ЧЕМ БОЛЬШЕ МЫ ТОБОЙ ГОРДИМСЯ, ТЕМ МЕНЬШЕ АЛЬФРАГАНУСА!! АЛЬ-ФАРГАНИ – НАША ГОРДОСТЬ

Аннотация

In this thesis Al-Fargani, also known as ALFRAGANUS in Latin, is about our most famous scholar and we will walk through his life path. Alfraganus was an influential astronomer and scientist who lived in the 9th century. He made a great contribution to the world of astronomy and science in the golden age of Islam. He wrote many scientific works. About the ways of life that we will set an example for the next generation... Key words: Alfraganus, astronomy, geometric, calculation, universe, earth, sky, star. ЧЕМ БОЛЬШЕ МЫ ТОБОЙ ГОРДИМСЯ, ТЕМ МЕНЬШЕ АЛЬФРАГАНУСА!! АЛЬ-ФАРГАНИ – НАША ГОРДОСТЬ Аннотация. В этой диссертации. Аль-Фаргани, также известный как АЛЬФРАГАН на латыни, рассказывает о нашем самом известном ученом, и мы пройдем его жизненный путь. Альфрагани был влиятельным астрономом и ученым, жившим в 9 веке. Он внес большой вклад в мир астрономии и науки в золотой век ислама, написал множество научных трудов. Об образе жизни, который мы покажем примеру следующему поколению... Ключевые слова: Альфраган, астрономия, геометрическая, расчет, вселенная, земля, небо, звезда. O‘rta asrlarda yashagan Markaziy osiyolik olimlar orasida buyuk astronom, matematik va geograf al-Farg‘oniy salmoqli o‘rin egallaydi. Olimning to‘liq ismi Abul Abbos Ahmad ibn Muhammad ibn Kasir al-Farg‘oniydir. Manbalarda uning farg‘onalik ekanligidan tashqari deyarli boshqa ma'lumotlar saqlanmagan. Tarjimai hol Lekin shuni ham e'tiborga olish kerakki, O‘rta asrlarda musulmon o‘lkalarida bo‘lgan an'anaga binoan, mamlakat poytaxti yoki markazini ham mamlakat nomi bilan atashgan. Masalan, 995 yilgacha Xorazmning poytaxti bo‘lgan Kotni, keyingi poytaxti Gurganjni ham Xorazm deyishgan. Ba'zi arab mamlakatlarida bu odat hozir ham saqlanib qolgan. Misrning poytaxti Qohirani - Misr, Shom (Suriya)ning poytaxti Damashqni - Shom deyilishi shundan. Ana shu odatga ko‘ra, O‘rta asrlardagi Farg‘ona vodiysining markaziy shahri Axsikatni ham Farg‘ona deyishgan. Al-Farg‘oniy Farg‘ona vodiysining Qubo (quva) qishlog‘ida 6 42 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ tug‘ilgan. Shunisi ma'lumki, al-Farg‘oniy xalifa Xorun ar-Rashidning sharqiy yerlaridagi muovini, o‘g‘li Abdullohning (bo‘lajak xalifa al-Ma'munning) Marvdagi olimlari doirasiga kirgan. Ehtimol, Abdulloh yoshligidan bilimga chanqoq bo‘lgani uchundir, 806 yili Marvga noib bo‘lib tayinlanganida, Movarounnahr, Xuroson, Xorazmdan olimlarni va iste'dodli yoshlarni to‘play boshlagan. Bu olimlarning asosiy qismi Abdulloh u yerga kelganidan avvalroq to‘plangan bo‘lishi ham ehtimoldan xoli emas, chunki Marv avvaldan, Sosoniylar davridanoq yirik ilmiy markaz hisoblangan. 615 yili eng so‘nggi Sosoniy shahanshoh Yazdigard ibn Shahriyor arablar ta'qibidan qochib bu yerga kelganida poytaxtdagi kutubxona kitoblarini ham olib kelganligi ma'lum. Marv arablar qo‘l ostida ham o‘z mavqyeini yo‘qotmadi, aksincha, to mo‘g‘ul istilosigacha o‘sib bordi. Shunga ko‘ra, uning IX asr boshida xalifalikning yirik ilmiy va madaniy markazi bo‘lganligi tabiiydir. Al-Farg’oniy, shuningdek, Alfraganus nomi bilan ham tanilgan, islom oltin davrining taniqli astranomi, matematiki va yozuvchisi edi. U miloddan avvalgi 800- yillarda hozirgi O’zbekiston hududida joylashgan Farg’ona shahrida tug’ilgan. Farg’ona o’sha davirda muhim madaniy va illmiy markaz bo’lib, turli fanlar, jumladan astranomiya rivojiga turtki bo’ldi. Al-Farg’oniyning asosiy astranomik asari «Samoviy harakatlar va umumiy ilmi nujum kitobi» XII-XIII asrlarda Yevropa tillariga tarjima qilingan va ushbu kitobi bir necha yillar davomida Yevropa Universitetlarida astranomiyada asosiy darslik vazifasini o’tagan. Allomaning Yer sharsimon shakilda ekanligi borasidagi qarashlari oradan sakkiz yuz yil o’tib amalda isbotlangan mashhur sayyoh Xristafor Kolumb « Yer meridianining bir darajasi miqdori haqida Al-Farg’oniy hisoblarining tog’iriligiga to’la ishonch hosil qildim» deya dasxad qoldirgan. Al-Farg’oniyning eng muhim ilmiy faoliyati astranomiya sohasida bo’lgan. U bir qancha nufuzli asarlar yozgan, ulardan eng mashhuri «Kitob az-zij» (Astranomik jadvallar kitobi). Bu kitobda kuzatuv astranomiyasi sohasidagi batafsil yutuqlar, jumladan samoviy jisimlar joylashuvi va harakati haqidagi muhim ma’lumotlar berilgan. U olti asrdan ko’proq vaqt davomida islom olami va yevropada eng ko’p qo’llaniladigan va hurmatga sazavor astranomik matnlardan biriga aylandi. Al-Farg’oniyning «Kitob az-Zij» asarida astranomiyada qo’llaniladigan turli matematik usullar va asboblar, jumladan, takomillashtiriladigan astrolabya ham taqdim etilgan. «Kitob ul-harakot as-samoviyya va javome ilm an-nujum». Al-Farg’oniy o’z asarini «Kitob ul-harakot as-samoviy va javome’ ilm an-nujum» harakot as-samoviya va javome ilm an- nujum» «osmon jisimlari harakati va yulduzlar to’g’irisidagi bilimlar yig’indisi» deb ataladi. Ahmad al-Farg’oniyning bu asarida arablar orasidagi astranomiyaga oid eng oddiy va asosiy bilimlar jaml