Преподавание тематики азотистых органических соединений в высших учебных заведениях на основе дифференцированного подхода

Аннотация

Ключевые слова: Новые подходы в преподавании студентам высших азотсодержащие учебных заведений по тематике азотистых органических органические соединения, соединений в химической науке. Анализируются различные дифференциальный методы для эффективного обучения студентов. подход, высшее образование, методика, азотсодержащие соединения, химия. AZOTLI ORGANIK BIRIKMALAR Azotli organik birikmalarga aminlar, nitrobirikmalar, aminokislotalar, oqsillar, nuklein kislotalar kabi tarkibida azot saqlovchi birikmalar kiradi. Aminlar – ammiakning vodorodlari, uglevodorod radikallariga almashishidan hosil bo‘lgan birikmalarga aytiladi. Aminlar uglevodorod qismiga qarab to‘yingan, to‘yinmagan va aromatik uglevodorod- larning aminlariga bo‘linadi. Ular aminoguruhning soniga qarab, mono-, di- va poliaminlar holida bo‘ladi [1]. Azotli organik birikmalar mavzularini yangi pedagogik texnologiyalar yordamida o‘qitishda quyidagi metodlardan foydalanish mumkin. BUNGA MISOL QILIB “FSMU” METODINI OLSAK Metodning maqsadi: Mazkur metod ishtirokchilardagi umumiy fikrlardan xususiy xulosalar chiqarish, taqqoslash, qiyoslash orqali axborotni o‘zlashtirish, xulosalash, shuningdek, mustaqil ijodiy fikrlash ko‘nikmalarini shakllantirishga xizmat qiladi. Bu interfaol metodikani azotli organik birikmalar mavzusi bilan bog‘lab dars mavzusi o‘tilsa oliy ta’limda darslar yana samarali tarzda davom etadi. Mazkur metoddan mavzuni mustahkamlashda, o‘tilgan mavzuni so‘rashda, uyga vazifa berishda hamda amaliy mashg‘ulot natijalarini tahlil etishda foydalanish tavsiya etiladi. KEYINGI USUL “TUSHUNCHALAR TAHLILI” METODI Metodning maqsadi: mazkur metod o‘quvchilar yoki qatnashchilarni mavzu buyicha tayanch tushunchalarni o‘zlashtirish darajasini aniqlash, o‘z bilimlarini mustaqil ravishda tekshirish, baholash, shuningdek, yangi mavzu buyicha dastlabki bilimlar darajasini tashxis qilish maqsadida qo‘llaniladi. Metodni amalga oshirish tartibi: • ishtirokchilar mashg‘ulot qoidalari bilan tanishtiriladi; ta’lim oluvchilarga mavzuga tegishli bo‘lgan so‘zlar, tushunchalar nomi tushirilgan tarqatmalar beriladi (individual yoki guruhli tartibda); • ta’lim oluvchilar mazkur tushunchalar qanday ma’noni anglatishi, qachon, qanday holatlarda qo‘llanilishi haqida yozma ma’lumot beradilar; • belgilangan vaqt yakuniga etgach, o‘qituvchi berilgan tushunchalarning to‘g‘ri va to‘liq izohini o‘qib eshittiradi yoki slayd orqali namoyish etadi; • har bir ishtirokchi berilgan to‘g‘ri javoblar bilan o‘zining shaxsiy munosabatini taqqoslaydi, farqlarini aniqlaydi va o‘z bilim darajasini tekshirib, baholaydi [2]. 517 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 10 (2021) / ISSN 2181-1415 Tushunchalar tahlili bo‘yicha jadval: Tushuncha Tahlili Aminlar Birlamchi amin Anilin Zinin reaksiyasi Metilamin Etilamin Nitrobirikmalar Aminlar mavzusini o‘qitishda differensial yondashuvdan foydalanish uchun talabalarni guruhchalarga bo‘lib, ularni guruh bilan ishlash ko‘nikmasini shakllantirishda katta ahamiyat kasb etadi. Guruh bilan ishlashda talaba, o‘z fikrini bayon etishi, boshqalar fikriga hurmat bilan munosabatda bo‘lishi, yakuniy to‘g‘ri ma’lumotni yetkazishi kerakligi aytiladi. Talabalarning bilim darajasidan kelib chiqqan holda quyidagi savollar beriladi: 1-guruhga: Aminlarning olinish usullaridan Nitrobirikmalarni, nitrillarni, oksimlarni va gidrozonlami vodorod atomlari bilan nikel katalizatori ishtirokida qaytarilganda aminlar hosil bo‘lishini yozing. 2- guruhga: Aminlarning olinish usullaridan Kislota amidlarga ishqoriy muhitda gipoxlorid ta ‘sir ettirib birlamchi aminlar olinishini yozing. 3-guruhga: Aminokisiotalar chirituvchi bakteriyalar ta’sirida o‘zidan karbonat angidrid ajratib chiqarib aminlar hosil qilish reaksiyasini yozing. Talabalarga bilim doirasiga qarab savollar turlicha beriladi. To‘g‘ri javoblar quyidagicha: 1-guruh javobi: 2-guruh javobi: 518 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 10 (2021) / ISSN 2181-1415 3-guruh javobi: Oliy ta’lim muasassalaridan azotli organik birikmalar mavzularini o‘qitishda bir necha samarali metodlar ya’ni usullar mavjud. Talabalar ixtisosliklarini davom ettirgan holda kimyo haqida umumiy ma’lumotga ega bo‘lish, kimning hamma narsasi bo‘limlari bo‘lashi ilmiy-nazariy va ilmiy-usubiy malumotlar berish muhim rol o‘ynaydi. Talabalar oliy o‘quv yurtida qilgan kimyo fani bo‘yicha bilimlariga tayangan holda, bizning bilim- larimizni yanada mustahkamlash, magistrlik darajasiga mos keladigan bu bilimlarni yanada chuqurlashtirib yuborish. Olgan bilimlarini mashular, ilmiy-nazariy va test savol- lari yordam berish mustahkamlab ishlash amda boshkalarga ham yetkaza bilish ko‘nik- malariga ega zo‘r. Talabalarda o‘qitish metodikasi yuzasidan majburiy ma’lumotlar berish va boshqa mos topshiriqlar bilan mustahkamlab ishlash kerak [3]. Boshqa aerozolli azotli birikmalarga yuqori molekulyar og‘irlikdagi polisiklik organik birikmalar kiradi, masalan, 1-nitropir