O'ZBEKISTONDA OILA INSTITUTLARNING MUSTAHKAMLASHNING IJTIMOIY-IQTISODIY ASOSLARI

Аннотация

This article describes the importance of family institutions in our republic and the necessary measures to strengthen them. In particular, the issues of their socio-economic, spiritual application and increasing the position of family institutions in society are shown. Another such measure is the strengthening of the family code. Key words: Family Code, the concept of strengthening family institutions, Family pedagogy, marriage, Institute of Woman and Society. СОЦИАЛЬНО-ЭКОНОМИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ УКРЕПЛЕНИЯ ИНСТИТУТОВ СЕМЬИ В УЗБЕКИСТАНЕ Аннотация. В данной статье описывается значение институтов семьи в нашей республике и необходимые меры по их укреплению. В частности, показаны вопросы их социально-экономического, духовного применения и повышения позиции институтов семьи в обществе. Еще одна такая мера – усиление семейного кодекса. Ключевые слова: Семейный кодекс, концепция укрепления институтов семьи, семейная педагогика, брак, институт женщины и общества. Shaxs ma’naviyatini rivojlantirishning omillari va vositalari ko‘p. Shulardan biri farzandining ota-onaga va ota-onaning farzandiga farzandiga bo’lgan munosabat masalasidir . O‘zbek xalqinining eng qadimiy davrlardan boshlab hozirga qadar davom etib kelayotgan, o‘z ahamiyatini hech qachon yo’qotmaydigan ajoyib qadriyatlaridan biri – ota-onani farzandlar tomonidan yuksak darajada e’zozlash izzat-ikromini, hurmatini joyiga qo‘yishdan iboratdir. Farzand uchun dunyoda ota-onadan ko‘ra mehribon, aziz va mo‘tabar zot yo’q. Ota-ona farzandlarning suyanchig’i, bitmas – tuganmas boyligidir. 1 17 7 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Ota-ona o‘z farzandidan hech narsani ayamaydi. Ularning tabiat ato etgan buyukliklari ham ana shunda. O‘zbek xalqi odob-axloqi bo‘yicha, keksalarning, ota-onaning oldidan salom bermasdan o‘tishi gunoh hisoblanadi.[1] Tanishingizni biror noqulay holatda ko’rib qolsangiz o’zingizni ko’rmaslikka olganingiz va ko’rganingizni boshqalarga aytmaganingiz ma’qul. Jismoniy kamchiligi bo‘lgan - duduqlanib gapiradigan, qulog’i yaxshi eshitmaydigan, oqsoqlanib yuradigan va shu singari kishilarni xatto orqasidan bo’lsa ham mazax qilish va mayna qilish o‘ta orsizlik hisoblanadi. Bunday kishilarga aksincha sertakalluflik bilan, raxmdillik bilan muomilada bo’lish kerak. Rahmdillikni nazokat tuyg’usi boshqarishi lozim. Oila – nikohga yoki tug’ishganlikka asoslangan kichik guruh. Uning a’zolari ro‘zg’orning birligi, o‘zoro yordami va ma’naviy ma’suliyati bilan bir-biriga bog’langan. Oilaning eng muhim ijtimoiy vazifalari – inson zotini davom ettirishdan, bolalarni tarbiyalashdan, oila a’zolarining turmush sharoitini va bo’sh vaqtini samarali uyushtirishdan iboratdir. Oilaviy munosabatlar nisbatan mustaqil hodisa bo‘lsada, jamiyatdagi mavjud ijtimoiy, iqtisodiy, mafkuraviy munosabatlar bilan bilan belgilanadi va ular ta’sirida o’zgarib boradi.[2] Bugungi kunda Respublikamizda oila institutlarining ahamiyati juda katta. Oilalarning buzilishini oldini olish, ularni ijtimoiy-iqtisodiy jihatdan qo’llash davlatimiz ilgari surayotgan g’oyalardan biri hisoblandi. Jumladan oilalarda moliyaviy muammolarning kamayishiga qaratilgan qaror va konsepsiyalar yaqqol misol bo’la oladi. Jumladan, O‘zbekiston Respublikasida oila institutini mustahkamlash konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida O‘zbekiston Respublikasi 1-Prezidentining qarori(2018-yil 27-iyun) O‘zbekistonda oilani rivojlantirishga global darajada Birlashgan Millatlar Tashkilotining Barqaror taraqqiyot maqsadlari doirasida, shuningdek, 2017-2021 yillarda O‘zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yo‘nalishi bo‘yicha Harakatlar strategiyasi doirasida qaraladi. Shu bilan birga, ushbu sohada davlat siyosatini muvaffaqiyatli olib borishni to‘xtatib turuvchi bir qator tizimli muammo va kamchiliklar oila institutini mustahkamlash sohasidagi islohotlarni to‘liq ro‘yobga chiqarishga va belgilangan maqsadlarga erishishga to‘sqinlik qilmoqda. Birinchidan, tegishli idora va tashkilotlar faoliyatini muvofiqlashtirish hamda monitoring qilishning ta’sirchan tizimi mavjud emas, oilani rivojlantirish masalalari bo‘yicha davlat, fuqarolik jamiyati institutlari va xususiy sector hamkorligi past darajada; Ikkinchidan, oila institutini mustahkamlash sohasidagi ilmiy tadqiqotlar ixtisosligi tor, hozirgi hayot voqeligidan uzilib qolgan, ilmiy tadqiqotlar natijalari amaliyotga sust joriy etilmoqda; Uchinchidan, oilaning demografik rivojlanishida o‘zgarishlar yuz bermoqda, oila ajralishlari soni o‘smoqda, mazkur sohada salbiy tendensiyalar va muammolar sabablarini asoslovchi tadqiqotlar yetishmayapti; To‘rtinchidan, oilada, ta’lim muassasalarida madaniy-tarixiy meros salohiyatidan sust foydalanilmoqda, milliy mentalitetimizga yot bo‘lgan g‘oya va qarashlar ta’sirining oldini olish borasidagi ishlar samarasiz; 1 17 8 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2