Организация турецких государств: новый уровень дипломатических отношений между Турцией и Узбекистаном

Аннотация

In this article, the history of mutual diplomatic relations between the Republics of Uzbekistan and Turkey, which are equal members of the Organization of Turkic States, cooperation agreements and information on their activities first in the Cooperation Council of Turkic-speaking States and then within the framework of the Organization of Turkic States, as well as opinions on mutual agreements on the development of the region are presented. As the main goal, an attempt was made to cover the new integration processes between the Turkic countries. The results of social, economic, cultural, scientific and political cooperation are described in the development of mutual cooperation relations. Калит сўзлар: Туркия, Ўзбекистон, Ислом Каримов, Шавкат Мирзиёев, Ражаб Тоййип Эрдоған, Туркий тилли давлатлар ҳамкорлик кенгаши, глобализация, Чўлпон ота саммити, Боку саммити, Марказий Осиё. Ключевые слова: Турция, Узбекистан, Ислам Каримов, Шавкат Мирзиёев, Реджеп Тайип Эрдоган, Со- вет сотрудничества тюркоязычных государств, глобализация, Чолпон-Атинский саммит, Бакинский саммит, Центральная Азия. Keywords: Turkey, Uzbekistan, Islam Karimov, Shavkat Mirziyoev, Rejep Tayyip Erdogan, Cooperation Council of Turkic Speaking States, globalization, Cholpon-Ata Summit, Baku Summit, Central Asia. Кириш. даврда Туркия Республикаси Ўзбекистоннинг суве- рен давлат сифатидаги мустақиллигини биринчи XXI асрнинг дастлабки йигирма йилидаёқ бутун бўлиб тан олди. Ўзбекистон учун Яқин ва Ўрта дунёда глобализациялашув тезлашиб кетди. Барча Шарқ мамлакатларининг ҳар томонлама – ҳам соҳалар кенг қамровли ўзгаришларга учради. Бу- тарихий, ҳам диний, ҳам урф-одату анъаналари ва тунжаҳон иқтисодий, сиёсий, маданий интегра- тил-маданият жиҳатидан бир қадар яқинлиги бор. ция ва унификация (ўзаро бир-бирига яқинлашув жараёнлари) жараёнига кириб бормоқда. Ишлаб Материал ва метод. чиқаришда янги нанотехнологияларнинг жорий этилиши ва роботлар меҳнатидан фойдаланиш Туркия 1991 йилда ўзининг иттифоқчилари- бошланди ҳамда инсоннинг космосга чиқиши- ни Ўзбекистонни тан олишга жуда фаол даъват га ҳам деярли тўсиқ қолмади. Бу давр ўзининг этган эди. Глобаллашаётган дунёда давлатлар халқаро меҳнат тақсимоти, капитал, ишчи кучи ва ва жамиятлар яшовчанлигини таъминлашнинг ишлаш чиқариш ресурсларининг эркин ҳаракат- асосий шарти шуки, кучлар ва имкониятларни лари, қонунчилик, иқтисодий ва технологик жа- бирлаштириш керак бўлади. Ишончли бирла- раёнларнинг стандартлашиши, шу қаторда, турли шув, иттифоқлар замирида эса, яқин ёки айни минтақалардаги мамлакатларнинг маданиятлари ўзликлар туради [1]. Туркия ва Ўзбекистон- қўшилиш ҳамда яқинлашувининг олдинги давр- нинг тарихан бир-бири билан кўплаб умумий ларга нисбатан фарқли кўриниши асосий хусуси- жиҳатларга эгалиги, тил ва маданият яқинлиги ятлар сифатида эътироф этилмоқда. Жумладан, ҳам бу жараёнда илк истиқболли қадамлар- глобаллашув жараёнидан Марказий Осиё ҳам четда нинг ташланишига туртки вазифасини ўтади. қолган эмас. Айни даврда туркий тилли мамла- Сиёсат – бу жамиятни қандай қонунлар асосида катларнинг янада яқинлашуви тезлашиб бор- бошқаришни аниқлаш жараёнидир. Сиёсат оддий моқда. Бу ҳолат туркий дунё учун қувонарли ҳамда сабабга кўра институтлар билан алоқадор: мамла- узоқ кутилган тарихий-сиёсий воқейликдир. катнинг иқтисодий тараққиёти учун инклюзив Ўзбекистон Республикасининг Туркия Ре- институтлар (аҳолининг жамият манфаати учун спубликаси билан ўзаро иқтисодий-ижтимоий жавлат бошқарувида иштирок этишига ёрдам ҳамкорлиги ўтган йиллар давомида ривожланиб беради. Улар майда гуруҳларнинг ресурсларни борди. Собиқ Иттифоқ қулаб, янги республикалар бутун жамият зарарига (сайлов институти, суд шаклланаётган ва бу давлатларнинг жаҳон ҳам- ҳокимияти мустақиллиги кабилар) ўз фойдаси жамияти билан интеграцияси энди бошланган бир 41 Alfraganus University учун қайта тақсимлашига йўл қўймайди) яхшироқ тўғрисида шартнома, консуллик ваколатхонала- бўлгани ҳолда, айрим шахслар ёки гуруҳлар учун рини айирбошлаш тўғрисида Протокол, иқтисодий экстрактив институтлар (давлат элитасига мам- ва савдо соҳасидаги ҳамкорлик тўғрисида битим, лакатнинг қолган аҳолисини ўз манфаати йўлида маданият, фан, таълим, соғлиқни сақлаш, спорт эксплуатация қилишга (масалан, ҳокимиятни ва туризм соҳасидаги ўзаро ҳамкорлик тўғри- меросий қолдириш, жамиятдаги табақаланишни сидаги битим, транспорт ва коммуникациялар ошириб юбориш, лоббизм каби) имкон беради. соҳасидаги ҳамкорлик тўғрисидаги битим, ахборот Бундай институтлар, қоида тариқасида “тепадан айирбошлаш, телевидение ва радио эшиттириш пастга” қилиб яратилади ва уларнинг барқарор- бўйича ҳамкорлик қилиш ҳақида протоколлар ва лигини ҳукмрон “синф” қўллаб-қувватлайди) бошқа қатор ҳужжатлар расман имзоланганди [3]. яхшироқ бўлиши мумкин [2]. ХХ асрнинг сўнгги Бу жараёнлар ўзаро қадриятларга асосланган ўн йиллигида тарихан қардош бўлган мамлакатлар ҳамкорликнинг тикланиши, бошланган кенг ўзаро яқин ҳамкорлик алоқаларини ўрнатдилар. кўламли ишларнинг бундан кейин ҳам тўхтовсиз Инклюзи