TALABALAR O’RTASIDA AKADEMIK MOBILLIKNI RIVOJLANTIRISHNING SHAKL, METOD VA VOSITALARI

Аннотация

This article discusses academic mobility for today's students of higher education, forms, methods and tools of mobility development, and academic mobility in European countries. Key words: Academic mobility, free movers, Erasmus program, European education system, educational programs, Bologna process. ФОРМА, МЕТОДЫ И СРЕДСТВА РАЗВИТИЯ АКАДЕМИЧЕСКОЙ МОБИЛЬНОСТИ СТУДЕНТОВ Аннотация. В статье рассматривается академическая мобильность современных студентов высшей школы, формы, методы и инструменты развития мобильности, а также академической мобильности в странах Европы. Ключевые слова: академическая мобильность, свободное передвижение, программа Эразмус, европейская система образования, образовательные программы, Болонский процесс. Akademik mobillik – talaba yoki o‘qituvchilarning mamlakatidagi yoki xorijdagi OTMlarda kelishuv asosida ma’lum muddat o‘qish yoki dars berishini anglatadi. Mobil talabalar, asosan, 2 guruhga bo‘linadi:  erkin harakatlanuvchilar – bunday turdagi talabalar o‘z xohish va tashabbuslari bilan ta’lim olish uchun boshqa hududlarga borishadi;  dastur doirasidagi talabalar – bunda OTMning o‘zi yoki uning biror fakulteti boshqa OTM bilan kelishgan holda talabalar uchun o‘zaro almashinuv dasturlarini amalga oshiradi. Dasturlar milliy va xalqaro darajada ham bo‘lishi mumkin. Masalan, Erasmus dasturi talaba 829 almashinuvi imkonini beradigan mashhur dasturlardan biri. Aslida, ta’lim olish uchun bir hududdan ikkinchi hududga ko‘chib o‘tish juda uzoq tarixga ega jarayon hisoblanadi. Odamlar qishloqdan shaharga, shahardan poytaxtga, poytaxtdan ta’limi va iqtisodi rivojlangan davlatlarga ilm olish uchun migratsiya qilishadi. Talabalar ma’lum muddat boshqa bir OTMda o‘qishi uchun eng katta imkoniyat – talaba almashinuv dasturlari hisoblanadi. Bunda talaba o‘zi o‘qiyotgan OTM bilan hamkor bo‘lgan xorij OTMlaridan birida ma’lum muddat o‘qib qaytishi mumkin. Bunday OTM xoh xorijda, xoh o‘z davlatida bo‘lsin talabaga yangi muhitda o‘qish imkonini beradi. Almashinuv dasturlari qisqa – 1 haftadan 3 oygacha, uzoq – 6 oydan bir yilgacha bo‘lishi mumkin. Akademik mobillikni rivojlantirish g‘oyasi quyidagilarga alohida e’tibor berib, erkin harakat yo‘lidagi to‘siqlarni yengib o‘tishni o‘z ichiga oladi: • talabalar uchun - ta’lim va kasbiy tayyorgarlik imkoniyatlaridan foydalanish; • o‘qituvchilar, tadqiqotchilar va ma’muriy xodimlar uchun - Yevropada tadqiqot, o‘qitish uchun foydalanilgan vaqtni tan olish hamda kredit, ularning qonun bilan belgilangan huquqlariga ziyon yetkazmaslik. Ham talabalar, ham o‘qituvchilarning mobilligiga to‘sqinlik qiladigan eng muhim omillardan biri bu chet tillarini, ayniqsa ingliz tilini yaxshi bilmaslikdir. Rossiyaning ko‘plab universitetlarida ingliz tilida yoki boshqa xalqaro qo‘llaniladigan chet tillarida o‘qitiladigan o‘quv kurslari deyarli mavjud emas, Yevropaning ko‘plab universitetlarida so‘nggi yillarda ko‘plab ingliz tilidagi dasturlar tashkil etildi, bu intellektual resurslarni jalb qilish uchun kurashning eng muhim omillaridan biridir. O‘qituvchilar va ma’muriy xodimlarning mobilligini kengaytirish hokimiyatning qo‘llab-quvvatlashi bilan mumkin. Bunday tashabbuslarning maqsadi yangi o‘quv dasturlarining Yevropa tomonlarini rivojlantirish va mavzu tarmoqlarida hamkorlik qilishdir. Bunday davlat siyosati ikkinchisini taqqoslash va xalqarolashtirish orqali ta’lim sifatini oshirishga yordam beradi. Hukumatlar va universitetlar to‘g‘ridan-to‘g‘ri xalqaro miqyosdagi strategiyalarni ishlab chiqadilar, bu yerda ular aniq harakat qilishlari kerak bo‘lgan miqdoriy va sifat ko‘rsatkichlari ko‘rsatiladi: - hamkor universitetlar bilan qo‘shma ta’lim dasturlari soni; - chet ellik talabalar soni; - akademik dasturlar; - mobillik; - chet ellik talabalar uchun moslashish dasturlari; - mobillik dasturlarining potensial ishtirokchilari uchun til kurslari va boshqalar. 830 Buyuk Britaniya hukumati ushbu yo‘nalishda faol siyosat olib bormoqda. Bugungi kunda ikkita asosiy moliyalashtirish manbalari mavjud: - Global Global Challenges Research Fund; - Newton Fund. Ikkala mablag‘lar ham Buyuk Britaniya hukumati tomonidan qo‘llab- quvvatlanadi va qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan. Britaniya Kengashi 2016 yilda oliy ma’lumotni xalqarolashtirishga jalb qilingan mamlakatlar soni tobora ortib borayotganligini ko‘rsatdi: 23 ta mamlakatda talabalarning akademik mobilligini rivojlantirishning samarali usullari mavjud. Eng mashhur mamlakatlar Avstraliya, Germaniya, Buyuk Britaniya va Xitoy Akademik mobillikni rivojlantirish vositalari quyidagilardir: • Yevropa kredit o‘tkazish tizimi - o‘rganilayotgan materialning shaffofligini, taqqoslanuvchanligini va shunga muvofiq ravishda malakalarni akademik tan olish imkoniyatini ta’minlaydi. Tizim Yevropaning ERASMUS dasturi doirasida 1988 yilda paydo bo‘lgan. O‘quv dasturlarining taqqoslanuvchanligi talabalarga o‘z malakalariga mos keladigan dasturlarni tanlashga imkon beradi, bu dasturlar muvaffaqiyatli bajarilishi sharti bilan o‘z universitetlarida o‘tgan m