СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ МЕХАНИЗМА НАЛОГООБЛОЖЕНИЯ КОММЕРЧЕСКИХ БАНКОВ

Аннотация

This article examines the theoretical basis for improving the mechanism of taxation of commercial banks. The positive and negative aspects of the tax on financial activities have been studied. Relevant conclusions were formed based on the studies of the conducted research. Attention is paid to the potential ways to improve the mechanisms of profit tax calculation and collection in commercial banks. By evaluating various scientific works and conducting comparative analysis, this study aims to recommend effective strategies designed specifically for commercial banks in Uzbekistan. Key words: commercial banks, regulation, taxation, taxes on financial activities, profit tax, value added tax, taxes of commercial banks, tax calculation, tax collection. СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ МЕХАНИЗМА НАЛОГООБЛОЖЕНИЯ КОММЕРЧЕСКИХ БАНКОВ Аннотация. В данной статье рассматриваются теоретические основы совершенствования механизма налогообложения коммерческих банков. Изучены положительные и отрицательные стороны налога на финансовую деятельность. На основании результатов проведенных исследований были сформированы соответствующие выводы. Уделяется внимание потенциальным путям совершенствования механизмов исчисления и сбора налога на прибыль в коммерческих банках. Оценивая различные научные работы и проводя сравнительный анализ, данное исследование направлено на то, чтобы рекомендовать эффективные стратегии, разработанные специально для коммерческих банков в Узбекистане. Ключевые слова: коммерческие банки, регулирование, налогообложение, налоги на финансовую деятельность, налог на прибыль, налог на добавленную стоимость, налоги коммерческих банков, расчет налогов, сбор налогов. Tijorat banki – tijorat asosida bank faoliyati, ya'ni mablag‘larni jalb qilish va kreditlarni taqdim etish, bank hisobvaraqlarini ochish va uni yuritish hamda to‘lovlarni o‘tkazish kabi 3 09 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ amaliyotlarni amalga oshiruvchi kredit tashkilotidir. Tijorat banklari – bo’sh pulga (jamg‘armaga) ega va pulga muhtoj bo‘lganlar o‘rtasidagi vositachilardan biri hisoblanadi. Tijorat banklari faoliyatini tashkil qilish asoslari bozor iqtisodiyoti sharoitida tijorat banklarining faoliyati foyda olishga yo‘naltirilgan bo‘ladi. Bozor iqtisodiyoti sharoitida bank foydasining iqtisodiy mohiyati yangicha ijtimoiy-iqtisodiy tus olib bormoqda. Chunki tijorat banklarining foydasi bank kapitali to‘planishining va bank rivojlanishining asosiy manbasidir. Bank foydasining o‘sib borishiga ta’sir qiladigan bir necha xil omillar mavjud bo‘lib, bular: bankning rentabelligi, vaqtincha bo‘sh mablag‘larning samarali ishlatilishi, turli xil pullik xizmatlar ko‘rsatish doirasini (faktoring, lizing xizmatlari va h.k.) kengaytirish, foyda keltirmaydigan aktivlarni kamaytirish, foyda keltiruvchi aktivlarni ko‘paytirish va boshqa omillar hisoblanadi. Iqtisodiy rivojlanish bosqichida tijorat banklarining asosiy ish tamoyillaridan biri- yuqori darajada foyda olishga qaratilgan bo‘ladi. Banklarning faoliyati doimo foyda ko‘rish bilan bog‘liq bo‘lmasdan, ular faoliyatida zarar ko‘rish ehtimoli ham uchrab turishi mumkin. Banklar faoliyati ijobiy bo‘lgan hollarda, ularning foyda olish va salbiy faoliyat natijasida, banklarning zarar ko‘rish ehtimoli yuqori darajada bo‘ladi. Yuqorida aytilgan foyda keltiruvchi rezervlarni amalda tatbiq qilish jarayonida, bankning ish faoliyati iqtisodiy jihatdan risk (zarar ko‘rish ehtimoli) bilan bog‘liq bo‘ladi. Bugungi kunda tijorat banklari faoliyatini soliqqa tortishning o‘ziga xos xususiyatlari quyidagilar bilan xarakterlanadi: keng ko‘lamdagi soliq chegirmalaridan keng foydalanish (kreditlar bo‘yicha ehtimoliy yo‘qotishlarga rezervlar, foyda bazasini ko‘rilgan zararlar summasiga kamaytirish va boshqalar), foizli daromad olish bilan bog‘liq foizli xarajatlar bo‘yicha cheklovsiz chegirmalarni taqdim etilishi, bank faoliyati bilan bog‘liq asosiy operatsiyalarni QQS to‘lashdan ozod qilinishi. Global moliyaviy inqirozni kelib chiqish sabablari va uning oqibatlarini bartaraf etishda bank sektorini tartibga solish va soliqqa tortish o‘rtasidagi mavjud bo‘lgan muammolarni ko‘rsatib berdi. Keynes (1936) ta’kidlashicha, soliqlar fiskal funksiyasidan tashqari iqtisodiyotni tartibga solish, rag‘batlantirish va daromadlarni boshqarish vositasi funksiyalariga ega, soliqning bu funksiyalari uni iqtisodiyotni tartibga solish va iqtisodiy barqaror o‘sishni ta’minlash vositasi sifatida foydalanish zaruriyatidan kelib chiqadi. Yevropa komissiyasining (moliyaviy sektorni soliqqa tortish to‘g‘risidagi ma’ruzasida soliq solishda muhim bo‘lgan uchta argument keltirib o‘tilgan. Soliqqa tortish moliyaviy sektorni faoliyati bilan bog‘liq risklarni pasaytirish maqsadlari uchun qo‘llaniladigan tartibga solishga muhim vosita deb qaralgan. Ikkinchidan, daromad manbai bo‘lib, banklar soliq to‘lovchi sifatida davlat moliyasiga adolatli xissa qo‘shishi mumkin va uchinchida