IKKINCHI JAHON URUSHI YILLARIDA O’ZBEKISTON AHOLISINING MAISHIY MUAMMOLARI.

Аннотация

In this research work, household problems of the population of Uzbekistan during the war years, i.e. housing, food, providing medical services to the population, and a number of other household issues were analyzed. Key words: front, evacuation, housing, agriculture, labor, women, children, famine, disease, medical service. БЫТОВЫЕ ПРОБЛЕМЫ НАСЕЛЕНИЯ УЗБЕКИСТАНА В ВРЕМЯ ВТОРОЙ МИРОВОЙ ВОЙНЫ. Аннотация. В данной исследовательской работе были проанализированы бытовые проблемы населения Узбекистана в годы войны, а именно жилье, питание, оказание медицинских услуг населению и ряд других бытовых вопросов. Ключевые слова: фронт, эвакуация, жилье, сельское хозяйство, труд, женщины, дети, голод, болезни, медицинское обслуживание. Kirish. Ikkinchi jahon urushi Sovet Ittifoqini chuqur iqtisodiy va ijtimoiy inqirozga olib keldi. Garchi urush vayron qilmagan bo'lsa-da, O'zbekiston ham bundan mustasno emas edi. Urushga erkaklarining safarbar etilishi, 1 mln dan ortiq aholining evakuatsiya va deportatsiya qilinishi natijasida aholi o’rtasida turar-joy, oziq- ovqat tanqisligiga sabab bo’ldi. Tibbiy xizmatni qoniqarsizligi, kasallik va ochlikdan o’lim soni ko’paydi. Adabiyotlar tahlili va metodlar. Sovet davridagi va undan keying yillardagi ma’lumotlarda O’zbkeiston SSR tarixi IV tomlik, Sirojov O. Turdiyev S, Inayatov H va boshqa bir qator mualliflar asosan sanoat va qishloq xo’jaligi bilan bog’liq bo’lgan masalalar, sanoat maxsulotlarini yetkazib berish hamda jangohlardagi jasoratlar haqida umumlashtirilgan ma’lumotlar bor. Lekin, urush yillarida aholining maishiy muammolari alohida tahlil etilmagan. Natijalar va muhokama. Urush Sovet Sotsialistik Respublikasining barcha sohalariga ta'sir ko'rsatdi. Erkaklar urushga safarbar etilish, sanoat ishlab chiqarishini urush davri ehtiyojlariga mos ravishda o'zgartirish, evakuatsiya qilingan zavodlar o'rnatilishi, qishloq xo'jaligi ishlab chiqarishi ko'proq oziq-ovqat mahsulotlarini o'z ichiga olgan holda kengaytirilishi, evakuatsiya qilingan aholini oziq-ovqat va boshpana bilan ta’minlash kabi muammolar yuzga keldi. Bu esa, mahalliy 8 6 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 8 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ aholining maishiy hayotini og’ir ahvolga solib qo’yadi. Urushning betartibligi va keng qamrovli safarbarlik O'zbekistonda ishlab chiqarishi sohasiga va jamiyatiga juda xilma-xil ta'sir ko'rsatdi. Sanoat ishlab chiqarishining hayratlanarli darajada portlashi bilan birga, qishloq xo'jaligi ishlab chiqarishi halokatli darajada pasaydi. sanoat ishchilari toʻyib ovqatlanmaslikdan , dehqonlar ochlikdan oʻlgan boʻlsa, shahar bozorlari va qishloq joylarida oziq-ovqatlarni narxi qimmat bo’lib, pulning qardsizlanishi [1] yuzaga keldi. Shaharlarda ham, qishloqlarda ham jinoyat va o'zlashtirish ko'paydi. davlat qatag'onlari ko'payib, minglab ishchilar va kolxozchilarni soxta jinoyatlar bilan qamoqqa tashladi. Dushman egallagan hududlardagi qishloq xo'jaligiga ham katta zarar yetkazildi. Bosqinchilarning xujumidan oldin 70 million gektardan ortiq maydonga don va texnik ekinlar ekilgan, 25 millionga yaqin qoramol, 19 million cho'chqa va 27 million qo'y-echki boqilgan. Germaniya fashistlari tomnidan ulkan unumdor yerlar egallab olingan. Umuman olganda, mamlakat ekin maydonlarining 47 foizi bosib olingan hududda joylashgan bo'lib, bu urushdan oldin umumittifoq g'alla yetishtirishning yarmini, barcha qand lavlagi yetishtirishning 86 foizini va umumiy hosilning 50 foizini olish imkonini berdi. Urushning birinchi kunlaridanoq korxonalarning katta qismi jangovar zonada joylashgan. Dushman bosib olgan hududdagi sanoat korxonalari evakuatsiya qilindi. Ko’chirilmay qolganlari esa butunlay vayron qilindi. SSSR Oziq-ovqat sanoati xalq komissarligiga qarashli bo’lgan 5500 ta korxona jiddiy zararlangan. Eng muhim iqtisodiy rayonlarning vaqtincha yo'qolishi SSSR xalq xo'jaligiga katta zarar etkazdi, uning ko'plab muhim tarmoqlarining yirik ishlab chiqarish quvvatlari uzoq vaqt davomida to'xtatildi. Urush boshlanishi bilan O’zbekistonga dushman bosib olgan hududlardan aholining evakuatsiya qilish jarayonlari boshlandi. Respublika aholisi evakuatsiya qilinganlarga katta g'amxo'rlik ko'rsatdi. Ularga uy-joy, oziq-ovqat, kiyim-kechak bilan yordam berdi. Ota-onasidan ayrilgan evakuatsiya qilingan bolalarga alohida e’tibor qaratildi. 1942-yil 2-yanvarda Toshkent ayollari O‘zbekistonning barcha ayollariga murojaat qilib, evakuatsiya qilingan bolalarga onalik mehrini ko‘rsatishni so‘radi. 1942 yilning avgustiga kelib O‘zbekistonda 3000 ga yaqin oila evakuatsiya qilingan bolalarni tarbiyalash uchun olib ketdi, biroq davlatdan moddiy yordam olishdan bosh tortdi. Birgina Toshkent shahrida 643 ta oila va 69 ta jamoa oldi. Ota-onasiz qolgan bolalarni tarbiyalash. Jami 4,5 mingdan ortiq turli millat farzandlari o‘zbeklar oilasiga qabul qilindi. Shahmed va uning rafiqasi Baxrining Shamaxmudovlar oilasi 15 nafar yetim bolani, Xamit Samadov 13 nafarni asrab old