КИЧИК БИЗНЕС СУБЪЕКТЛАРИНИ БАНК КРЕДИТЛАРИ ОРҚАЛИ МОЛИЯЛАШТИРИШНИ ТАКОМИЛЛАШТИРИШ ЙЎЛЛАРИ Иргашева Нигора Акбаровна Mustaqil izlanuvchi

Аннотация

Expanding the scope of financing for small business entities by banks is one of the priority directions of banking system reform in Uzbekistan. Financing small businesses through bank loans depends on the volume of funds provided, the solvency level of the entities, and the availability of low-interest loans. This article analyzes the existing problems in the practice of lending to small business entities, presents the opinions of a number of economists, and proposes scientific recommendations and solutions aimed at addressing the identified issues. Keywords: commercial bank, small business entity, financing, interest rate, strategy, innovation. КИРИШ Мамлакат иқтисодиётида кичик субъектлари фаолиятини иқтисодиётдаги ўрнини ошириш ва ривожланишини янги босқичга олиб чиқишга қаратилган қатор ишлар амалга оширилмоқда. Ш.Мирзиёев таъбири билан айтганда “«Тадбиркорликни қўллаб-қувватлаш – бу бизнинг стратегик йўлимиз! Тадбиркорлик қанча тез ривожланса, мамлакатимиз шунча қудратли бўлади, халқимиз шунча фаровон яшайди ”. Дарҳақиқат, бугунги кунда юртимизда кичик бизнес субъектлари фаолиятини такомиллаштириш орқали янги иш ўринлари яратиш, иқтисодиётга кенг қамровли инвестицияларни жалб қилиш, инновацион маҳсулотлари ишлаб чиқиш, рақобатбардош маҳсулотларни ишлаб чиқариш ҳажмини ошириш, қўшилган қиймат яратувчи маҳсулотлари салмоғини ошириш ва экспортни кўпайтиришга энг катта туртки бўлаётган йўналишларни ривожлантиришга эришилди. Мамлакат иқтисодиётида бу соҳага яратилган имкониятлар ҳисобига кичик ва ўрта тадбиркорлар сони беш йилда 2 карра кўпайди. Уларда 10,5 миллион одам даромад топиб, рўзғор тебратмоқда . Жумладан, Президентнинг 2025 йил 19 февралдаги “Кичик ва ўрта бизнеснинг иқтисодиётдаги ўрнини ошириш чора-тадбирлари тўғрисида” ги ПФ-50-сон Фармони билан иқтисодиётда кичик ва ўрта бизнеснинг ўрнини ошириш, ҳудудларда бизнес “RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 1 1-SON WWW.INFOCOM.UZ 688 муҳитини янада яхшилаш ва янги бизнес ташаббусларни амалга оширишга кўмаклашишга йўналтирилган чора-тадбирлар белгиланди . Шунингдек, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2023 йил 14 сентябрдаги ПҚ-306-сонли “Кичик бизнесни ривожлантиришни молиявий ва институционал қўллаб-қувватлаш чора-тадбирлари тўғрисида”ги қарорида Бизнесни ривожлантириш банкига кичик тадбиркорлик субъектларини ўрганишдан бошлаб, молиялаштириш ва ишлаб чиқаришни барқарор йўлга қўйгунга қадар бўлган жараёнда моддий-техник қўллаб-қувватлаш вазифаси юклатилган. Шунингдек, ижобий кредит тарихига эга бўлган кичик тадбиркорлик субъектлари учун соддалаштирилган кредитлаш тизимини жорий этиш, “бизнес ипотекаси” амалиётини йўлга қўйиш, ҳудудларнинг мастер- режасини ишлаб чиқиш ҳамда коммуникация ва инфратузилмага уланган объектларни ипотекага бериш каби вазифалар белгиланган . Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2023 йил 16 ноябрдаги ПҚ-366- сонли “Аҳолини кичик ва ўрта бизнесга кенг жалб қилишнинг қўшимча чора- тадбирлари тўғрисида”ги қарорида аҳоли ва тадбиркорлик субъектларини ўқитиш орқали уларнинг бизнес ташаббусларини молиявий ва консультатив қўллаб-қувватлаш тизимини йўлга қўйиш ҳамда “оилавий тадбиркор — микробизнес — кичик бизнес — ўрта бизнес” занжири асосида фаолиятларини кенгайтириш учун зарур шарт-шароитлар яратиш белгиланган. Шунингдек, кичик ва ўрта бизнес лойиҳаларини Бизнесни ривожлантириш банки, Тадбиркорликни ривожлантириш компанияси ҳамда ҳамкор тижорат банкларидан иборат яхлит тизим орқали қўллаб-қувватлаш чоралари назарда тутилган. АДАБИЁТЛАР ТАҲЛИЛИ Кичик бизнес субъектларини банк кредитлари орқали молиялаштиришга оид бир қатор иқтисодчи олимларнинг қарашлари мавжуд, Буларга: Кичик бизнес субъектлари фаолиятини молиялаштириш банклар фаолиятига асосланган тизимда ва молия бозорларига асосланган тизимнинг мавжудлигидла намоён бўлишини ва бунда банклар фаолиятига асосланган тизимнинг устунлигини иқтисодичи олимлардан Ф.Аллен ва Д.Гейллар келтириб ўтганлар . О дан тадбиркорликни бошлаётган кичик бизнес субъектлари фаолиятини кредитлашда асосий эътибор унинг ижтимоий самарасига қаратилиши лозимлигини келтириб ўтган иқтисодчи олим М.Юнусдир. Олим ўз қарашларида тадбиркорлик субъектларининг молиявий имкониятлари кенгайгандан сўнг, улар бозор ставкаларида бериладиган кредитларга бўлган талабнинг ошишига сабабчи бўлишади деб таъкидлайди . WWW.INFOCOM.UZ “RAQA MLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 11-SON 689 Д.Савинова ўз илмий қарашларида кичик бизнес субъектлари фаолиятини кредитлашда бозорнинг ҳар бир сегменти учун алоҳида кредит хизмати кўрсатиш зарурлигини кўрсатиб ўтган . Ж.Синки ўз қарашларида кичик бизнес субъектларини молиялаштириш тизимини 3 хил ёндашувни илгари сруда.У АҚШда кичик бизнесга молиявий хизматлар кўрсатиш соҳасида тижорат банклари етакчилик қилишини айтиб, уларнинг молиявий хизматлари таркибида муддатли кредитлар бериш, лизинг кредитлари бериш ва уларни кредит линияси очиш йўли билан кредитлаш муҳим ўрин эгаллашини кўрсатиб ўтган. Х. Бербекова кичик бизнес субъектлари фаолиятини диверсификация қилишда кла