К содержанию
РецензированоRU2026

БАНК ТИЗИМИДА СУНЪИЙ ИНТЕЛЛЕКТДАН ФОЙДАЛАНИШ ОРҚАЛИ МАЪЛУМОТЛАРНИ ТИЗИМЛАШТИРИШДА ХОРИЖ ТАЖРИБАСИ Холмаматов Фарҳоджон Кубаевич

Холмаматов Фарҳоджон Кубаевич

Цифровая экономика · 2026

Аннотация

This article analyzes the issues of data systematization using artificial intelligence (AI) technologies in the banking system. Based on the experience of the world's leading banks - commercial banks of the USA, Britain, Spain and Japan, the role of artificial intelligence in data analysis, personalized services, risk management and automation is highlighted. The results of the article are of practical importance for the banking sector of Uzbekistan in introducing advanced international practices. Keywords: artificial intelligence, franchise, financial activity and risk management, Python programming language, Pandas, SKlearn and TensorFlow programs, Artificial intelligence, Machine learning, risk management scoring, customer authentication, artificial intelligence models. КИРИШ Сунъий интеллект (СИ) банк тизимида рақобатбардошликни таъминлаш, мижозлар эҳтиёжларини аниқлаш ва хавф-хатарларни самарали бошқаришда стратегик аҳамиятга эга. Унинг самарали жорий этилиши банкларнинг рақамли трансформациясини жадаллаштиради ва молиявий барқарорлигини кучайтиради. Бугунги кундав сунъий интеллект жамиятнинг барча соҳасида жадал кириб келмоқда. Хориж мамлакатлари амалиётидан маълумки, СИ мижозлар учун тезкор, қулай ва индивидуаллашган хизматларни тақдим эта олади, сунъий интеллект банкларга самарадорликни ошириш ва инновацион ечимлар орқали рақобатбардошликни таъминлашга ёрдам беради ҳамда сунъий интеллект орқали автоматлаштириш банкка ишчи кучидан самарали фойдаланиш, харажатларни қисқартириш ва хатоларни камайтириш имконини яратади. Шунингдек, замонавий таҳдидларга қарши курашишда сунъий интеллект тизимлари (AI-based fraud detection) тезкор ва аниқ ечимларни таклиф этиши, WWW.INFOCOM.UZ “RAQA MLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 11-SON 717 банк тизимида катта ҳажмдаги маълумотни таҳлил қилиш ва ундан фойдаланиш сунъий интеллектсиз амалга оширилиши қийинлиги ва машинали ўрганиш алгоритмлари бу маълумотларни қийматга айлантиришда самарали восита ҳисобланиши билан ҳам алоҳида ажралиб туради. Республикамиз тижорат банкларида «замонавий ахборот-коммуникация технологияларини кенг жорий этиш, тижорат банкларининг бизнес жараёнларини автоматлаштириш ва масофавий банк хизматлари турларини кенгайтириш учун зарур шарт-шароитлар яратиш», «масофавий банк хизматлари, шу жумладан контактсиз тўловлар сони ва қамровини кенгайтириш, автоматлаштирилган скоринг тизими, рақамли идентификациялаш ва кредит конвейеридан кенг фойдаланиш, банк соҳасидаги янги концепция ва технологияларни жорий қилиш (финтех, маркетплейс, рақамли банк)» вазифалари белгиланган [1]. АДАБИЁТЛАР ТАҲЛИЛИ Банк тизимида сунъий и нтеллектдан самарали фойдаланиш бўйича хорижлик ва маҳаллий олимлар бир қатор илмий тадқиқотларни амалга оширмоқда. Ушбу мавзу нисбатан янги бўлганлиги сабабли, бу борада олиб борилаётган илмий тадқиқотларнинг маълумотлар базаси жуда кенг эмас. Monika Mucskováнинг илмий тадқиқот ишларида СИнинг банк соҳасидаги қўлланилиши, хусусан, мижозлар билан муносабатлар, хавфни бошқариш, мувофиқлик ва операцион самарадорлик каби йўналишлардаги трансформацияси таҳлил қилинган [2]. Janin Karoli Hentzen, Arvid Hoffmann, Rebecca Dolan ва Erol Pala томонидан олиб борилган тадқиқотлар асосан икки йўналишга бўлинади: маълумотларга асосланган тадқиқотлар (масалан, кредит баҳолашда SI алгоритмларининг аниқлиги ва самарадорлигини синовдан ўтказиш) ва назарияга асосланган тадқиқотлар (масалан, банк соҳасида SI технологияларини қабул қилиш бўйича истеъмолчи хулқ-атворини ўрганиш) [3]. N.Alsharari ва H.Ahmadларнинг илмий ишларида СИ асосидаги кредит рискини баҳолаш ва фирибгарликни аниқлашнинг қабул қилиниши, шунингдек, технологияни қабул қилиш ва давомий фойдаланиш ниятига таъсир этувчи омиллар таҳлил қилинган [4]. S.Jabeur ва Y.Zaied мавзуга доир олиб борган илмий ишларида банк соҳасида амалий тадқиқот (OR) ва сунъий интеллект (AI) усулларининг қўлланилиши бўйича сўнгги ўн йилликдаги илмий ишларга бағишланган тизимли библиометрик таҳлил амалга оширилган. Шунингдек, банк филиаллари ва тизимларининг самарадорлигини баҳолашда Data Envelopment Analysis (DEA) ва бошқа OR усулларининг қўлланилиши, AI ва OR усуллари орқали “RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 1 1-SON WWW.INFOCOM.UZ 718 банкларнинг фаолиятини таҳлил қилиш ва баҳолаш, Финтех компаниялари ва рақамли технологияларнинг банк соҳасига таъсири ҳам чуқур тадқиқ этилган [5]. А.Мухамедьяров ва ШАбдуллаевларнинг милий ишида SIнинг банк хизматларини автоматлаштириш, хавфларни баҳолаш, мижозлар билан алоқаларни яхшилаш ва хизмат кўрсатиш самарадорлигини оширишдаги роли ҳамда SI технологияларининг банк соҳасидаги келгуси ривожланиш йўналишлари, яъни рақамли трансформация, регулятор талабларга мослашув, мижозлар билан шахсийлаштирилган алоқалар ва хавфларни бошқаришдаги янги ёндашувлар ҳақида фикр юритади [6]. Е.Иванова ва Н.Петровларнинг тадқиқотларида банклар учун молиявий ва операцион рискларни самарали бошқариш зарурияти, СИ банкларда рискларни прогноз қилиш ва аниқлашда муҳим восита эканлиги, у қарз

Доказательный фрагмент

«This article analyzes the issues of data systematization using artificial intelligence (AI) technologies in the banking system.»

Образец извлечения

Демо-превью

This article analyzes the issues of data systematization using artificial intelligence (AI) technologies in the banking system. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.

Цитирований
0
Тип
Журнал
Страна
Узбекистан
Ключевые слова
artificial intelligence, franchise, financial activity and risk, artificial intelligence models., Python programming language, SKlearn ва TensorFlow дастурлари, risk management scoring, customer authentication, мижоз аудентификацияси, риск-менежменти скоринги, сунъий интеллект, молиявий фаолият ва риск менежмент, франшиза, SKlearn and TensorFlow programs, Pandas, Machine learning, financial activity and risk management, сунъий интеллект моделлари., Python дастурлаш тили
Открыть DOI
Спросить CiteX об этой работе

Смежные источники