Интерпретация проблемы духовных потребностей в научных исследованиях ученых нашей страны

Аннотация

Калит сўзлар: Мақолада аждодларимиз томонидан яратилган бой эҳтиёж, маънавий меросда акс этган эҳтиёжларнинг одамлар маънавий эҳтиёж, турмуш фаровонлигига ижобий таъсири ёритилган. дунёқараш, Шунингдек, мамлакатимиз олимлари томонидан эҳтиёжлар жамият, шахс, тизими таснифланиши, маънавий эҳтиёжлар ривож- моддий эҳтиёж, ланишининг ижтимоий-фалсафий ва маданий омиллари технология, юзасидан бир қатор муваффақиятли илмий изланишлар маънавий ҳаёт, олиб борилганлиги чуқур илмий таҳлил қилинган. ишлаб чиқариш. 1 Basic doctoral student, Karshi State University, Karshi, Uzbekistan. E-mail: jamshidshoh@gmail.com. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 5 (2021) / ISSN 2181-1415 Интерпретация проблемы духовных потребностей в научных исследованиях ученых нашей страны АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В статье подчеркивается положительное влияние потребность, потребностей, отраженных в богатом духовном наследии, духовная потребность, созданном нашими предками, на благосостояние людей. мировоззрение, Кроме того, отражен глубокий научный анализ общество, человек, классификации системы потребностей, ряд успешных материальная научных исследований социально-философских и потребность, культурных факторов развития духовных потребностей технология, учеными нашей страны. духовная жизнь, производство. КИРИШ Инсоният тараққиётига назар ташласак, инсон эҳтиёжлари, жумладан, маънавий эҳтиёжлар доим ўсиб, юксалишиб боради. Улар ўз ривожланиш қонунларига эга. Маънавий эҳтиёжларнинг қондирилиши улардан юксакроқ бўлган янги маънавий эҳтиёжларни туғилишига олиб келади. Бу ҳолат маънавий эҳтиёжларнинг муттасил равишда юксалиб бориши қонун эканини тасдиқлайди. Маънавий эҳтиёжларнинг пайдо бўлиши, англаниши, қондирилиши, эҳтиёж- ларнинг таркиби ўзгариши ёки янги-янги эҳтиёжларнинг пайдо бўлиши, уларнинг ҳам қондирилиш жараёни доимо такрорланувчи энг муҳим, моҳиятли, биринчи даражали зарурий боғланишлардир. Маънавий эҳтиёжларни узлуксиз равишда ўсиши ва янгиларининг вужудга келиши ҳар бир жамиятга хосдир. Жамиятни янада юксалтиришда маънавий эҳтиёжларнинг қондирилиши муҳим аҳамият касб этади. Инсоннинг ижтимоий моҳияти, тафаккур ва жамият, маънавият ва ижтимоий муҳит муносабатлари, инсон эҳтиёжи, ҳаётий талаблари ва нафси хусусиятлари ҳақидаги фикрлар Шарқ ижтимоий-фалсафий тафаккури намояндалари: Форобий, Беруний, Ибн Сино, Юсуф Хос Ҳожиб, Жалолиддин Румий, Алишер Навоий ижодиётида ифодаланган бўлиб, уларнинг қарашларида акс этган инсон маънавияти, гуманистик ғоялари бугунги кунда ҳам ўзининг долзарб тарбиявий аҳамиятини йўқотмаган. Мамлакатимиз олимлари томонидан эҳтиёжлар тизимини таснифлаш юзасидан бир қатор муваффақиятли илмий изланишлар олиб борилиб, қисман таҳлил қилинган. Бироқ, маънавий эҳтиёжларнинг юксалиши, шаклланиши, англаб олиниши, шахсий, гуруҳий, миллий манфаатлар билан боғланиши, эҳтиёжларнинг мазмунига, инсон ва жамиятга таъсирига кўра ижобий ва салбий хусусиятлар касб этиши, эҳтиёжлар ривожини белгиловчи омиллар, эҳтиёжлар ривожининг маънавият ва бутун жамият юксалиши билан боғлиқлиги каби долзарб масалалар чуқур таҳлилларга таянувчи илмий изланишлар олиб боришни тақозо этади. АДАБИЁТЛАР ТАҲЛИЛИ ВА МЕТОДЛАР Мазкур мақолани таҳлил қилиш жараёнида илмий билишнинг обективлик, тарихийлик ва умумийлик усулидан фойдаланилди. Шунингдек, маънавий эҳтиёжлар – аждодларимиз ҳамда юртимиз олимларининг илмий-тадқиқот 485 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 5 (2021) / ISSN 2181-1415 предмети сифатида тизимли ёндашув асосида таҳлил қилинди. Эркаев А. нинг “Маънавият – миллат нишони” китоби, “Маънавиятнинг уч қонуни” номли мақоласи, Абу Наср Форобийнинг “Фозил одамлар шаҳри” асари ва бошқа адабиётлар рўйхатида келтирилган муаллифларинг назарий-фалсафий қарашлари илгари сурилган илмий мақолалар методологик манба бўлиб белгиланди. МУҲОКАМА ВА НАТИЖАЛАР Қадимги дунё донишмандлари, хусусан, Зардушт, Конфуций, Будда, антик замон алломалари замонидан бошлаб ҳозирги кунгача инсон муаммоси тўғрисида фикр юритилганида унинг моҳиятини ақл, тил, ахлоқ, одоб ва эҳтиёжларга боғлаб тавсифлаш анъанаси давом этиб келмоқда. Марказий Осиёнинг энг қадимги ёзма манбаи бўлган “Авесто”дан тортиб шу кунгача юзага келган ижтимоий-фалсафий фикрларда маънавий ва ахлоқий эҳтиёжлар мазмунини инсон билан боғланган ҳолда тавсифлаб келади. Хусусан, комилликка интилишнинг моҳияти ва зарурияти ҳақидаги масала қадимги Шарқда юзага келган дастлабки фалсафий-назарий масалалардан биридир. У “Авесто”да таҳлил қилинган. Бу асарда ифодаланган “эзгу фикр, эзгу сўз, эзгу амал” бирлиги инсонда маънавий эҳтиёжларни шакллан- тиришда ниҳоятда катта аҳамиятга эга бўлиб, унда ҳозирги замон учун ҳам беҳад ибратли бўлган сабоқлар борлигини кўриш мумкин. Марказий осиёлик мутафаккирларнинг фалсафий қарашларида бундай фикрлар устувор ўрин тутган. Абу Наср Форобийнинг фикрича, ахлоқий камолотни маънавий эҳтиёжга айлантирган инсон ўз руҳи, ғурури ва виждонини қадрлаши, ўзи гўзал ва яхши хислатли, қўрқ