Разработка технологий обучения детей общению путем создания текста на основе изображений

Аннотация

Калит сўзлар: Ушбу мақолада расм асосида матн яратиш орқали расм, мактабгача ёшдаги болаларни мулоқотга ўргатиш матн, масаласи кўтарилган ва машғулот асосида матн яратиш мулоқот, технологияси ишлаб чиқилган. Расм асосида матн технология, машғулот, яратишга қаратилган илмий таклиф ва тавсиялар илгари тарбиячи. сурилган. 1 Doctoral student, Namangan State University. Namangan, Uzbekistan. E-mail: asida.isabayeva@bk.ru. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 01 (2022) / ISSN 2181-1415 Разработка технологий обучения детей общению. Путем создания текста на основе изображений АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В данной статье, поднимается вопрос о том, как научить картинка, детей школьного возраста рисовать, на основе рисунка. текст, Также, разработана технология, создания текста на основе общение, рисунка. Выдвинуты, авторами, научные предложения и технология, обучение, рекомендации, направленные на создание текста, на воспитатель. основе рисунка. КИРИШ Бугунги кунда илк ва мактабгача ёшдаги болаларга самарали таълим-тарбия бериш ҳамда қулай шарт-шароитлар яратиш мақсадида “Мактабгача таълим ва тарбиянинг давлат стандарти” [№ 802-сонли Қарор. 2020] қабул қилинганининг гувоҳимиз. Болалар нутқини ўстириш масаласи доим асосий вазифалардан бири сифатида ҳисоблаб келинган. Агар бола нутқи равон, сўз бойлиги етарли бўлса, унинг мулоқотга киришиши осон бўлган. Расм асосида матн тузиш сўз бойлиги юқори ва нутқида камчилиги бўлмаган болалар учун мураккаб вазифа эмас. Айниқса, болаларнинг оғзаки нутқини ўстиришда сўзлаб бериш кўникмаларини ривожлантириш катта ўрин эгаллайди. Болаларни бирор-бир матнни сўзлаб беришга ўргатишдан аввал уларга матн тузишни ўргатиш тўғри, деб ҳисоблаймиз. Агар бола мустақил матн туза олса, у, албатта, ўзи тузган матнни сўзлаб бера олади ва, натижада, унда оғзаки нутқ билан бирга мулоқот ҳам ривожланади. Унинг мулоқот кўникмасини ривожлантиришда аниқ бир тизим йўқ, лекин турли таклифлар бор. Шундай экан, уларни улғайганлари сари мулоқот қилишга ўргатиш ҳам қийинлашишини ҳисобга олиб, уларни болалигидан тўғри йўлга қўйишни мақсад қилдик. Биз болаларни мулоқотга ўргатишда ёш хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда расмлар асосида тузилган матн тури тўғри танлов деб ҳисоблаймиз. МАВЗУГА ОИД АДАБИЁТЛАР ТАҲЛИЛИ Мактабгача бўлган ёш болаларнинг туғилган пайтидан етти ёшгача, то уларга умумий ўрта таълим ташкилотларида таълим бериш бошланган пайтга қадар бўлган ёш [№ 595-сон ЎРҚ. 2019] ҳисобланади. Айнан мактабгача бўлган ёшда болалар фаол, чегара билмайдиган, қизиқувчан ҳисобланади. Шундан келиб чиқиб, мактабгача ёшдан болаларга матн тузиш техникасини ўргатишни маъқул деб ҳисобладик. Унга кўра, тайёрлов гуруҳи болалари билан бирга матн тузиш техникасини ўзлаштириш қуйидаги тартибда амалга оширилади. Тарбиячининг болалар билан ишлаши давомида болалар луғат бойлигида мавжуд бўлмаган сўзларни ўрганиши бу технологиянинг аҳамиятли томони ҳисобанади. Болаларни мулоқотга ўргатишда уларнинг луғат захиралари асосий омил саналади. ТАДҚИҚОТ МЕТОДОЛОГИЯСИ Тадқиқот давомида хорижий илмий иш маълумотларидан, расм асосида матн яратиш орқали болаларни мулоқотга ўргатиш технологияларини ўрганиш- нинг илмий усуллари – умумлаштириш, тизимли таҳлил, тавсифийлик ва бошқа усулларидан фойдаланилган. 99 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 01 (2022) / ISSN 2181-1415 Таҳлил ва натижалар Расм асосида матн яратиш технологияси (Тайёрлов гуруҳлари мисолида) 1. Сўз товушларга, унли ва ундошларга ажратилади. 2. Расмдаги сўзларни ифодаловчи сифатлар топилади ва сўз бирикмаси тузилади. 3. Шу сўз бирикмалари асосида гаплар тузилади. 4. Гаплар бирлаштирилиб, матнга айлантирилади. Тарбиячи: Болажонлар, сизлар билан ушбу расм асосида матн тузишни ўрганамиз. Бунинг учун дастлаб расмда кўриб турган барча нарса-буюм номларини айтиб чиқишимиз керак бўлади. Айтинглар-чи, расмда нималарни кўряпсиз? Болалар: Уруғ, буғдой, тегирмон, ун, нонвой, нон. (Тарбиячи фикрни тугаллайди) Тарбиячи: Баракалла. Энди бугунги кун машғулотимизнинг асосий мавзуси бўлган “нон” сўзини таҳлил қиламиз. Айтинглар-чи, “нон” сўзини бўғинга бўлсак, нечта бўғин ажралади? Болалар: “Нон” сўзида битта бўғин бўлади. Тарбиячи: Болажонлар, қани, айтинглар-чи, “нон” сўзида нечта товуш бор экан? Болалар: “Нон” сўзида учта товуш бор. Тарбиячи: Жуда тўғри. Хўш, ундош товушларни сананглар-чи? Нечта экан? Болалар: Фақатгина “н” ундоши қатнашган. Икки марта қатнашган. Тарбиячи: Демак, битта “н” ундоши битта сўз таркибида икки марта келибди. Ана энди болажонлар унли товушларни санаймиз. 100 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 01 (2022) / ISSN 2181-1415 Болажонлар: Битта “о” унлиси бор. Болалар уруғнинг экилиб буғдой бўлиши, тегирмонда янчилиб ун ҳолига келиши ва хамир қорилиб нон тайёрланишига қадар жараёнлар тафсилоти туширилган расм асосидаги видеороликни томоша қиладилар. Тарбиячи: Кўрдингизми, болажонлар, энди биз расмда кўриб турган сурат- лар