ПРИКЛАДНОЕ ИСКУССТВО И ГОНЧАРНОЕ ДЕЛО

Аннотация

Applied art has a special cultural expressiveness, since it is integrated into the entire population, its way of life, everyday culture, of course, there is also elite applied art. Its experimental directions and special segments are related to certain areas of life and activity, for example, mentality. Of all the various forms of applied art, pottery for functional, domestic and decorative purposes is the richest field of study and demonstrates cultural richness. Russian ceramic art of our time “travels through times and cultures” and expresses the artistic achievements of each era. Keywords: Applied arts, pottery, porcelain. ПРИКЛАДНОЕ ИСКУССТВО И ГОНЧАРНОЕ ДЕЛО Аннотация. Прикладное искусство обладает особой культурной выразительностью, поскольку оно интегрировано во все население, его быт, бытовую культуру, конечно, есть и элитарное прикладное искусство. Его экспериментальные направления и специальные сегменты связаны с определенными сферами жизни и деятельности, например, менталитетом. Из всех различных форм прикладного искусства гончарное дело для функциональных, бытовых и декоративных целей является самой богатой областью исследований и демонстрирует культурное богатство. Отечественное керамическое искусство нашего времени «путешествует сквозь времена и культуры» и выражает художественные достижения каждой эпохи. Ключевые слова: Прикладное искусство, гончарное дело, фарфор. Kulolchilik insoniyat hayotidagi eng birinchi kashfiyot, bu albatta turmush zaruriyati bilan uzviy boglik bo’lgan amaliy izlanishlar natiyjasidir. Kulolchilik – xalq amaliy sanʼatinig eng qadimiy, gʼoyat qiziqarli turlaridan biri. Kulolchilik xalq amaliy sanʼati turlaridan boʼlib, hunarmandchilikning loydan, gildan turli buyumlar, idishlar, qurilish materiallari tayyorlaydigan sohaga kiradi. Kulolchilikda asosiy 8 74 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ xomashyo tabiiy tuproq boʼlib, loy qancha koʼp pishitilsa, sopolning sifati shuncha yaxshi boʼladi. Kulolchilik san’ati qadimgi Misr, Ossuriya, Bobil, Yunoniston va Xitoyda yuksak taraqqiyotga erishgan. Mamlakatimiz hududida kulolchiliknig koʼplab asosiy maktab va markazlari mavjud. Rishton, Buxoro, Gʼurumsaroy, Toshkent, Xorazm, Samarqand va Qashqadaryo kulolchilik maktablarini sanash mumkin. Ushbu kulolchilik maktablari bir biridan yaratilgan mahsulotlarni tayyorlanish uslubi, naqsh-gullari, rangi va pardozi bilan biri-biridan farqlanadi. Amaliy san'at har doim madaniyatning bir qismi bo'lib, u davrning mentaliteti va estetik ustuvorliklarining xarakterli xususiyatlarini ayniqsa yorqin va jadal ifodalaydi, uning rang- barangligini badiiy jihatdan jamlaydi. San'at asarlari ijodkorlari va jamoatchilikka tegishli singan g'oyalar, axloqiy ustuvorliklar va tasvirlar. Har qanday davrni ma'lum bir davrda yaratilgan san'at orqali aniq tushunish eng oson, san'at orqali uni yaratgan va idrok etgan xalqning hayoti oydinlashadi. Shu bilan birga, janrlar va san'at turlarining xilma-xilligi ularning har birini xalq madaniy hayotining ma'lum bir kesimini aks ettiradi, madaniyatning o'ziga xos fazilatlarini uzida saqlaydi, bu yo'nalish yoki janr orqali aniq ifodalanadi. Amaliy san'at, insonni o'rab turgan va uning kundalik hayotiga kiritish uchun tanlagan hamma narsa uning madaniy xususiyatlarini ifodalaydi, uning estetik fazilatlarini shakllantiradi va ular tomonidan shakllanadi. Binobarin, amaliy san'atning madaniy jixati faqat ixcham va ko'p qirrali tarzda davrning madaniy va estetik o'ziga xosligini namoyish etadi. Amaliy san'atning barcha xilma-xil turlaridan funktsional, maishiy va dekorativ maqsadlar uchun kulolchilik tadqiqotning eng boy sohasini ifodalaydi. Birinchidan, materialning o'zi, deyarli vaqt ta'siriga ega bo'lmagan holda, bizga uzoq o'tmishdagi odamlarning hayoti haqida ma'lumot olib keladi va shuning uchun kulolchilikni o'rganish an'analari deyarli barcha etnografiya, madaniyatshunoslik va san'at maktablarida rivojlangan. Kulolchilik bizga eng kam tarixiy bo'shliqlar bilan ko'pchilik xalqlar madaniyati evolyutsiyasini o'rganish imkonini beradi. Ikkinchidan, keramikaning utilitar tabiati unga "yuqori" ga mos kelmaydigan madaniy meroslarni o'zida saqlab ilgari yurishga imkon beradi. Aytishimiz mumkinki, kulolchilik amaliy san'at turi sifatida etnik madaniyatning hayotiga yoldir. Kulolchilik - pishirilgan loydan tayyorlangan mahsulotlar ishlab chiqarish bilan bog'liq bo'lgan maxsus san'at turi. Kulolchilikka kulolchilik san'ati ob'ektlari, maxsus yo'nalish sifatida koshinlar, shuningdek, chinni haykalchalar, mayishiy buyimlar va sopol panellar kiradi. Kulolchilik (yunoncha “keramos” – “loy”) — qadimiy, keng tarqalgan hunarmandchilik va san’at turi; Xuddi shu so'z sopol buyumlar ishlab chiqarishda badiiy va sanoat faoliyati natijalarini ham anglatadi. Pishirilgan loydan tayyorlangan mahsulotlar juda bardoshli. Yog'och va matodan yasalgan san'at asarlari vaqt o'tishi bilan eskiradi, kulo