ROTOR FILTRLI ChANG UShLASh APPARATI GIDRO VA AERODINAMIKASINING PARAMETRLARINI HISOBLASh

Аннотация

Maqolada Ho‘l usulda ishlovchi changli gazlarni tozalash va neytralizatsiyalash apparat konstruksiyalarining ustida ko‘plab ilmiy-tadqiqot izlanishlari olib borilgan va ularni yutuq va kamchiliklarini o‘rganish, tahlil qilish asosida ho‘l usulda changli gazlarni tozalovchi rotor filtrli apparatning yangi konstruksiyasi yaratilgan Kalit so‘zlar: changli gazlar, neytralizatsiyalash, rotor filtr, aerodinamik jarayon, qarshilik koeffitsenti, aerodinamika Yaratilgan apparat konstruksiyalarining tuzilishi, parametrlari va ish rejimlari ustida ko‘p izlanishlar, tadqiqotlar bajarildi. Izlanishlar natijasida apparat konstruksiyasida qayd etilgan kamchiliklar bartaraf etildi va changli gazlar bilan suyuqlik o‘rtasidagi to‘qnashish yuzasining va apparat konstruksiyasi parametrlarining maqbul o‘lchamlari hamda ish rejimlari aniqlandi. [1]. Apparatning maqbul ish rejimlarining asosiy afzalliklari shundan ibortki, changli gazlar aylanma xarakatdagi namlantirilgan tolali qoplama rotor filtr yuzasida to‘g‘ridan-to‘g‘ri to‘qnashishda 608 bo‘ladi. Tolali qoplamaning chang bilan to‘qnishish yuzasi ikkita bo‘lib, birinchi to‘qnashish yuzasidan o‘tib ketgan ma’lum bir miqdordagi changli gazlar tolali qoplamaning ikkinchi to‘qnashish yuzasida ushlab qolinadi. Tolali qoplama yuzasida ushlab qolingan changli gazlar apparatning pastki qismiga o‘rnatilgan vannada yuviladi va tolali qoplama ishchi holatga qaytariladi. Vannada to‘plangan changli gaz va suyuqlik shlami truba orqali qayta ishlashga yuboriladi. Apparatda tolali qoplamaning o‘lchamini 0.25-1mm qilib olish mumkin. Tolali qoplamaning qalinligi esa changli gazlarning xususiyatidan kelib chiqqan holda tanlanadi. Tolalarning diametri qancha kichik bo‘lsa uning changli gaz bilan to‘qnashish yuzasi shuncha yuqori bo‘ladi. Apparatning afzalliklaridan yana biri, to‘qnashish yuzasini hosil qiluvchi rotorli barabanni aylanishi bo‘lib, to‘qnashish yuzasining tez almashinishi va qurilmaga kirayotgan changli gazlarni tezligi hisobiga amalga oshirilishidir. Changli gazlarni tezligi hisobiga barabanni aylanishi esa o‘z navbatida sarflanadigan elektr energiyaning tejalishiga sabab bo‘ladi. Bundan tashqari changli gazlarning rotorga qoplangan tolalarga teng taqsimlanishi va ushlab qolingan chang zarrachalarini vannada tez tozalanishi hisobiga rotor filtrli apparat ish unumdorligining samaradorligi ortadi. Yuqoridagilardan kelib chiqib rotor filtrli apparatning maqbul ish rejimlarini ayrim parametrlarini ya’ni maxsus teshiklar orqali ma’lum bosim ostida oqib tushayotgan suyuqlikni gidrodinamik hamda apparatga berilayotgan changli gazlarni aerodinamik jarayonlarini o‘rganish maqsadida tadqiqotlar olib borildi. Changli gazlarni tozalash uchun maxsus teshiklardan oqib tushayotgan suyuqlik sarfi teshikning gidravlik qarshiligiga va apparatga berilayotgan changli gazlarning sarfi esa rotorga qoplangan tolali filtrning qarshilik koeffitsientiga bog‘liqligi tadqiq qilindi. Shulardan kelib chiqib apparatdagi changli gazlarni tozalash kamerasiga oqib tushayotgan suyuqlikning gidrodinamikasini o‘rganish maqsadida apparatni I-I kesimiga ta’sir qilayotgan bosimini va berilayotgan changli gazlarni aerodinamikasini aniqlash uchun apparatning II-II kesimga ta’sir qilayotgan bosimlarni tahlil qilamiz. (1-rasm) Bunga ko‘ra I-I kesimdagi umumiy yo‘qotilgan bosim quyidagiga teng bo‘ladi. ∆𝑃 = 𝑃 +𝑃 , Pa (1) 𝑐 0 1 bu yerda: P -suyuqlik oqadigan truba ichidagi geometrik bosim bo‘lib, u quyidagicha topiladi. 0 𝑃 = 𝜌𝑔𝐻 , Pa (2) 0 bu yerda: ρ- suyuqlik zichligi, kg/m3; 𝑔-erkin tushish tezlanishi, m/s2; N-suyuqlik sathi balandligi, m; 1-rasm. Rotor filtrli chang ushlash apparatining hisoblash sxemasi 609 P - suyuqlikni teshikdan oqib chiqishidagi yo‘qotilgan bosim bo‘lib, u quyidagicha topiladi. 1 𝑃 = 𝜉 𝜔𝑐 2 𝜌 , Pa (3) 1 2 𝑐 Bu yerda: 𝜉- suyuqlikni teshikdan oqib chiqishidagi qarshilik koeffitsenti, 𝜔 -suyuqlikni с teshikdan oqib chiqishdagi tezligi, m/s. 2 va 3 tenglamalarni 1-tenglamaga qo‘ysak quyidagi ko‘rinishga keladi. 𝜌𝑔𝐻 +𝜉 𝜔𝑐 2𝜌𝑐 , Pa (4) 2 (4) tenglamadan suyuqlik tezligini aniqlaymiz 𝜔 = √ 2(𝜌𝑐𝑔𝐻) = √ 2𝑔𝐻 , m/s (5) 𝜌𝑐𝜉 𝜉 Ushbu tenglik orqali apparatning bitta shtuseri teshigidan oqib chiqayotgan suv sarfini aniqlash mumkin. 𝑄 = 3600𝜋𝑅2𝜔 , m3/soat (6) 𝑐 Apparatga ishchi holatda berilayotgan umumiy suyuqlik sarfini aniqlash va changli gazni yuqori samaradorlikda tozalash uchun sarflanayotgan suyuqlikni maksimal kamaytirish va energiyatejamkorligiga erishish masalalari ko‘rildi. Apparat rotoridagi tolali qoplamani maksimal namlash uchun suyuqlikni sochuvchi shtuserlar soni aniqlanadi va umumiy suyuqlik sarfi quyidagi tenglama orqali topiladi. 𝑄 = 3600𝑛𝜋𝑅2𝜔 ,m3/soat (7) 𝑐 bu yerda: n- tolali qoplama yuzasiga suyuqlikni sochuvchi shtuserlar soni, dona; Apparat hisob sxemasining II-II kesimiga ta’sir ko‘rsatayotgan changli gaz aerodinamik bosimlarni tahlil qilamiz. Changli gazlarni apparatga berish jarayonidagi yo‘qotilgan umumiy bosim quyidagiga teng bo‘ladi. ∆𝑃 = 𝑃 +𝑃ˈ, Pa (8) ч ч ч Bu yerda: 𝑃 -changli gazla