РАЗВИТИЕ СТРАТЕГИЧЕСКОГО УПРАВЛЕНИЯ В СИСТЕМЕ ВЫСШЕГО ОБРАЗОВАНИЯ

Аннотация

This article provides comments on the development of strategic management in the higher education system. Creating a strategic management program is considered one of the most important factors today. Various factors influence the development of management in the educational system. Strategic management creates the necessary knowledge and skills to improve the effectiveness of this education. Key words: strategic management, professional training, corporation, types of management, administrative management. РАЗВИТИЕ СТРАТЕГИЧЕСКОГО УПРАВЛЕНИЯ В СИСТЕМЕ ВЫСШЕГО ОБРАЗОВАНИЯ Аннотация. В данной статье даются комментарии по вопросам развития стратегического менеджмента в системе высшего образования. Создание программы стратегического управления сегодня считается одним из важнейших факторов. На развитие менеджмента в системе образования влияют различные факторы. Стратегический менеджмент создает необходимые знания и навыки для повышения эффективности этого образования. Ключевые слова: стратегический менеджмент, профессиональная подготовка, корпорация, виды менеджмента, административный менеджмент. Strategik menejmentning asosiy vazifalari korxona faoliyatini tashkil eta bilish (qila olish), bozor talabi va an’anasini ko‘ra bilish, chiziqli, amaldorli, chiziq-shtabli rahbarlik tuzilmasi, xududiy tuzilmasi, ishlab chiqarishning unsurlari (marketing, biznes-reja, tashkil etish, tartibga solish, rag‘batlantirish, nazorat, hisobga olish, moyillik, rejalashtirish), boshqarish san’ati va shu kabilardir. Strategik menejment mutaxassisi deb tashkil qila olish va tadbirkorlik his-tuyg‘usiga ega bo‘lgan, kasbiy tayyorlangan mutaxassislarni aytish mumkin. Shu bilan birga u ko‘pgina ilmiy usullarni amaliy faoliyatda ishlata bilishi kerak, ijodkor ham bo‘lishi zarur. Menejment jarayoni (tashkil etish, texnologiya, rejalashtirish) tashkil etishda biznes-reja va ta’minot, moliyalash va bizne-reja, narxni shakllantirish va qarz olish, shu kabilarni vazifalashtirish, boshqaruv xodimlarini tayyorlash ilmiy-texnik taraqqiyot yutuqlarini amalga qo‘llash kabilarni ta’minlashi 3 29 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ lozim. Bozor munosabati sharoitida zamonaviy korxonalar (korxonalar, tashkilotlar) faoliyat ko‘rsatishlari uchun mahsulot tanlashi va resurslarni sotib olishi kerak. Bozor iqtisodiyotida muammolarning barchasini bozor qonunlariga bo‘ysungan holda o‘zi hal qiladi.1 Strategik menejment tizimidagi guruh – bu ikki yoki undan ziyod insonlar bo‘lib, ulardan har biri bir vaqtda boshqacha ta’sir ko‘rsatadi va uning ta’sirini o‘zi ham his qiladi. Rahbariyat o‘z ixtiyori bilan guruhlarni yaratadi, ya’ni korxonadagi tashkiliy tuzilma bo‘linmalaridir (hisobchilar, reja va boshqa bo‘limlar). Bular rasmiy guruhlar sanaladi. Rasmiy korxona (tashkilot, korxona, koorporatsiya) va guruhlar yaratilishi bilanoq, u yana ijtimoiy muhit bo‘lib qoladi, unda rahbar istamagan yo‘l-yo‘riqlar bo‘yicha xodimlar o‘zaro ta’sir ko‘rsatadilar. Ijtimoiy o‘zaro munosabatlardan ko‘pgina do‘stona guruhlar, norasmiy guruhlar paydo bo‘la boshlaydi, bularning barchasi bir bo‘lib norasmiy korxona (tashkilot, korxona) ko‘rinishini oladi. Norasmiy korxona – bu o‘z-o‘zini yuzaga keladigan insonlar guruhi, bunda ma’lum maqsadlarga erishish muntazam o‘zaro ta’sir etadi. Menejment boshqaruv tizimi va boshqaruv obʼyekti orasidagi oʻzaro munosabat boʻlib, uning asosiy vazifasi boshqaruvning zamonaviy usullarini, rahbarlik sanʼati sirlarini oʻrganishdan iborat. Boshqaruv – tanlov, qaror qabul qilish va uning bajarilishini nazorat etish jarayonidir. Uning asosiy maqsadi bozor munosabatlari sharoitida barcha boʻgʻinlarda ishlay oladigan yuqori malakali boshqaruvchilarni tayyorlashdan iborat. Menejment ijtimoiy-iqtisodiy, ijtimoiy- huquqiy, kibernetika va boshqa fanlar bilan aloqadordir. Menejment dastavval iqtisodiy nazariya fani bilan yaqindan bogʻliq. Boshqaruv sohasida strategik menejment resurslarni hisobga olish va tashkilot faoliyat yuritadigan ichki va tashqi muhitni baholash asosida tashkilotning yuqori rahbariyati tomonidan egalari nomidan amalga oshiriladigan asosiy maqsad va tashabbuslarni shakllantirish va amalga oshirishni o‘z ichiga oladi. Tashkilotni boshqarish kontekstida strategik boshqaruv tushunchasi yuqori darajadagi boshqaruv va joriy boshqaruv o‘rtasidagi farqni aks ettirish uchun 1960-1970 yillar oralig‘ida joriy qilingan. 1965-yilda Igor Ansoff uzoq muddatli rejalashtirishning avvalgi usullarini shubha ostiga qo‘ydi va strategik rejalashtirish modelini taklif qildi. Garchi ko‘plab mualliflar strategik menejmentni yangi fan sifatida yaratishga hissa qo‘shgan bo‘lsalarda, kashshoflar qatoriga Alfred Chandler (ingl. Alfred D. Chandler, Jr.), Filip Zeltsnik (ingl. Philip Selcnik), Igor Ansoff va Piter Druker tomonidan ishlab chiqilgan.2 Strategiyaning beshta elementi (Mintzbergga ko‘ra, “besh P”) – reja, pozitsiya, qabul qilish, “harakatlar namunasi”, istiqbo