ВЛИЯНИЕ ФОСФОРНЫХ УДОБРЕНИЙ НА РОСТ И РАЗВИТИЕ ОЗИМОЙ ПШЕНИЦЫ

Аннотация

Nowadays, phosphorus fertilizers are applied to winter wheat in all farms of the Republic in unscientifically unfounded terms and conditions. Because no scientific research has been conducted in this regard. In addition, it is observed that phosphorus fertilizers are used in autumn wheat planted between rows of cotton, after planting, and in other periods of wheat, depending on the possibility of the farmer. This indicates that the efficiency of the used fertilizers decreases and that winter wheat is almost not using phosphorus. Therefore, scientific substantiation of acceptable norms and terms of application of phosphorus fertilizers is an urgent issue of today. Keywords: Mineral fertilizer, winter wheat, the growth and development, growth periods of the plant, the effectiveness of fertilizers. ВЛИЯНИЕ ФОСФОРНЫХ УДОБРЕНИЙ НА РОСТ И РАЗВИТИЕ ОЗИМОЙ ПШЕНИЦЫ Аннотация. В настоящее время фосфорные удобрения вносятся под озимую пшеницу во всех хозяйствах республики в ненаучно необоснованных условиях. Потому что никаких научных исследований на этот счет не проводилось. Кроме того, отмечено, что фосфорные удобрения вносят в осеннюю пшеницу, посеянную между рядами хлопчатника, после посева и в другие периоды пшеницы, в зависимости от возможностей агрария. Это свидетельствует о том, что эффективность применяемых удобрений снижается и озимая пшеница практически не использует фосфор. Поэтому научное обоснование допустимых норм и сроков внесения фосфорных удобрений является актуальной задачей 1 13 6 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ современности. Ключевые слова: Минеральные удобрения озимой пшеницы, ее рост и развитие, эффективность удобрений в период роста растения. Kirish. Respublikamizda hozirgi vaqtda sug‘oriladigan yerlarda bug‘doy yetishtirish evaziga don mustaqilligiga erishilib, bir qismini xorij davlatlariga sotish imkoniyatlariga erishildi. Endigi vazifa sug‘oriladigan yerlarda dehqonchilikni intensiv rivojlantirish, resurstejamkor texnologiyalar orqali mineral o‘g‘itlar samaradorligini oshirishdan iborat. Respublikada kuzgi bug‘doyni 1122600 gektar maydonga ekish rejalashtirilgan bo‘lib, shundan 60-65 % qismi g‘o‘za qator oralariga, 30-35 % qismi esa shudgordan keyin ekiladi. Shunday ekan, kuzgi bug‘doyda qo‘llaniladigan barcha agrotexnik tadbir orasida ma’dan o‘g‘itlarga, shu jumladan fosforga bo‘lgan talabini aniqlash Respublikamizda g‘allachilik sohasini rivojlantirishga va don mustaqilligini yanada mustahkamlashda hal etuvchi omil bo‘lib xizmat qiladi. Oʻzbekiston Respublikasi qishloq xoʻjaligini rivojlantirishning 2020-2030-yillarga moʻljallangan strategiyasida “...aholining oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlash, qishloq xo‘jaligida ilm-fan, ta’lim, axborot va maslahat xizmatlari tizimini rivojlantirish, qishloq xo‘jaligida intensiv innovatsion texnologiyalarni joriy qilish, atrof-muhitni muhofaza qilish, tuproq unumdorligini oshirish, ekologik sof mahsulot yetishtirish” kabi vazifalar belgilangan. Bu borada mazkur vazifalarni amalga oshirish uchun karbamid asosidagi suspenziyaning kuzgi bug‘doy uchun maqbul me’yor va muddatlarini aniqlash bo’yicha ilmiy izlanishlar dolzarb hisoblanadi. Tipik boʻz tuproqlarining mexanik tarkibi hamda qoʻllanilgan oʻgʻitning meʼyor va muddatlariga bogʻliq holda oʻsimlik oʻzlashtiradigan mineral o’g’itlarni yogʻin-sochin va sugʻorish suvi taʼsirida pastki qatlamlarga yuvilish darajasi va oʻsimliklarni oʻzlashtirishi hamda don hosili va sifati aniqlanadi. Sugʻoriladigan tipik boʻz tuproqlar sharoitida gʻoʻza qator oralariga ekiladigan kuzgi bugʻdoyda fosforli azotli kaliyli oʻgʻitni qoʻllash meʼyor va muddatlariga bogʻliq holda tuproqdagi nitratli azot, harakatchan fosfor, almashinuvchi kaliyning dinamikasi va oʻsimlik NPK oʻzlashtirishi, bir tonna don uchun sarflashi hamda fosforni foydalanish koeffitsiyenti, don hosili va sifatiga taʼsirini aniqlashdan iboratdir. Tadqiqot uslubiyati. Kuzgi bugʻdoy oʻtkaziladigan agrotexnik tadbirlarga bogʻliq holda maʼdan oʻgʻitlar jumladan mineral oʻgʻitlarni maqbul meʼyorlarining samaradorligi koʻpgina izlanishlarda jumladan, T.P.Piraxunov, N.M.Ibragimov, L.A.Mirzayev, B.X.Tillabekov, I.Abduraxmonov, D.U.Gʻofurov., B.K.Atoyev, S.K.Maxammadiyev, M.A.Usmonova va boshqa olimlar – tadqiqotchilar tomonidan oʻrganilgan. A.S.Avdoninbug‘doyning ma’dan o‘g‘itlarga, xususan azotga, fosforga va kaliyga bo‘lgan t alabi va o‘zlashtirishi o‘simlikning sut-mum pishish davriga qadar davom etadi deb hisoblaydi. L.A.Zuyev va P.F.Golubeva larning fikricha bug‘doy fosforli o‘g‘itlarga o‘sish va rivojlanishining dastlabki kunlaridanoq ehtiyoj sezadi. Ammo, respublikamiz tuproqlarida fosfor, kaliy va organik oʻgʻitlarning yetishmaganligi, almashlab ekish tizimi oʻzgarganligi, maʼdan oʻgʻitlarni bir tomonlama qoʻllanilishi tufayli tuproq unumdorligi pasayib bormoqda. Sugʻoriladigan tipik boʻz tuproq, azot, fosfor va mahalliy kaliy oʻgʻiti, kuzgi bugʻdoyning “Gro