодий қобилиятларини ўсти- ришда масалаларнинг ўрни жуда каттадир. Масала ечиш орқали ўқувчиларнинг меҳнатсеварлиги, синчковлиги, мустақил мулоҳаза юритиши, ўқишга қизиқиши ва хулқи, қўйилган мақсадга эришишдаги қатъийлиги тарбияланади. Физикадан масала ечиш ўқувчиларнинг дунёқарашларини шакллантиришга ижобий таъсир кўрсатади. Ўқитувчи янги мавзуни баён қилишда ва уни мустаҳкамлашда, ўтилганларни такрорлашда, ўқувчиларнинг мустақил ишларида ва билимларини синаб кўришда масала ечишдан фойдаланади. Замонавий физика фани ўқитувчиси билимни ўқувчига тайёр ҳолда тақдим этмасдан, зарур билимни ўқувчининг ўзига излаб топтириш учун ҳаракат қилиши дарс жараёнини аввал амалиёт, сўнгра назария тамойилига асосан ташкил этиши лозим. Айнан шундай дарслар ўқувчиларни физика фанига оид билимларни кундалик ҳаётда ҳам қўллай олиш кўникма ва малакаларига эга бўлишини таъминлайди. Натижада, ДТС асосида ўқувчиларда физика фани бўйича ўқувчи- ларда фанга оид: • физик жараён ва ҳодисаларни кузатиш, тушуниш ва тушунтириш компетенцияси; 8 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 02 (2022) / ISSN 2181-1415 • тажрибалар ўтказиш, физик катталикларни ўлчаш ва хулосалар чиқариш компетенцияси; • физик билимлар ва асбоблардан амалиётда фойдалана олиш компетен- цияларига эришиш имконияти ва ўқувчиларнинг физика фанини ўзлаштириш самарадорлиги юқори бўлади[1. Б. 6]. Дастурда кўрсатилган мавзу бўйича машғулотга тайёрланиб, ўқитувчи масалаларни танлайди ва уларни ечиш кетма-кетлигини аниқлайди. Танланган масалалар системаси бир катор талабларни қаноатлантириши керак. Масалада тавсифланган жараён ёки ҳодисани xарактерлайдиган катталик ва тушунчалар орасидаги боғланишнинг аста-секин мураккаблашиб бориши асосий дидактик талаб ҳисобланади [2]. Физика курсини айрим мавзулари бўйича масалалар ечишни машк масалалари ечишдан бошлаган маъкул. Шундан кейин ҳодисани xарактерлайдиган катталик ва тушунчалар орасидаги боғланишлар сони ортиб борадиган, кетма-кет танланадиган мураккаброқ ҳисоблаш, экспериментал ва бошқа масалалар келади. Теxник мазмундаги комбинацияланган мураккаброқ, тўлиқ маълумотларга эга бўлмаган масалалар маълум мавзу бўйича танланган масалалар системасининг якунлари бўлиши мумкин. Масалалар танлашга кўрсатилган дидактик талабдан ташқари ҳар бир масалани танлашда ўқитувчи мўлжаллаган мақсадни амалга ошириши муҳим аҳамиятга эга. Ҳар қандай танланган масала ўқувчилар билимини оширишга қандайдир ҳиссасини қўшиши, катталиклар орасидаги боғланишни тушунишни чуқурлаштириши, тушунчаларни аниқлаштириши ва уларнинг бошқа кўринишлардаги машғулотларда етарлича аниқланилмаган ва чуқурлаштирил- маган қандайдир янги белгиларни очиб бериши, олинган билимларни амалда қўллашга ўргатиши лозим. Масалани ечиш методлари масаланинг содда ёки мураккаблигига, ўқитувчининг қўйган мақсадига, ўқувчиларнинг билим даража- сига ва бошқа талай сабабларга боғлиқ. Ўқувчиларнинг ижодий қобилиятини ошириб бориш учун уларга билим савиясига мос келадиган, ижо