MIRZO ULUG‘BEK – IKKINCHI RENESSANS G‘OYALARI AMALIYOTCHISI

Аннотация

the article analyzed the worthy contribution of the great alloma Mirzo Ulugbek, who made a huge contribution to the development of world science, to the implementation of the ideas of the second Rennessans formed during the Timurid era, as well as the historical-spiritual significance of the scientific heritage of Mirzo Ulugbek in the construction of the third Renaissance Foundation in New Uzbekistan. 1. KIRISH xorijda olimning hayoti va faoliyatiga bag‘ishlangan bir qator xalqaro ilmiy anjumanlar o‘tkazildi. Bu ma’lum darajada Mirzo Ulug‘bekning olim va davlat Ko‘p asrlik tariximiz o‘zida yuksalish va arbobi sifatidagi faoliyati tarixshunosligi doirasini tanazulning qiziqarli hamda ahamiyatli bosqichlarini yanada kengayishiga imkon berdi. mujassam etgan. Tarixiy o‘tmish voqeliklarining Mirzo Ulug‘bekning ilmiy merosi qay darajada haqqoniy manzarasini tiklash bugungi kunning muhim ekanligi haqida Birinchi Prezident Islom muhim vazifalaridan biri hisoblanadi. Bunga faqat Karimov shunday degan edi: “Mirzo Ulug‘bekday arxeologik, yozma, moddiy yodgorliklarni, benazir allomaning o‘rta asrlar sharoitida namoyon numizmatik topilmalarni ishonarli va chuqur etgan ilmiy jasorati bugungi kun olimlarini ham o‘rganish orqali hamda turli tarixiy fan sohalaridagi hayratga solmasdan qo‘ymaydi... Mirzo Ulug‘bek, tadqiqotchilarning ilmiy salohiyatini birlashtirish avvalo, ilmiy farazlar bilan emas, balki sof amaliy bilangina erishish mumkin. Shu munosabat bilan uslubda ijod qildi. Minglab yulduzlarni jamlagan mashhur tarixiy shaxslarning faoliyatini, ularning mukammal xarita va bugungi eng zamonaviy ilmiy va ma’naviy merosini o‘rganish alohida hisoblardan deyarli farq etmaydigan mukammal ahamiyat kasb etadi. astronomik jadvalni yaratdi... “Ziji jadidi Bu yo‘nalishda jahon ilmiy tafakkuri rivojiga Ko‘ragoniy” deb nomlangan Ulug‘bek astronomik munosib hissa qo‘shgan mashhur olim, merosini jadvali o‘rta asrlarda lotin tiliga tarjima qilinib, ehtiyotkorlik bilan saqlagan o‘ziga xos hukmdor, Yevropa olimlari orasida keng tarqalgani bu davlat boshqaruvining ayrim yo‘nalishlarida o‘zining fikrimizning yaqqol isbotidir” [1]. buyuk ajdodi Amir Temur an’analarini davom ettirgan 2.1. MIRZO ULUG‘BEKNING Mirzo Ulug‘bek shaxsiga alohida e’tibor qaratildi. Vatanimiz tarix fani oldida o‘zbek xalqining ILMIY MEROSI mashhur vakillari ma’naviy-tarixiy merosini qayta tiklash masalasi dolzarb bo‘lib qolmoqda. Bashariyat Mirzo Ulug‘bekning ilmiy-tarixiy merosini tamadduni taraqqiyotiga ulkan hissa qo‘shgan buyuk o‘rganish an’anasi ko‘p asrlik tarixga ega. Uning olim Mirzo Ulug‘bek (Muhammad Tarag‘ay 1394- hayoti va faoliyatiga daxldor masalalar G‘arbiy 1449)ning hayoti va ijodi ham shular jumlasidandir. Yevropa, Rossiya va O‘zbekiston shrqshunoslik va tarix maktablarining vakillari olib borgan 2. METOD VA MA’LUMOTLAR tadqiqotlarda o‘z aksini topgan. Asosiysi uning Vatana, aynan O‘zbekistonda XX asr davomida Mustaqillik yillarida vatanimiz ilm-fanida mazkur muammo bo‘yicha salmoqli nashrlar e’lon yangicha metodologik yondashuvlar qaror topdi. qilindi. Bu davrdagi tadqiqotlar, bir tomondan, Mirzo Keyingi o‘n yilliklarda olimlar tomonidan mazkur Ulug‘bekning ilmiy-tarixiy merosini o‘rganish muammo bo‘yicha qator ishlarga qo‘l urildi. Ayniqsa, borasidagi muayyan yutuqlari bilan, ikkinchi Mirzo Ulug‘bek tavalludini nishonlash tantanalari tomondan esa tarixiy voqealarga noxolis baho arafasida tadqiqot ishlari yanada faollashdi. berishlar bilan ham xarakterlanadi. Aynan tarixiy Jumladan, Ulug‘bekning “Ziji jadidi Guragoniy”, voqealikni noto‘g‘ri talqin etish mustamlakachilik “Tarixi arba’ulus” kabi asosiy asarlari tarjima qilinib, davri tarixshunosligiga xos holat edi. nashr etildi. Bundan tashqari, respublikamizda hamda Mazkur dolzarb muammoning tarixini o‘rganish ma’ruzalar “Ulug‘bekning 600 yilligi konferensiyasi nafaqat Mirzo Ulug‘bekning hayoti va ijodi bilan materiallari” [3] to‘plamida o‘z aksini topdi. bog‘liq bo‘lgan yo‘nalishlardagi o‘zgarishlarni 1994 yilning 15 oktabrida o‘tkazilgan asosiy kuzatishni, balki muayyan tarixiy tadqiqotning tarix tadbirda nutq so‘zlagan O‘zbekiston Prezidenti Islom fanining uzviyligini, turli davrlarda davlatchilikning Karimov: “Bugun nasl-nasabimizni eslash va tiklash siyosiy va mafkuraviy shakllaridagi umumiy zamoni kelgan bir davrda, kelajagimizni qurayotgan jihatlarini ham namayon etadi. bir vaqtda katta g‘urur va iftixor bilan aytishimiz XX asr boshlarida Mirzo Ulug‘bek rasadxonasi mumkin: bizlarning tomirlarimizda Ulug‘bek qoni o‘rnini aniqlashdagi bahslar, uning ochilishi tarixi bor, yuragimizda Ulug‘bek ruhi barhayotdir”, [4] - bilan bog‘liq masalalar, mazkur me’moriy merosni degan edi. o‘rganishga arxeologiya fanida alohida e’tibor Mirzo Ulug‘bekning ilmiy-tarixiy merosini tadqiq qaratilganligi bilan ham qiziqarlidir. Katta hajmdagi qilish bir necha yuz yillardan beri davom etmoqda. ilmiy adabiyotlarga kompleks tarzda yondashib Shunday bo‘lishiga qaramay, mazkur muammo o‘rganish Mirzo Ulug‘bek faoliyati