СБОРНИК, ИССЛЕДОВАНИЕ И СОВРЕМЕННОЕ СОСТОЯНИЕ КАРАКАЛПАКСКИХ ТРАДИЦИОННЫХ НАРОДНЫХ ПЕСЕН.

Аннотация

This article talks about the collection, research and current status of Karakalpak traditional folk songs, folklore and genres. Key word: spoon, folklore, organization, national, poetry, genre, traditional СБОРНИК, ИССЛЕДОВАНИЕ И СОВРЕМЕННОЕ СОСТОЯНИЕ КАРАКАЛПАКСКИХ ТРАДИЦИОННЫХ НАРОДНЫХ ПЕСЕН. Аннотация. В данной статье говорится о сборе, исследовании и современном состоянии каракалпакских традиционных народных песен, фольклора и жанров. Ключевые слова: ложка, фольклор, организация, национальная, поэзия, жанр, традиционная. Búgingi kúndе mádеniy rawajlanıwdıń barısı qay dárеjеdе kúshli bоlsa da, xalıqtıń fоlklоrǵa dеgеn zárúrligi sónbеydi. Sоǵan qaramay, biz qálеymizbе yaki jоqpa, dástúriy fоlklоr janrlarınıń, sоnıń ishindе dástúr qоsıqlarınıń da búgingi jaǵdayı, оlardıń janlı jasaw shеńbеri sеzilеrli dárеjеdе ózgеrеdi. Minе, usınday bir waqıtta biz milliy fоlklоrtanıwımızdıń bul janrınıń idеyalıq-kórkеmlik tábiyatındaǵı siyasiy funkciоnallıq dárеjеsindеgi barlıq ózgеrislеrdi, hár bir janrdıń janlı atqarılıwındaǵı awhalı, оlardıń tariyxıy táǵdirin, izertleniwin úyrеniwimiz shárt. Ásirimizdiń 1930-50 jılları tiykarınan milliy folkloristika tarawında xalıq arasınınan qaraqalpaq xalıq poeziyası úlgilerin jıynaw, yaǵnıy xalıq qosıqlarınıń úlgileriniń dáslepki fondın shólkemlestiriw, olardıń quramın anıqlaw, sistemaǵa salıw, janrlıq quramın belgilew menen baylanıslı máselelerdi júzege shıǵarıwı, sonıń menen birge milliy folkloristika maydanında jergilikli milliy kadrlar bazasınıń qáliplesiwi milliy folkloristikanıń bunnan bılay rawajlanıwı ushın sharayat jaratıp beriwi menen de belgilenedi. 1960-jılǵa kelip Q.Ayımbetov, N.Dáwqaraev, O.Kojurov. Q.Maqsetov sıyaqlı ilimde belgili dárejede tájriybege, ilimiy dárejege iye alımlardan ibarat kontingentke iye edi. Sol dáwirdegi Qaraqalpaq folklorı sektorınıń baslı wazıypalarınıń biri bul folklorlıq dóretpelerdi xalıq arasınan jıynap alıw maqsetinde folklorlıq ekspeditsiyalar shólkemlestiriw edi. 1959-jıldıń aqırınan baslap, sol dáwirde Qaraqalpaq folklorı sektorına basshılıq etken Q.Maqsetov hám sektorǵa qabıl etilgen jas alımlar Q.Mambetnazarov, A.Alımov, M.Nizamatdinov, A.Karimov, K.Ernazarov, A.Paxratdinov hám t.b. jas qánigelerdiń qatnasıwında Qaraqalpaqstannıń Qońırat, Xojeli, Moynaq, Shımbay Taxtakópir, Kegeyli rayonları aymaqlarına folklorlıq ekspeditsiyalar hám ilimiy saparlar shólkemlestirile basladı. 1 26 2 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Ásirimizdiń 1960-70 jıllar aralıǵında shólkemlestirilgen ilimiy ekspeditsiyalar dawamında Respublikanıń aymaqlarınan jazıp alınǵan xalıq poeziyası úlgileri házirgi waqıtta qolda bar hám ilimiy aynalısqa túsken materiallardıń tiykarǵı bólegin quraydı. 1960-jıllarǵa deyin endi qáliplesip kiyatırǵan qaraqalpaq milliy folkloristika iliminiń 1959-jıldıń aqırında Tariyx, til hám ádebiyatı institutınıń hám onıń quramında Qaraqalpaq folklorı sektorınıń ashılıwı menen usı sektordıń 1960- jıldan baslap-aq óz jumısın folklorlıq ekspeditsiyalardı sistemalı túrde shólkemlestiriwden baslawınıń da óz obektiv sebepleri bar edi. Sebebi, usı dáwirge kelip endi qáliplesip kiyatırǵan milliy folkloristikanıń folklorlıq materiallar bazası 1930-40 jıllarda Q.Ayımbetov, N.Baskakov, sonday-aq sol dáwirdegi A.Begimov basshılıǵındaǵı jazıwshılar shólkemi baslaması menen xalıq arasınan jazıp alınǵan folklorlıq materiallardan ǵana ibarat edi. Bul folklorlıq materiallar óziniń kóp ásirlik qáliplesiw tariyxı, bay janrlıq quramǵa, ózine tán milliy ózgeshelikke iye qaraqalpaq folklorın folkloristika iliminiń kóplegen aspektlerinde izertlew ushın júdá jetkiliksiz edi. Olardıń júdá úlken bólegi ele xalıq awzınan jıynalıp alınbaǵan edi. Bul másele dáslep folklorlıq materiallardı xalıq arasınan jıynap alıwdı qaraqalpaq folkloristika iliminde bas wazıypa sıpatında belgilewine sebepshi etedi. 1960-1970-jıllarda Respublika aymaǵına shólkemlestirilgen folklorlıq ekspeditsiyalar nátiyjesinde qáliplesken Filialdıń Fundamental kitapxanasındaǵı Qoljazbalar fondı materiallarına islengen analizler sol dáwirdegi folkloristika iliminiń rawajlanıw dárejesi, ilimiy ekspeditsiyalardı shólkemlestiriwdegi tájriybeniń azlıǵı, xalıq folklorlıq miyraslarınıń arasında ayrımlarına kóbirek dıqqat awdarıp, solardı kóbirek jazıp alıwǵa itibar beriw, sol dáwdegi xalıq miyrasın xalıq arasınan jıynaw menen baylanıslı bolǵan wazıypalarda orın alǵanlıǵın kórsetedi. Bizge belgili, sapalı jazıp alınǵan, millet folklorınıń barlıq janrların ózinde qamtıǵan keń kólemge iye folklorlıq materiallar bazası xalıqtıń ruxıy intellektuallıq dárejesin belgileytuǵın dálil ǵana bolıp qalmastan, olar folkloristika iliminiń bunnan bılay da rawajlanıwına, onıń folkloristikanıń túrli aspektlerinde keń kólemde ilimiy jumıslar alıp barıwına múmkinshilik jaratıwshı materiallar bazası da esaplanadı. Hárqanday ilimiy ekspeditsiya, sonıń ishinde folklorlıq ekspeditsiya da eń aldı menen usı ekspeditsiya jumısları ótker