Уровень жизни населения и территория обслуживания

Аннотация

В статье рассматривается актуальные вопросы перспективы повышения уровень жизнинаселениенаоснове развитиесферы услуг Annotating:Development of encreasing level of living of population in the field of development of services. Ключевые слова:услуга, сервис, сфера услуг, уровень жизни населения, качество жизни, потребности, потребление, издержки потребления, благосостояние, сбережения населения, заработнаяплата,доходынаселения,свободноевремя. Key words: service; service sphere: level being of population, quality of being, the high quality level of being,factors, prosperity, deposities of population,population incomes, minimumwage, faxes. Жаҳон амалиётида мамлакат аҳолисининг турмуш даражаси қатор муҳим омиллар уйғунлигида тавсифланувчи хизмат кўрсатиш соҳасининг кўлами, унинг муҳим макроиқтисодий кўрсаткичлардаги улуши, аҳоли жон бошига хизматларнинг ҳажми орқали аниқланади. Хизмат кўрсатиш соҳаси муайян давлат иқтисодиётига катта ижобий таъсир кўрсатади ва тўғридан-тўғри аҳоли турмуш даражасининг ошишига хизмат қилади. Бинобарин, ривожланган мамлакатларда соҳанинг ялпи ички маҳсулотдаги улуши 74 фоизни1, умумий бандликда 70-75 фоизни ва жами корхоналар таркибида 90-95 фоизниташкил этади2. Ўзбекистонда хизмат кўрсатиш соҳасини тубдан ислоҳ қилишнинг, ўтиш даври қийинчиликларини бартараф этишда ушбу соҳадан самарали фойдаланишнинг, соҳа тармоқлари ва уларнинг таркибидаги хўжалик субъектлари фаолиятини давлат томонидан тартибга солиш ва бошқаришнинг, хизматлар соҳасини устун ривожлантиришнинг ҳуқуқий асослари яратилди. Ҳозирги даврда мамлакатимизда хизмат кўрсатиш соҳасини ривожлантиришнинг назарий- методологик, услубий, иқтисодий ва ҳуқуқий асосларини такомиллаштириш бўйича қатор, жумладан, қуйидаги устувор йўналишларда тадқиқотлар олиб борилмоқда: хизматлар соҳасини жадал ривожлантириш ва унинг миллий иқтисодиётдаги мавқеини мустаҳкамлаш; соҳа тармоқларини модернизациялаш ва замонавий техника ва технологияларни жорий этиш; хизмат кўрсатиш соҳасининг ижтимоий муаммоларини ҳал этишдаги ролини мунтазам равишда ошириб бориш,аҳолиистеъмолитаркибидахизматлар улушиникўпайтириш ва бошқалар. Жаҳонда хизмат кўрсатиш соҳасини янада ривожлантириш, унинг иқтисодиётдаги улушини ошириш, аҳоли бандлигини таъминлаш ва даромадларини кўпайтириш асосида аҳолининг турмуш даражаси ва сифатини юксалтиришга замин яратадиган замонавий илмий-тадқиқотларга алоҳида эътибор қаратилмоқда. Хизмат кўрсатиш соҳасини ривожлантириш нуқтаи назаридан ушбу масаланинг методологик-услубий ва амалий жиҳатларининг тадқиқи бугунги кунда долзарблигибиланажралиб туради. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2017 йил 7 февралдаги «Ўзбекистон Республикасини янада ривожлантириш бўйича Ҳаракатлар стратегияси тўғрисида»ги ПФ-4947-сонли Фармони ва Вазирлар Маҳкамасининг 2016 йил 26 февралдаги 55- сон «2016-2020 йилларда хизматлар соҳасини ривожлантириш дастури тўғрисида»ги қарори 1http://bukvi.ru 2JohnW.R.PhillipsSocialSecurityProgramsThroughouttheWorld:Europe,2016.P.18ISSA. 360| VOLUME5,ISSUE1,2024 ҳамда мазкур соҳага тегишли бошқа меъёрий-ҳуқуқий ҳужжатларда белгиланган вазифаларни амалга оширишдамазкур тадқиқотнатижалари муайян даражада хизмат қилади. Хизматлар тизимининг кенг қамровлиги, унда кечаётган ижтимоий-иқтисодий муносабатларнинг мураккаблиги, мамлакат равнақи ва аҳоли ҳаёт даражаси ҳамда сифати ва бошқа бир қатор муҳим макроиқтисодий кўрсаткичларга соҳа таъсирининг бениҳоя кучлилиги, хизматлар бўйича фаолият турларининг кўплиги уларни илмий таснифлаш муаммосини кескинлаштиради. Хизматларни таснифлаш муаммоси “хизмат” тушунчасининг моҳиятини очиш, унга илмий жиҳатдан асосланган ва аксарият кўпчилик тан олган таъриф ишлаб чиқиш билан узвий боғлиқ. Хизматнинг моҳиятига доир мавжуд таърифларни ҳисобга олган ҳолда, ушбу сўзларнинг луғатий маъносига тўхталишни мақсадга мувофиқ деб топдик. Ўзбекча-русча луғатда “хизмат – хизмат қилиш, иш, хизматга (ишга)оид”, деб кўрсатилган. Ўзбек тилининг изоҳли луғатида эса, хизмат; иш; лавозим; хизмат кўрсатиш; ёрдам. Бундан ташқари “Хизмат” ибораси бир неча мазмунда қўлланилиши эътироф этилган: 1. Бирор иш ёки меҳнат билан шуғулланиш; бирор ишни бажариш; иш, меҳнат. 2. Бировнинг ишини бажариш, яхшилик қилиш; яхшилик. 3. Бирор ташкилот ёки муассасада бажариладиган иш; вазифа; лавозим. 4. Иш, вазифа, функция. 5. Иш, топшириқ, вазифа. 6. Армия сафида бўлиш, ҳарбий мажбуриятни ўташ3. В.И.Дальнинг луғатида хизмат ушбу тушунча қуйидагича талқин этилган: Хизмат кўрсатиш, ёрдам, имтиёз, кўмак, кўнглини топмоқ, истагини бажо келтирмоқ. Бироқ, ушбу луғатларда келтирилган талқинларда “хизмат” тушунчасининг моҳияти тўлиқ ифодаланмаган. Ўзбек тилининг изоҳли луғатида хизмат инсоннинг иқтисодий фаолияти эканлиги эътироф этилган бўлишига қарамасдан, унинг ўзига хос хусусиятлари ҳамда бошқа иқтисодий фаолият турларидан нималари билан тўлиқ фарқланиши асослаб берилмаган. “Хизмат” тушунчаси иқтисодий категория сифатида инсоннинг меҳнат фаолиятини, ҳаракатини изоҳлаши билан бир қаторда, унинг хусусиятларини, меҳнат фаолиятининг бошқа